Á


Á w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

A z akutem lub a kreskowane (duża litera: Á, mała litera: á, isl. borið fram á, irl. a fada) – litera diakrytyzowana alfabetu łacińskiego powstała od litery a posiadająca znak akcentu ostrego.

Spis treści

Kształt i pochodzenie | edytuj kod

Litera á w czcionce Arial i Times New Roman

Litera związana jest z å używaną w języku duńskim, norweskim i szwedzkim. Akcent został dodany dla wskazania długość samogłoski w około 1200–1250. Alternatywnie, również był zapisany pod postacią dwuznaku aa. Później nastąpiła zamiana w języku islandzkim i farerskim z dyftongu.

Zastosowanie | edytuj kod

Litera występuje w alfabetach języka farerskiego, węgierskiego, czeskiego, słowackiego, islandzkiego i w saanicz oraz w języku irlandzkim, oksytańskim, portugalskim, hiszpańskim, gaelickim szkockim i wietnamskim, sikisika, arin, quenya i angielskim oraz w transkrypcji standardowego języka mandaryńskiego. Kiedyś używane w języku polskim.

Język farerski | edytuj kod

Á w języku farerski jest drugą literą alfabetu i reprezentuje /ɔ/ lub /ɔaː/.

Język węgierski, czeski i słowacki | edytuj kod

Á w alfabecie węgierskim, czeskim, słowackim następuje po a i reprezentuje /aː/.

Język islandzki | edytuj kod

Á w języku islandzkim jest drugą literą alfabetu islandzkiego i reprezentuje /au̯/.

Język irlandzki | edytuj kod

W języku irlandzkim a z akutem jest wymawiane /ɑː/ i pojawia się w takich słów jak slán co znaczy bezpieczny.

Język wietnamski | edytuj kod

W alfabecie wietnamskim kreskowane a jest tonem sắc (wysoki-opadający ton) litery a.

Język portugalski | edytuj kod

W języku portugalskim, a z akutem przypisywana jest samogłosce otwartej przedniej niezaokrąglonej /a/. Nie występuje w alfabecie.

Język gaelicki szkocki | edytuj kod

Á było kiedyś używane w języku gaelicki, ale zostało w dużej mierze zastąpione przez literę A. Nadal występuje w niektórych słowach lecz nie występuje w alfabecie.

Język polski | edytuj kod

Kreskowane a występowało w języku polskim jako samogłoska przejściowa między o i a, zanikała już na początku XVIII wieku. Jak podaje Wojciech Kętrzyński („Z księgi pieśni człowieka niemczonego”, ​ISBN 83-7002-031-3​), zanikło w języku polskim już na początku XVIII wieku, podczas gdy w Prusach Książęcych wśród Mazurów używane było do początku wieku XIX.

W drukowanym w latach 30. XVII wieku V tomie zbioru praw Volumina Legum á było wciąż używane, jak np. w nazwisku Joachima Dominika Plewaki[1]. W alfabecie średniopolskim występowała na drugim miejscu.

Język saanicz | edytuj kod

W języku saanicz litery a i á odpowiadają samogłosce półprzymkniętej przedniej niezaokrąglonej ([e]).

Transkrypcja standardowego języka mandaryńskiego | edytuj kod

W transkrypcji hanyu pinyin standardowego języka mandaryńskiej litera á jest tonem yángpíng (阳平, wznoszący ton) litery a.

Quenya | edytuj kod

W łacińskim zapisie języka quenya wymawiane jest /a:/. Pełni role partykuły wprowadzając tryb rozkazujący poprzez dodanie litery á przed bezokolicznikiem np. w słowie á lelya! które oznacza idź!.

Język angielski | edytuj kod

Czasem jest też używane w języku angielskim z powodów zostania pomyloną z literą à np w wyrażeniu 5 apples á $1, które jest powszechnie zapisywane 5 apples à $1 co oznacza 5 jabłek za 1 dolara.

Tworzenie na komputerze | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Joachim Dominik Plewáká. 2014-07-31.
Na podstawie artykułu: "Á" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy