Amerykańska odmiana języka angielskiego


Amerykańska odmiana języka angielskiego w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Angielszczyzna amerykańska (ang. American English, AmE) – odmiana języka angielskiego używana w Stanach Zjednoczonych. Podobną formą angielszczyzny nazywaną angielszczyzną kanadyjską (CaE, Canadian English) posługują się również mieszkańcy Kanady.

Istnieje ogólnoamerykański wzorzec standardowego języka angielskiego (General American) i dialekty regionalne: kalifornijski, utahski, bostoński, środkowo-zachodni i południowo-zachodni. Afroamerykanie posługują się własnym dialektem, znanym jako African American Vernacular English (AAVE) lub Ebonics a Meksykanie Chicano English i Spanglish.

Pierwszy słownik angielszczyzny amerykańskiej został wydany w 1828 r. przez Noaha Webstera.

Spis treści

Fonetyka | edytuj kod

 Osobny artykuł: General American. Samogłoski amerykańskiego angielskiego[1]

Wymowa amerykańska jest bardziej konserwatywna niż brytyjska, tzn. zachowało się w niej wiele cech XVIII-wiecznej angielszczyzny brytyjskiej.

Poniższe cechy wymowy są charakterystyczne dla amerykańskiej odmiany języka angielskiego:

Istnieją dwa obszary różnic między RP a General American. Przede wszystkim w odmianie amerykańskiej brakuje dyftongów /ɪə/, /eə/ i /ʊə/, które odpowiadają w GA sekwencji krótkiej samogłoski i /r/, np. beard /bɪrd/, fare /fer/, dour /dʊr/. Jest to różnica dystrybutywna, gdyż o ile w RP /r/ występuje wyłącznie przed samogłoskami, w GA również przed spółgłoskami i w pozycji końcowej. Po drugie zaś, w odmianie amerykańskiej nie ma /ɒ/. Najczęściej jest ono rekompensowane przez /ɑː/, np. cod, bottle, spot, pocket. Jednak pewien podzbiór wymienia /ɒ/ na /ɔː/, np. across, gone, often, orrange, porridge – jak widać w powyższych przykładach dzieje się to przy obecności bezdźwięcznej spółgłoski trącej. Co więcej, coraz większa liczba mówiąca GA oraz odmianą kanadyjską łączy /ɔː/ i /ɑː/, dla nich takie wyrazy jak cod, calm i cause będą miały taką samą samogłoskę[2].

Inną zasadniczą różnicą jest występowanie w odmianie amerykańskiej /æ/ tam, gdzie Brytyjczycy wymawiają /ɑː/, i tak słowa after, plant będą w RP wymawiane /ˈɑːftə/, /plɑːnt/ a w amerykańskim angielskim /ˈæːftə/, /plæːnt/. Ta zmiana również wymaga odpowiedniego kontekstu wokalicznego, a mianowicie bezdźwięcznej spółgłoski trącej, lub też spółgłoskę nosową, po której następuje inna spółgłoska, np. /plɑːnt – /plænt/[2].

Innym zjawiskiem jest monoftongizacja dyftongów /eɪ/ i /əʊ/ jako długich /e:/ i /o:/. Zatem wyraz late jest wymawiany /le:t/ a /load – /lo:d/[3].

Odnośnie wymowy /r/ w pozycji przed spółgłoskami, w języku amerykańskim nastąpiła zmiana samogłosek, stąd np. merry i marry mogą brzmieć identycznie, podczas gdy short i sport mogą mieć różne samogłoski: /ʃɔːrt/ i /po:rt/[4].

Na uwagę zasługuje również inny sposób wymawiania /r/ – w wymowie amerykańskiej – w przeciwieństwie do RP, czubek języka cofa się jeszcze dalej w głąb jamy ustnej, podobny efekt dźwiękowy można wywołać poruszając środkową częścią języka do góry i do tyłu. Inny jest również sposób wymowy /t/ interwokalicznego (położonego między samogłoskami), czubek języka jest przesuwany do tyłu przez wał dziąsłowy, czasem używa się dźwięku pośredniego między /t/ a /d/. Inna jest także wymowa /l/ – w języku amerykańskim wymawia się dark l we wszystkich pozycjach[4].

Istnieje również zjawisko zwane Northern Cities Shift (przesuwka miast północnych), aczkolwiek zjawisko występuje nie tylko tam. Samogłoska dotknięta przesuwką, czyli /æ/ staje się coraz bliższa /ɛ/ czy dyftongowi /eə/. Dotyczy to takich słów jak sad[4].

Ortografia | edytuj kod

Istnieje kilka różnic w pisowni wyrazów o specyficznych cechach, takich jak końcówka[5]:

  • Wyrazy zakończone w odmianie brytyjskiej na -our, w amerykańskiej kończą się na -or: parlor, color.
  • Wyrazy zapożyczone z łaciny, mające w temacie ae i oe, w normatywnej ortografii amerykańskiej pisane są przez e: anemia, fetus, edema, estrogen.
  • Wyrazy z podwójnym l mają tendencją do jego „gubienia” w amerykańskim zapisie councilor, chili, luibelous, hosteler, marvelous.
  • Słowa zakończone w brytyjskim na -ence, zmieniają końcówkę na -ense: pretense, defense.
  • Brytyjskie -ise w języku amerykańskim pisane jest -ize: recognize.
  • ou ma tendencję przechodzenia w o lub u: mold, mustache.
  • Niektóre wyrazy amerykańskie gubią q: check (bryt. cheque).

Inne zmiany mają charakter nieregularny (brytyjska wersja na pierwszym miejscu)[5]: busesbusses, caratkarat, gaoljail, aeroplaneairplane, greygray, programmeprogram, ploughplow.

Amerykańska odmiana angielszczyzny ma również odrębne konwencje pisowniowe dla stylu nieformalnego[5], np. nite (night), hi (high), lo (low), thru (through).

Gramatyka | edytuj kod

Oto najważniejsze punkty rozbieżne między brytyjską a amerykańską gramatyką[6]:

Czasowniki | edytuj kod

  • W języku amerykańskim przeważa have nad have got. Na pytanie Do you have time? możliwa odpowiedź brzmi Yes, I do albo Yes, I have (odpowiednio odpowiedzi przeczące).
  • Niektóre formy czasu przeszłego nie są używane w brytyjskiej angielszczyźnie, np. dove (czas przeszły od dive), preferowane są formy regularne, np. imiesłów burned zamiast burnt. Najbardziej rozpoznawalną formą będącą w użyciu tylko w amerykańskiej angielszczyźnie jest gotten (imiesłów bierny czasu przeszłego czasownika get).
  • Czas Past Simple przeważa nad czasem Present Perfect, np. I just ate zamiast brytyjskiego I've just eaten.
  • Czasownik modalny shall ustępuje will.
  • Występują różnice w szyku frazy nominalnej, np. Hudson River w miejsce River Hudson, a half hour zamiast half an hour.
  • W języku amerykańskim częstsze są formy trybu łączącego, np. I asked that she go w miejsce brytyjskiej konstrukcji bezokolicznikowej I asked her to goPoprosiłem, by poszła; w częstszym użyciu jest were w formach trybu warunkowego.

Fraza nominalna | edytuj kod

  • Różnice dotyczą również użycia przedimków: amerykańskie formy to in the hospital, in the future, podczas gdy standard brytyjski zaleca opuszczenie przedimka: in future, in hospital.
  • W angielszczyźnie amerykańskiej nazwy zbiorowości występują częściej w liczbie pojedynczej, np. the government is, podczas gdy w przypadku poszczególnych członków rządu Brytyjczyk powiedziałby raczej the government are.
  • Istnieje kilka różnic w użyciu przyimków i przysłówków: amerykańskie wyrażenia to np. I'll go momentarily (brytyjskie: in a moment), real good (really good, backward (backwards). It is twenty of four (It's twenty to four), It's five after eight (It's five past eight), I'll see you over the weekend (I'll see you at the weekend), Monday through Friday (Monday to Friday inclusive) itp.

Słownictwo | edytuj kod

Niektóre słowa istnieją tylko w języku amerykańskim, niektóre wyłącznie w angielskim, niektóre zaś stały się częścią standardu międzynarodowego, np. słowo Congress opisuje parlament amerykański, a Parliament brytyjski. Do tego standardu klasyfikuje się słownictwo prawnicze, podobne w obu krajach, choć znaczenie tych słów jest inne, np. jury, juvenile. Pozostałe słowa, niepasujące do tego podziału reprezentują wiele kategorii semantycznych. Są to m.in.[7]:

  • niektóre słowa odnoszące się do różnic kulturowych, które nie weszły do standardu światowego, np. Ivy League, Groundhog Day, A-levels, VAT. Nie mają one ekwiwalentu w innych odmianach języka.
  • słowa mające odpowiednik w innej odmianie języka: current accountchecking account, estate carstation wagon
  • słowa mające dodatkowe synonimy poza standardem międzynarodowym, np. pharmacy występuje w obu językach, ale amerykańska odmiana języka jest bogatsza o synonim drugstore, brytyjska – chemist's
  • słowa spoza standardu międzynarodowego z różnym znaczeniem w obu odmianach: amerykańskie flyover to brytyjskie flypast, brytyjskie flyover to amerykańskie overpass
  • słowa pojawiające się z różną częstotliwością: flat i apartment istnieją w obu językach, pierwsze jest częstsze w brytyjskim angielskim, drugie – w amerykańskim.

Przykłady różnic w słownictwie brytyjskim i amerykańskim[8]:

Różnice w terminologii motoryzacyjnej | edytuj kod

Różnice w nazewnictwie między amerykańskim i brytyjskim angielskim[9]:

Inne przykłady różnic leksykalnych w terminologii motoryzacyjnej:

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. American English monoftongs (ang.). W: Macquarie University Sydney- Department pf Phonology [on-line]. [dostęp 2017-05-31].
  2. a b Gimson 2008 ↓, s. 84.
  3. Gimson 2008 ↓, s. 84-85.
  4. a b c Gimson 2008 ↓, s. 85.
  5. a b c Crystal 1995 ↓, s. 307.
  6. Crystal 1995 ↓, s. 311.
  7. Crystal 1995 ↓, s. 308.
  8. Crystal 1995 ↓, s. 309.
  9. Delacroix 2014 ↓, s. 256.

Bibliografia | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (etnolekt):
Na podstawie artykułu: "Amerykańska odmiana języka angielskiego" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy