Biała Krakowska


Na mapach: 49°49′24″N 19°03′03″E/49,823333 19,050833

Biała Krakowska w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Ratusz Kościół Opatrzności Bożej Kościół ewangelicki im. Lutra Pomnik Konfederatów Barskich

Biała Krakowska (niem. Biala, cz. Bělá) – historyczna dzielnica Bielska-Białej, wschodnia część śródmieścia tego miasta, położona u zbiegu rzek Niwki i Białej.

Powstała w II poł. XVI wieku jako przysiółek Lipnika. W 1613 r. stała się osobną gminą wiejską w powiecie śląskim województwa krakowskiego. 9 stycznia 1723 r. miejscowość uzyskała prawa miejskie. Bywała zaliczana do bielskiej wyspy językowej. Społeczność miejska Białej była od połowy XIX wieku trój-narodowościowa, obok osadników niemieckich i polskich po roku 1848 dołączyli osadnicy żydowscy zajmujący się kupiectwem. Od roku 1708 Jezuici prowadzili w Białej misje z zamiarem nawracania na katolicyzm luteran, którzy w roku 1730 i 1757 otrzymali od królów polskich przywilej wolności religijnej[1]. W latach 1769–1771 miasto było siedzibą Generalności konfederacji barskiej. W 1772 r. Biała włączona została w skład Galicji. Od początku XIX wieku datuje się szybki rozwój przemysłu (jedno z ważniejszych miast Bielskiego Okręgu Przemysłowego), a co za tym idzie całego miasta. Do przełomu XIX i XX wieku w Radzie Miejskiej przeważali głównie przedstawiciele społeczności niemieckiej, w rezultacie całości przemian społeczno-demograficznych Biała była przed I wojną światową najbardziej niemieckim miastem całej Galicji[2]. Jednocześnie zaczęła tworzyć jeden organizm z położonym po drugiej stronie rzeki Białej Bielskiem. W 1925 r. w granice Białej, której nazwę zmieniono na Biała Krakowska włączono gminę Lipnik. W latach 1939–1945 była dzielnicą Bielską o nazwie Bielitz-Ost. 1 stycznia 1951 r. została połączona z Bielskiem w jedno miasto o nazwie Bielsko-Biała. Do najważniejszych wydarzeń z powojennej historii należy powstanie osiedli mieszkaniowych: Grunwaldzkiego i Śródmiejskiego.

Zgodnie z podziałem administracyjnym miasta przyjętym w 2002 r. wchodzi w skład trzech jednostek pomocniczych gminy: Biała Śródmieście, Biała Wschód oraz Osiedle Grunwaldzkie.

Biała Krakowska jest, obok Starego Miasta, Dolnego Przedmieścia, Górnego Przedmieścia i Żywieckiego Przedmieścia, jedną z historycznych części bielskiego śródmieścia. Wraz z wymienionymi dzielnicami stanowi centrum administracyjno-handlowe miasta.

Spis treści

Położenie | edytuj kod

ul. 11 Listopada

Biała Krakowska leży w centrum Bielska-Białej, na obszarze śródmieścia dawnego miasta o tej samej nazwie.

Od 2002 r. administracyjnie dzieli się na osiedla: Grunwaldzkie, Biała Śródmieście, Biała Wschód, natomiast „Biała Krakowska” to oficjalna nazwa Osiedla „na Kopcu Lipnickim”.

Początkowo miasto rozciągało się wzdłuż potoku Niwka i odchodzących od niej w kierunku północnym dróg, jednak już w końcu XVIII wieku (wraz z budową tzw. traktu cesarskiego) układ urbanistyczny upodobnił się do współczesnego. W okresie międzywojennym Biała rozrosła się w kierunku południowym (wzdłuż ul. Żywieckiej). Od końca XIX wieku obszar między centrum a dworcem kolejowym zaczął być zajmowany przez tereny przemysłowe.

Dziś Biała graniczy z:

Granice Białej Krakowskiej wyznaczają:

Kalendarium historii miasta (do 1951 r.) | edytuj kod

 Zobacz więcej w artykule Historia Bielska-Białej, w sekcji Biała.
  • 1560 – sołtys Lipnika, Walenty Krzyszko, zakłada trzy nowe wsie: Białą, Straconkę i Międzybrodzie;
  • 1564 – pierwsza wzmianka o Białej jako osadzie tkaczy położonej na tzw. Kamieńcu u zbiegu rzek Niwki i Białej;
  • 1613 – wyodrębnienie z Lipnika gminy wiejskiej Biała
  • 1645 – w Białej przed Szwedami chroni się szlachta cieszyńska;
  • 1667 – powstaje (wspólny z Lipnikiem) cech tkaczy;
  • 1669 – Michał Korybut Wiśniowiecki rozstrzyga na korzyść Białej spór ze starostami lipnickimi o wymiar podatków
  • 1701 – powstaje apteka „Pod Białym Orłem”, jedna z najstarszych, funkcjonujących obecnie aptek Małopolski;
  • 1708 – pierwsze misje jezuickie w Białej
  • 1710 – August II Mocny ustanawia w Białej komorę celną;
Pałacyk Rosta Kamienica Pod Żabami

Biała Krakowska dziś | edytuj kod

Kolegium Nauczycielskie Hotel Pod Orłem

Współcześnie Biała stanowi, obok Dolnego Przedmieścia, centrum administracyjno-handlowe Bielska-Białej.

Jest zróżnicowana pod względem zabudowy: XIX-wieczną wielkomiejska zabudowa (kamienice, wille, gmachy użyteczności publicznej) dominuje na obszarze centrum d. miasta, Osiedle Grunwaldzkie i Osiedle Śródmiejskie to blokowiska z nielicznymi starszymi obiektami, natomiast część północna to tereny w większości przemysłowe. W Białej znajdują się liczne centra handlowe, urzędy, szkoły, placówki kulturalne, hotele, ośrodki zdrowia itp.

Tereny zielone to przede wszystkim park przy pl. Ratuszowym (za ratuszem), park otaczający Dwór Lipnicki, cmentarze, oraz ogrody otaczające zabytkowe wille.

Zabytki | edytuj kod

Biała Krakowska charakteryzuje się dużą ilością zabytków. Do najważniejszych należą:

Ponadto do rejestru zabytków wpisany jest układ urbanistyczny Białej – centralna część dzielnicy stanowiąca centrum dawnego miasta z całością zabudowy oraz układu ulic i placów.

Komunikacja | edytuj kod

Plac Wolności ul. Stojałowskiego

Biała leży w centrum Bielska-Białej, dlatego krzyżuje się tu wiele dróg, przebiegających przez miasto.

Główne ciągi komunikacyjne | edytuj kod

Linie kolejowe | edytuj kod

Linie autobusowe | edytuj kod

MZK Bielsko-Biała:

  • ul. Piłsudskiego – 6, 9, 11, 13, 13w, 15, 17, 23, 31, 33, 51, 56, 56bis, N3 (nocny), VII (PKM Czechowice-Dziedzice)
  • ul. Żywiecka/ul. Lipnicka – 5, 9, 11, 13, 13w, 15, 19, 22, 23, N2 (nocny)
  • ul. Stojałowskiego/Ratusz – 2, 3, 5, 12, 22, 26, N2 (nocny)
  • Osiedle Grunwaldzkie – 2, 3, 4, 9, 11, 12, 15, 19, 20, 22, 23, N2 (nocny)

Ważniejsze obiekty publiczne | edytuj kod

Dom handlowy Klimczok Osiedle Grunwaldzkie i Elektrociepłownia

Przypisy | edytuj kod

  1. Jerzy Polak. Przewodnik po Bielsku-Białej. str. 27
  2. Jerzy Polak. Przewodnik po Bielsku-Białej. str. 29

Bibliografia | edytuj kod

  • JerzyJ. Polak JerzyJ., Przewodnik po Bielsku-Białej, Bielsko-Biała: Towarzystwo Miłośników Ziemi Bielsko-Bialskiej, 2000, ISBN 83-902079-0-7, OCLC 749149604 .

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Biała Krakowska" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy