Agatha Christie


Agatha Christie w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Agatha Christie, Lady Mallowan, DBE, właśc. Agatha Mary Clarissa Miller Christie (ur. 15 września 1890 w Torquay, zm. 12 stycznia 1976 w Wallingford) – brytyjska autorka powieści kryminalnych i obyczajowych.

Najbardziej znana na świecie pisarka kryminałów oraz najlepiej sprzedająca się autorka wszech czasów. Wydano ponad miliard egzemplarzy jej książek w języku angielskim oraz drugi miliard przetłumaczonych na 45 języków obcych. W samej Francji sprzedano 40 milionów jej książek. Pod pseudonimem Mary Westmacott wydała kilka powieści obyczajowych, które również cieszyły się popularnością.

Christie wydała ponad 90 powieści i sztuk teatralnych. Ich akcja toczyła się głównie w zamkniętych pomieszczeniach, a mordercą mógł być tylko jeden z mieszkańców. Wniosła wiele nowych rozwiązań do tradycyjnej sztuki pisania kryminałów. Niektóre z jej powieści mają zaskakujące i wcześniej niespotykane w kryminałach rozwiązania, np. Zabójstwo Rogera Ackroyda czy Morderstwo w Orient Expressie. Jej sztuka Pułapka na myszy, wystawiona po raz pierwszy w 1952 roku w Londynie, osiągnęła liczbę ponad dwudziestu tysięcy przedstawień.

Agatha Christie stworzyła słynne postaci literackie dwojga detektywów: Belga Herkulesa Poirota oraz starszej pani, detektyw-amator panny Marple[1]. Będąc jeszcze u szczytu kariery, Christie napisała dwie powieści z tymi bohaterami – z zastrzeżeniem, że mają się ukazać dopiero po jej śmierci (tj. kilkadziesiąt lat później). Miały to być ostatnie zagadki do rozwiązania dla Poirota i Marple. W ostatniej sprawie kryminalnej rozwiązywanej przez belgijskiego detektywa zostaje on uśmiercony, bo – jak wyjaśniła w swym pamiętniku autorka – zawsze uważała go za nieznośnego. Natomiast panna Marple (której cechy wzorowane były na babce twórczyni) po rozwiązaniu tajemnicy Uśpionego morderstwa spokojnie powraca do swojej wioski.

Wiele z jej powieści i opowiadań zostało zekranizowanych, niektóre wielokrotnie (Morderstwo w Orient Expressie, Śmierć na Nilu czy 4.50 z Paddington). Na podstawie dzieł autorki powstały także seriale telewizyjne i słuchowiska radiowe.

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Córka Clary i Fredericka Miller.

Pierwsze małżeństwo Agathy Christie – z lotnikiem Archibaldem Christiem, zakończyło się rozwodem w 1928 roku[2]. Z tego związku pochodzi córka Rosalind Hicks (urodzona 5 sierpnia 1919 roku, zmarła 28 października 2004 roku). Podczas I wojny światowej Agatha Christie pracowała w szpitalu oraz jako technik farmaceutyczny, stąd też znajomość trucizn, wykorzystywana później w powieściach. W grudniu 1926 pisarka zaginęła na 11 dni, co wywołało poruszenie w prasie (m. in.:The New York Times, Daily Herald). Do tej pory przyczyny tego zdarzenia pozostają niejednoznaczne. W 1930 pisarka wyszła ponownie za mąż, za archeologa Maxa Mallowana, z którym wyjeżdżała na wykopaliska na Bliskim Wschodzie będącym później tłem kilku jej powieści. Akcja innych dzieł autorki rozgrywa się w Torquay (hrabstwo Devon), miejscu jej narodzin. W 1971 roku Agatha Christie otrzymała Order Imperium Brytyjskiego.

Klub Detektywów | edytuj kod

W 1920 Agatha Christie przyłączyła się do Klubu Detektywów zrzeszającego autorów powieści kryminalnych[3]. Z twórców angielskich należeli do niego m.in.: Dorothy L. Sayers i G.K. Chesterton.

W 1931 wspólnie z innymi członkami stowarzyszenia Christie napisała powieść The Floating Admiral. Pisarka na krótko została usunięta z klubu, ponieważ sprzeciwiła się zasadom sformułowanym przez członka klubu – Ronalda Knoksa[4]. Jedną z owych zasad była reguła ratio, wykluczająca ingerencję sił nadprzyrodzonych w akcję powieściową. Niedozwolone było również utożsamianie mordercy z detektywem lub narratorem. W 1958 pisarka Dorothy L. Sayers złożyła dymisję, a Agatha Christie przejęła jej obowiązki jako prezes Klubu Detektywów.

Wszystkie utwory objęte były w 1951 roku w Polsce zapisem cenzury, podlegając natychmiastowemu wycofaniu z bibliotek[5].

Rodzina | edytuj kod

Agatha Christie w okresie dzieciństwa (z Autobiografii, 1977)
  • rodzice: Clarissa Margaret Boehmer, Frederick Alvah Miller
  • rodzeństwo: Margaret Frary Miller, Louis Montant Miller
  • pierwszy mąż: Archibald Christie (ślub – 24 grudnia 1914, rozwód – 1928)
    • córka: Rosalind Hicks (ur. – 5 sierpnia 1919, zm. – 28 października 2004)
      • wnuk: Mathew Prichard
  • drugi mąż: Max Mallowan (ślub – 11 września 1930 w Edynburgu)

Publikacje | edytuj kod

Agatha Christie

Powieści kryminalne | edytuj kod

Pisarka w latach 70.

Zbiory opowiadań | edytuj kod

Zbiory opowiadań kryminalnych autorki dzieli się powszechnie na dwie główne grupy: wydane w Wielkiej Brytanii (łącznie 14) oraz Stanach Zjednoczonych (15). Spośród 21 najpopularniejszych tytułów tylko 7 (biorąc pod uwagę dobór i liczbę utworów) ukazało się w obu krajach w niezmienionej formie.

Wspólny nagrobek Agathy Christie i jej męża Maxa Mallowana przy kościele Marii Panny w Cholsey (Oxfordshire)

Polskie wydania książek Agathy Christie zasadniczo oparte są na wydaniach brytyjskich. Wyjątek stanowi amerykański zbiór „Pułapka na myszy”, który zawiera niewydane dotąd w Wielkiej Brytanii w formie książkowej opowiadanie o tym samym tytule. Z kolei „Bożonarodzeniowa przygoda” (pierwotna, krótsza wersja „Tajemnicy gwiazdkowego puddingu”) znajdująca się zbiorze „Dopóki starczy światła” jest jedynym, które nigdy nie znalazło się w zbiorze amerykańskim.


Upamiętniający pisarkę pomnik nieopodal londyńskiego Leicester Square

Pośmiertnie:

Popiersie Agathy Christie w jej rodzinnym Torquay

Inne kompilacje opowiadań:

Pojedyncze opowiadania | edytuj kod

  • 1936 Poirot and the Regatta Mystery (opublikowane w Chicago Tribune)
  • 2009 Pojmanie Cerbera (The Capture of Cerberus, wydane w Agatha Christie's Secret Notebooks: Fifty Years of Mysteries in the Making autorstwa Johna Currana)
  • 2009 The Incident of the Dog's Ball (Agatha Christie's Secret Notebooks: Fifty Years of Mysteries in the Making)
  • 2014 Hercule Poirot and the Greenshore Folly

Sztuki teatralne zaadaptowane na powieści przez Charlesa Osborne’a | edytuj kod

Jako współautorka:

Romanse napisane pod pseudonimem Mary Westmacott | edytuj kod

Książki autobiograficzne | edytuj kod

  • 1946 Come, Tell Me How You Live jako Agatha Christie Mallowan
  • 1977 „Autobiografia” (An Autobiography)
  • 2012 The Grand Tour: Around the World with the Queen of Mystery

Bohaterowie powieści Agathy Christie | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Agatha Christie (14083) – Lubimyczytać.pl, lubimyczytac.pl [dostęp 2017-11-21]  (pol.).
  2. Archie Christie, poirot.us [dostęp 2017-11-21] .
  3. Kawiarenka Kryminalna – Królowa jest tylko jedna – Agata Christie, kawiarenkakryminalna.pl [dostęp 2017-11-21]  (pol.).
  4. Portal Kryminalny – O tym, jak Agatha Christie... (cz. I), Gaja Grzegorzewska, portalkryminalny.pl [dostęp 2017-11-21] .
  5. Cenzura PRL, posłowie Zbigniew Żmigrodzki, Wrocław 2002, s. 8.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Agatha Christie" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy