Żoliborz


Na mapach: 52°16′N 20°59′E/52,266667 20,983333

Żoliborz w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Kościół św. Stanisława Kostki Żoliborz Urzędniczy. Ulica Władysława Brodzińskiego z zabudową w stylu dworkowym Kolonie Warszawskiej Spółdzielni Mieszkaniowej Dom własny Barbary i Stanisława Brukalskich wzniesiony w latach 1927–1929 przy ul. Niegolewskiego 8. Pierwsza realizacja architektury awangardowej w Polsce[2] Centrum Olimpijskie, siedziba m.in. Muzeum Sportu i Turystyki Cytadela Warszawska Kościół parafialny MB Królowej Polski na Marymoncie Kwatera Harcerskiego Batalionu Armii Krajowej „Zośka” na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach Park Kępa Potocka Teatr Komedia Kino Wisła

Żoliborz – dzielnica Warszawy położona w lewobrzeżnej części miasta. Jest jedną z 18 jednostek pomocniczych m.st. Warszawy[3].

Żoliborz ma powierzchnię 8,47 km², a liczba mieszkańców (stan na 1 stycznia 2018) wynosi 51 441[1]. Jest najmniejszą warszawską dzielnicą pod względem powierzchni[1].

Spis treści

Nazwa | edytuj kod

Nazwa dzielnicy pochodzi od francuskiej nazwy Joli Bord (wymowa IPA: /ʒɔ.li bɔʁ/), czyli „Piękny Brzeg”[4]. Tak nazywano posiadłość konwiktu księży pijarów, założoną nad Wisłą w XVIII wieku[4].

Historia | edytuj kod

Obszar obecnego Żoliborza obejmował w znacznej części teren wsi Polików (Polków), nazywany od drugiej połowy XVII wieku Faworami[5]. Po 1831 został zajęty pod budowę Cytadeli.

Współczesny Żoliborz rozwinął się w latach 20. XX wieku. Po odzyskaniu niepodległości niezabudowane powojskowe tereny wokół Cytadeli, które stały się własnością państwa, dawały możliwość stworzenia nowej tkanki miejskiej. Dzielnicę zaprojektowano według koncepcji stworzonej przez Tony Garniera – osiowych założeń urbanistycznych i monumentalnych obiektów przy głównych ulicach. Założenia urbanistyczne stworzył Antoni Jawornicki, nadając dzielnicy kształt trapezu zawarty pomiędzy Wisłą i ulicami: Potocką, Zajączka i Stołeczną (najstarszą nazwaną na Żoliborzu, obecnie Popiełuszki). Głównymi osiami tego układu stały się Mickiewicza z owalnym placem Inwalidów u zbiegu z aleją Wojska Polskiego z kolejnym placem – Wilsona, u zbiegu z Krasińskiego, będącą poprzeczną osią założenia.

Pomiędzy placem Wilsona oraz ulicami: Słowackiego i Krasińskiego w latach 30-tych powstały kolonie Warszawskiej Spółdzielni Mieszkaniowej (WSM) zaprojektowane przez Barbarę i Stanisława Brukalskich. W budynkach przewidziano pomieszczenia na wspólne pralnie, jadalnie i ochronki dla dzieci.

W okresie międzywojennym między Dworcem Gdańskim a ul. gen. Zajączka znajdował się kompleks ponad 60 drewnianych baraków przeznaczonych dla osób bezdomnych i bezrobotnych[6].

1 sierpnia 1944 na Żoliborzu, jeszcze przed godziną „W”, rozpoczęły się pierwsze walki podczas powstania warszawskiego. Pierwsze strzały zostały oddane ok. godz. 13.50 przy ul. Krasińskiego do patrolu lotników niemieckich przez żołnierzy drużyny Zdzisława Sierpińskiego transportujących broń dla obwodowego oddziału Zgrupowania „Żniwiarz”[7]. Niemcy szybko ściągnęli na miejsce potyczki czołg oraz kilka samochodów z karabinami maszynowymi. Przeczesując okoliczny teren ok. 15.30 zaskoczyli na ul. Suzina grupę powstańców z IV Batalionu OW PPS im. Jarosława Dąbrowskiego i Socjalistycznej Organizacji Bojowej (SOB) pobierających broń w kotłowni WSM[7].

7 lipca 1946 wmurowano kamień węgielny pod budowę nowego budynku WSM – pierwszego nowego budynku mieszkalnego w powojennej Warszawie[8].

W latach 1951–1994 w skład Żoliborza wchodziły Bielany, obecnie będące odrębną dzielnicą.

Osiedla dzielnicy | edytuj kod

Według MSI Żoliborz dzieli się na 3 rejony:

Każdy z rejonów dzieli się na mniejsze obszary (bez formalnie ustalonych granic):

Marymont Potok (m.in.):

  • Osiedle Potok (osiedla wokół Łachy Potockiej, czyli tzw. Kanałku),
  • Parki Kaskada (okolice Parku Kaskada i osiedli w okolicy ul. Gdańskiej),
  • Park Kępa Potocka (tereny rekreacyjne wokół parku).

Sady Żoliborskie:

  • osiedle „Sady Żoliborskie” (park oraz osiedla wokół niego i ul. Włościańska),
  • Zatrasie (tereny mieszkaniowe jedno- i wielorodzinne w okolicy ul. Przasnyskiej, Elbląskiej, Sybilli, dominujące osiedle to „Żoliborz IV”),
  • Powązki (rejon Cmentarza Wojskowego i terenów biurowo-przemysłowych wokół ul. Szamockiej i Kozielskiej),
  • Żoliborz Przemysłowy (nazwany także Nowym Żoliborzem lub Żoliborzem Południowym w związku ze zmianą funkcji tego terenu z przemysłowej na mieszkaniową – okolice ulic: Przasnyskiej, Rydygiera i Anny German, czyli dawnego północno-zachodniego odcinka ul. Burakowskiej).

Rejon MSI „Stary Żoliborz” tradycyjnie jest dzielony na części:

Rada Dzielnicy | edytuj kod


Przyroda i zabytki | edytuj kod

Przyroda | edytuj kod

Duża część Żoliborza to tereny zieleni (250 z 830 ha powierzchni), m.in.:

Zabytki | edytuj kod

Edukacja | edytuj kod

Kultura i sztuka | edytuj kod

Żoliborz w kulturze masowej | edytuj kod

  • Z Żoliborza pochodzi zespół Partia, który w 2000 nagrał Żoliborz – Mokotów.
  • Zielony Żoliborz, pieprzony Żoliborz, rozkwita na drzewach na krzewach. – tak o Żoliborzu w piosence „Warszawa” śpiewa T.Love.
  • O Żoliborzu śpiewa też zespół Trawnik, którego wokalista Krzysztof Bień wychował się w tej dzielnicy.
  • Pochodząca z płyty „Autorytet” piosenka „Oda do Żoliborza” była drugim singlem promującym debiutancki album warszawskiego rapera Funky Filona w 2000 roku. Kompozytorem muzyki jest również mieszkający na Żoliborzu Michał Grymuza.
  • O Żoliborzu pisał też Konstanty Ildefons Gałczyński w wierszu Deszcz oraz Jerzy Zagórski w wierszu Żoliborz.
  • Na Żoliborzu w 1979 powstała jedna z pierwszych prywatnych Galerii Sztuki w Polsce. Galeria Alicji i Bożeny Wahl mieściła się w willi, która została zaprojektowana tak, aby łączyć w sobie funkcje domu mieszkalnego, galerii i pracowni artystycznej. W czasach PRL była jednym z nielicznych miejsc, gdzie niezależni artyści mogli wystawiać i sprzedawać swoje prace.

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d e Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2018 roku. Tabl. 21 Powierzchnia, ludność oraz lokaty według gmin. W: Główny Urząd Statystyczny [on-line]. stat.gov.pl, 18 lipca 2018. [dostęp 2018-08-14].
  2. Marta Leśniakowska: Architektura w Warszawie 1918–1939. Warszawa: Arkada Pracownia Historii Sztuki, 2006, s. 144. ISBN 83-60350-00-0.
  3. Art. 5 i 14 ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy (Dz.U. z 2018 r. poz. 1817).
  4. a b Kwiryna Handke: Dzieje Warszawy nazwami pisane. Warszawa: Muzeum Historyczne m.st. Warszawy, 2011, s. 301. ISBN 978-83-62189-08-3.
  5. Łukasz Heyman: Nowy Żoliborz 1918–1939. Wrocław: Ossolineum, 1976, s. 28–30.
  6. Krzysztof Dunin-Wąsowicz: Na Żoliborzu 1939–1945. Warszawa: Książka i Wiedza, 1984, s. 12. ISBN 83-05-11180-6.
  7. a b Adam Borkiewicz: Powstanie warszawskie. Zarys działań natury wojskowej. Warszawa: Instytut wydawniczy PAX, 1969, s. 51.
  8. Marian Gajewski: Odbudowa warszawskich urządzeń komunalnych (1944–1951) [w: Warszawa stolica Polski Ludowej. Zeszyt 2]. Warszawa: Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 1972, s. 98.
  9. Państwowa Komisja Wyborcza: Wybory samorządowe. wybory2002.pkw.gov.pl. [dostęp 2015-10-19].
  10. Geografia wyborcza – Wybory samorządowe – Państwowa Komisja Wyborcza. wybory2006.pkw.gov.pl. [dostęp 2015-10-19].
  11. Wybory Samorządowe 2010 – Geografia wyborcza – Województwo mazowieckie – miasto st. Warszawa – dz. Żoliborz. wybory2010.pkw.gov.pl. [dostęp 2015-10-19].
  12. Radni dzielnicowi wybrani. Oficjalne wyniki – Bielany, Mokotów, Praga Południe, Wawer, Wilanów, Włochy, Śródmieście. tvnwarszawa.tvn24.pl. [dostęp 2015-10-19].
  13. Wybory samorządowe 2018, wybory2018.pkw.gov.pl [dostęp 2018-10-26] .
  14. Upamiętnienie księdza Romana Indrzejczyka, izoliborz.pl [dostęp 2016-11-09]  (pol.).
  15. Uchwała nr XXVII/506/2004 Rady miasta stołecznego Warszawy z dnia 24 marca 2004 r.w sprawie nadania nazwy skwerowi w Dzielnicy Żoliborz m.st. Warszawy. „Dziennik Urzędowy Województwa Mazowieckiego”. nr 88 poz. 2168, 17 kwietnia 2004.

Bibliografia | edytuj kod

  • Tomasz Pawłowski, Jarosław Zieliński, Żoliborz. Przewodnik historyczny, Rosner&Wspólnicy, Warszawa 2008, ​ISBN 978-83-60336-27-4​.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (dzielnica miasta):
Na podstawie artykułu: "Żoliborz" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy