Żmigród


Na mapach: 51°28′13″N 16°54′18″E/51,470278 16,905000

Żmigród w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Żmigród (niem. Trachenberg, dawna polska nazwa: Straburek[2] lub Stramburek[3]) – miasto w woj. dolnośląskim, w powiecie trzebnickim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Żmigród, leży nad rzekami Baryczą i Sąsiecznicą.

Spis treści

Położenie | edytuj kod

Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 9,49 km²[4].

Obszar miasta jest położony na wysokości od 85 do 103 m n.p.m.[potrzebny przypis]

Żmigród historycznie leży na Dolnym Śląsku. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. wrocławskiego.

Nazwa | edytuj kod

Nazwa miasta składa się z dwóch polskich słów żmija oraz gród i oznacza „gród żmij[5]. Wywód ten przedstawił śląski pisarz Konstanty Damrot w swojej pracy o znaczeniu nazw na Śląsku wydanej w Bytomiu w roku 1896. Zanotował on nazwę miasta w polskim brzmieniu „Żmijgród” podając jej znaczenie „von żmija – Schlange und gród – Burg[5]. Pogląd ten podzielał również polski językoznawca Stanisław Rospond[6] Niektórzy utożsamiają nazwę żmija ze staropolskim określeniem smoka, którego wizerunek utrwalono w herbie miasta.

Pierwsze zanotowane nazwy miejscowości pochodzą z bulli wrocławskiej z 1155 r. gdzie jest mowa o villa super vadum Zuuigrod. Nazwę Smigrod notowano również w łacińskim dokumencie z 1228 roku. Konstanty Damrot podaje również dwie kolejne nazwy wynotowane ze średniowiecznych dokumentów gdzie miejscowość wymieniona jest w 1245 r. Zmigrod oraz z 1358 Smigrod[5]. Niemcy początkowo zgermanizowali nazwę na „Schmiegrode[5], a później na „Trachenberg”.

Niemcy wywodzili nazwę miasta od ś-w-n. Trache, od którego pochodzi niem. Drache, oznacza smoka + berg = góra (częste w niemieckich nazwach miejscowych), dosłownie przetłumaczyć można by na smoczą górę powołując się na nazwę Trachenberg z (1322 r.).

Historia | edytuj kod

Wieża zamkowa w Żmigrodzie

Najstarsze źródła mówią o osadzie istniejącej w III okresie epoki brązu. Pierwsze wzmianki pojawiają się w bulli papieża Hadriana IV z 1155. Obecne miasto zostało ulokowane przez Henryka III Białego w 1253 roku nad brzegami Baryczy, w miejscu, gdzie brodem przekraczano rzekę. Nowa osada powstała, naprzeciw dawnej osady słowiańskiej Zunigrod. Gród został ufortyfikowany, otoczony solidną palisadą, wałem i fosą, zbudowano dwie bramy, które zlikwidowano dopiero w 1819 roku.

W 1560 wzniesiono nowy zamek z wieżą, później modernizowany, który w czasie wojny trzydziestoletniej był kilkakrotnie oblegana. W 1642 zamek został zdobyty przez wojska szwedzkie pod dowództwem gen. Lennarta Torstensona[7]. Szwedzi władali zamkiem do 1650. W tym czasie rozbudowano zamek. Następna rozbudowa miała miejsce w latach 1655–1657 z inicjatywy ówczesnego właściciela Żmigrodu, Melchiora von Hatzfeldta. W 1691 r. wzniesiono nowe fortyfikacje.

W połowie XVII wieku polsko-niemiecka granica językowa przebiegała niedaleko Żmigrodu, włączając miasto do terytorium o dominacji języka polskiego[8].

Ruiny pałacu Hatzfeldtów

W 1813 roku, w barokowym pałacu Hatzfeldów, doszło do spotkania króla Prus Fryderyka Wilhelma III z carem Rosji Aleksandra I, podczas którego podpisano protokół trachenberski (żmigrodzki), którego celem było ostateczne pokonanie Napoleona Bonapartego[9][7].

Stacja kolejowa w Żmigrodzie

23 stycznia 1945 wojska X Korpusu Pancernego Gwardii 4 Armii Pancernej gen. Dmitrija Daniłowicza Leluszenki zdobyły Żmigród broniony przez garnizon niemiecki. Miasto zostało zniszczone z wyjątkiem zamku, który został podpalony już po zakończeniu walk. Miasto zostało przyłączone do Polski, zaś jego dotychczasowa ludność wysiedlona do Niemiec.

W 1996 r. uruchomiono Tor doświadczalny Instytutu Kolejnictwa, na który wjeżdża się ze stacji Żmigród.

Gospodarka | edytuj kod

W okresie PRL w mieście funkcjonowało szereg zakładów produkcyjnych w tym m.in. roszarnia lnu oraz filia wrocławskiego „Pafawagu[10]. Po transformacji ustrojowej część zakładów postawiona została w stan upadłości.

Zabytki | edytuj kod

Kościół pw. Świętej Trójcy, z 1599 r.

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[11]:

  • ośrodek historyczny miasta
  • kościół parafialny pw. Świętej Trójcy, z 1599 r., 1723 r. – XVIII w.
  • kościół ewangelicki, obecnie rzymskokatolicki fil. pw. św. Stanisława Kostki, ul. Rybacka 1, z lat 1854–1861
  • wieża mieszkalna - baszta, kamienna z 1560 roku, 1642 r., zachowała się z dawnego założenia pozostałości zamku z XIV wieku
  • zespół pałacowy, z XVIII w., XIX w., ul. Parkowa:

inne zabytki:

  • wieża ciśnień
  • nadbarycki park z cennym starodrzewem
  • figura św. Jana Nepomucena
  • kapliczka
  • zabytkowe kamieniczki
  • kolumna Maryjna.

Wspólnoty wyznaniowe | edytuj kod

Poewangelicki kościół filialny pw. Stanisława Kostki, z lat 1854–1861

Demografia | edytuj kod

Piramida wieku mieszkańców Żmigrodu w 2014 roku[1].

Administracja | edytuj kod

Miasto należy do Związku Miast Polskich.

Współpraca międzynarodowa | edytuj kod

Miasta i gminy partnerskie:

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Żmigród polskawliczbach.pl, w oparciu o dane GUS.
  2. Straburek w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. XI: Sochaczew – Szlubowska Wola. Warszawa 1890.
  3. Wilh.W. Pokorny Wilh.W., AdamA. Tomaszewski AdamA., Mapa Polski, Lwów: Księgarnia Polska Bernarda Połonieckiego, 1921 .
  4. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2013-07-26. ISSN 1505-5507.
  5. a b c d Konstanty Damrot: Die älteren Ortsnamen Schlesiens, ihre Entstehung und Bedeutung: mit einem Anhange über die schlesisch-polnischen Personennamen: Beiträge zur schlesischen Geschichte und Volkskunde. Beuthen: Verlag von Felix Kasprzyk, 1896, s. 188.
  6. Stanisław Rospond, Słownik etymologiczny miast i gmin PRL, Wrocław 1984, s.460
  7. a b Izabela Kaczyńska, Tomasz Kaczyński: Polska. Najciekawsze zamki. Warszawa: Sport i Turystyka, 2001, s. 59. ISBN 83-7200-871-X.
  8. DorotaD. Borowicz DorotaD., Mapy narodowościowe Górnego Śląska od połowy XIX wieku do II Wojny Światowej, Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2004, s. 33, ISBN 83-229-2569-7, OCLC 69318732 .
  9. Żmigród. Protokół trachenberski. polskaniezwykla.pl. [dostęp 2012-02-16].
  10. Praca zbiorowa: Mały przewodnik po Polsce hasło "Żmigród". Warszawa: 1980, s. 353.
  11. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 181. [dostęp 2014-02-01].
  12. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2014-06-04] .
  13. zmigrod.com.pl

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (miasto):
Na podstawie artykułu: "Żmigród" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy