Árpád Göncz


Árpád Göncz w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Árpád Göncz (wym. aːrpaːd gønts; ur. 10 lutego 1922 w Budapeszcie, zm. 6 października 2015 tamże[2][3]) – węgierski polityk, prawnik, pisarz, tłumacz literatury angielskiej i amerykańskiej, działacz węgierskiej opozycji demokratycznej, więzień polityczny. W 1990 przewodniczący Zgromadzenia Narodowego, od 1990 do 2000 pierwszy po przemianach politycznych niekomunistyczny prezydent Węgier.

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Urodził się w rodzinie inteligenckiej. W 1944 ukończył studia prawnicze na Uniwersytecie Pétera Pázmánya. Od 1939 do 1944 pracował w instytucji kredytowej. W 1944 został powołany do wojska węgierskiego, z którego w 1945 zdezerterował. Po II wojnie światowej działał w antykomunistycznym ruchu oporu. Dołączył do Niezależnej Partii Drobnych Rolników (FKgP). Wydawał młodzieżową gazetę „Nemzedék. Był także sekretarzem partyjnej frakcji i osobistym sekretarzem Béli Kovácsa, jednego z liderów FKgP.

W 1952 podjął naukę na uniwersytecie rolniczym w Gödöllő, gdzie do 1956 ukończył cztery lata studiów. Brał udział w rewolucji z 1956, za swoją działalność w 1957 został aresztowany, a w 1958 skazany na karę dożywotniego pozbawienia wolności. W 1960 brał udział w proteście głodowym. W 1963 uzyskał zwolnienie na mocy amnestii.

Pracował w instytucie badawczym branży chemicznej i w przedsiębiorstwie ulepszania gleby. Podjął jednocześnie próbę ukończenia studiów rolniczych, jednak został skreślony z listy studentów. Od 1965 pracował jako niezależny tłumacz i pisarz. Tłumaczył dzieła m.in. Johna R.R. Tolkiena[4], Williama Faulknera, Williama Goldinga, Ernesta Hemingwaya czy Edith Wharton. Napisał kilka sztuk scenicznych, był też autorem prozy[5].

W 1988 powrócił do aktywności politycznej. Był wówczas współzałożycielem niezależnej organizacji Szabad Kezdeményezések Hálózata i następnie Związku Wolnych Demokratów, wchodził w skład kierownictwa tej partii. W 1990 został wybrany na posła do Zgromadzenia Narodowego. 2 maja 1990 został przewodniczącym parlamentu i tym samym pełniącym obowiązki prezydenta Węgier. 4 sierpnia tegoż roku Zgromadzenie Narodowe wybrało go na urząd prezydenta. W 1995 uzyskał reelekcję na drugą kadencję[6], którą zakończył 4 sierpnia 2000.

Był żonaty z Zsuzsanną Göntér, miał czwórkę dzieci, w tym córkę Kingę Göncz, która również zaangażowała się w działalność polityczną.

Odznaczenia i wyróżnienia | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Tymczasowo do 4 sierpnia 1990.
  2. Arpad Goncz nie żyje. Pierwszy postkomunistyczny prezydent Węgier miał 93 lata. wyborcza.pl, 6 października 2015. [dostęp 2017-09-01].
  3. Arpad Goncz: Hungary's first democratic president dies (ang.). bbc.com, 6 października 2015. [dostęp 2017-09-01].
  4. Göncz Árpád a kollégája betegsége miatt fordíthatta le A Gyűrűk Ura-trilógiát (węg.). blikk.hu, 6 października 2015. [dostęp 2017-09-01].
  5. A Writer Moves Up, This Time in Hungary (ang.). nytimes.com, 19 maja 1990. [dostęp 2017-09-01].
  6. Árpád Göncz, 1st freely elected president, dies aged 93 (ang.). bbj.hu, 6 października 2015. [dostęp 2017-09-01].
  7. Seznam vyznamenaných (cz.). hrad.cz. [dostęp 2017-09-01].
  8. Apdovanotų asmenų duomenų bazė (lit.). prezidente.lt. [dostęp 2017-09-01].
  9. Past Recipients of Honorary Honours Awards (ang.). opm.gov.mt. s. 1. [dostęp 2017-09-01].
  10. Verleihung der Sonderstufe des Großkreuzes des Verdienstordens der Bundesrepublik Deutschland an den Präsidenten der Republik Ungarn, Dr. Arpad Göncz (niem.). bundespraesident.de, 28 czerwca 2000. [dostęp 2017-09-01].
  11. Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 17 marca 1994 r. o nadaniu orderu (M.P. z 1994 r. nr 27, poz. 219).
  12. Cidadãos Estrangeiros Agraciados com Ordens Portuguesas (port.). presidencia.pt. [dostęp 2017-09-01].
  13. National Orders and Awards (ang.). sahistory.org.za. [dostęp 2017-09-01].
  14. Rad bieleho dvojkríža, I. trieda (słow.). prezident.sk. [dostęp 2017-09-01].
  15. Cavaliere di Gran Croce Ordine al Merito della Repubblica Italiana (wł.). quirinale.it, 15 lipca 1991. [dostęp 2017-09-01].
  16. Honorowi i zasłużeni obywatele Miasta Poznania: 1996. poznan.pl. [dostęp 2017-09-01].

Bibliografia | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Árpád Göncz" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy