Ż


Ż w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Ż (żet, często dla odróżnienia od rz nazywana żet z kropką) jest trzydziestą drugą (po Ź), a zarazem ostatnią literą alfabetu polskiego i oznacza dźwięk ʐ. W tekstach polskich może występować także w różnych odmianach graficznych, współcześnie najczęściej w postaci Ƶ.

Ż jest także używana w języku maltańskim, języku kaszubskim i w języku wilamowskim.

Spis treści

Historia | edytuj kod

Wprowadzenie litery Ż do pisowni polskiej przypisuje się Stanisławowi Zaborowskiemu, który literę tę zaproponował w swoim traktacie ortograficznym opublikowanym około 1513 r.[1]

Warianty graficzne | edytuj kod

Warianty graficzne litery nie zostały dotąd systematycznie opisane, poniższe informacje mają charakter przykładowy.

Brak diakrytu | edytuj kod

W przypadku majuskuł (wersalików) brak diakrytu nad literą był tolerowany (podobnie jak to jest obecnie w języku francuskim) w polskich drukach co najmniej do XIX wieku.

W 1809 r. Konstanty Wolski, komentując zarzut braku diakrytów w wyrażeniach hasłowych postawiony w recenzji słownikowi Lindego, pisał:

Więcej pisze o tym Marian Ptaszyk: Słownik języka polskiego Samuela Bogumiła Lindego. Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2007, s. 72. ISBN 978-83-231-2048-3.

Różne formy diakrytu nad literą | edytuj kod

Trzy z podanych przykładów pochodzą ze znanych i ważnych publikacji. Pierwszy przykład pochodzi z encyklopedii Nowe Ateny, trzeci z pierwszego wydania słownika Lindego, czwarty z drugiego wydania tego słownika.

Diakryt w formie przekreślenia | edytuj kod

Ƶ ƶ

Wydaje się, że w druku wariant ten jest stosowany prawie wyłącznie w majuskułach, prawdopodobnie w celu zachowania stałej wysokości napisu.

Dobrym przykładem jest winieta tytułowa Życia Warszawy. W pierwszych numerach winieta naśladowała pismo ręczne i litera Z była przekreślona łukiem. W 1980 r. w winiecie litera Z jest przekreślona poziomą kreską[2]. Była też w użyciu winieta, w której litera Z jest przekreślona kreską ukośną[3].

Konstanty Wolski we wspomnianej wyżej publikacji pisał również:

W sprawie liter Z, Ż i Ƶ w 2005 r. swój pogląd przedstawiła Komisja Ortograficzno-Onomastyczna[4] Rady Języka Polskiego przy Prezydium Polskiej Akademii Nauk w cytowanej niżej opinii[5]:

Niestety nie wiadomo, co Komisja miała na myśli mówiąc o zatwierdzaniu i urzędowym przyjmowaniu na terenie całej Polski.

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Polański Edward. Reformy ortografii polskiej – wczoraj, dziś, jutro. „Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego”. LX, s. 31, 2004. Warszawa: Energeia. ISSN 0032-3802 (pol.). [zarchiwizowane z adresu 17.02.2007]. 
  2. Michał Przeperski, „Życie Warszawy” – dyskretny urok konformizmu, 2014-10-15.
  3. Anna Czuba, „Życie Warszawy” po 70 latach na dobre znika z druku, 2014-10-07.
  4. [Członkowie Komisji Ortograficzno-Onomastycznej. Rada Języka Polskiego. [dostęp 2016-11-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-11-10)].
  5. KOMUNIKATY RADY JĘZYKA POLSKIEGO PRZY PREZYDIUM POLSKIEJ AKADEMII NAUK. Rada Języka Polskiego, 2005, 1(16) s. 28–29. [dostęp 2016-11-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-11-20)].
Na podstawie artykułu: "Ż" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy