Centuria nadobna


Centuria nadobna w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Centuria nadobna, centuria czerwona, tysięcznik czerwony (Centaurium pulchellum) – gatunek z rodziny goryczkowatych (Gentianaceae). Występuje w Europie, Azji i Afryce. W Polsce spotykana od niżu po regiel dolny, objęta ochroną.

Spis treści

Rozmieszczenie geograficzne | edytuj kod

Występuje w Europie, Azji i Afryce[2]. W Polsce w rozproszeniu na niżu, w pasie wyżyn aż po regiel dolny[3].

Morfologia | edytuj kod

Łodyga
Dorasta przeciętnie od 5 do 15 cm wysokości i przeważnie jest rozgałęziona na całej wysokości, naga, 4-kanciasta.
Liście
Nie wydaje rozety (różyczki liści w nasadzie), tylko pęd pokryty podługowatojajowatymi liśćmi łodygowymi. Są siedzące, ustawione parami, 3–5 nerwowe i zaostrzone (przynajmniej górne), dorastają do 15(20 mm długości, całobrzegie.
Kwiaty
Czerwone kwiaty skupione w luźne dwuramienne wierzchotki. Płatki mają ukośnie wzniesione łatki, a rąbek korony jest lejkowato zagłębiony.
Owoce
Podłużna Torebka długości 7–10 mm z licznymi, drobnymi nasionami[3].

Biologia i ekologia | edytuj kod

Roślina jednoroczna. Kwitnie od czerwca do września. Rośnie na wilgotnych łąkach, przydrożach, polach, ugorach i namuliskach. Poza tym na brzegach jezior, stawów oraz na solniskach śródlądowych i przybrzeżnych[3]. Gatunek charakterystyczny dla klasy (Cl.) Isoeto-Nanojuncetea i gatunek wyróżniający dla zbiorowiska Centaurium pulchellum-Pottia[4].

Systematyka i zmienność | edytuj kod

Synonimy[2]: Gentiana pulchella Sw. (basionym), Centaurium pulchellum (Sw.) Druce (nazwa nieprawidłowo opisana w Fl. Berkshire 342. 1898, nom. inval.), Centaurium pulchellum E.H.L. Krause (nazwa nieprawidłowo opisana w J. Sturm, Deutschl. Fl. ed. 2, 10:14. 1903, nom. inval.).

Centuria nadobna tworzy mieszańce z centurią pospolitą (Centaurium erythraea) i c. nadbrzeżną (Centaurium littorale)[5].

Zagrożenia i ochrona | edytuj kod

W latach 2004–2014 roślina była objęta w Polsce ścisłą ochroną[6]. Od 2014 roku podlega ochronie częściowej[7]. Niektóre stanowiska są zagrożone przez osuszanie terenów oraz bezpośrednie niszczenie w wyniku np. rekreacyjnego użytkowania jezior[3].

Zastosowanie | edytuj kod

Centuria nadobna jest rośliną leczniczą, wykorzystywaną wyłącznie w medycynie ludowej. Surowcem zielarskim jest ziele, z którego wyodrębnić można alkaloidy, ponadto występują w nim gorycze i związki żywicowe. Medycyna ludowa zaleca stosowanie odwaru z ziela (20 gramów na 1 litr wody) w zaburzeniach trawienia, bezsoczności, niedokwasocie, oraz przy przeroście gruczołu krokowego.

Przypisy | edytuj kod

  1. P.F. Stevens: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2011-11-30].
  2. a b c Centaurium pulchellum (Sw.) Hayek ex Hand.-Mazz. et al. (ang.). W: Germplasm Resources Information Network - (GRIN) [on-line]. USDA, ARS, National Genetic Resources Program. National Germplasm Resources Laboratory, Beltsville, Maryland. [dostęp 2014-11-17].
  3. a b c d Halina Piękoś-Mirkowa, Zbigniew Mirek: Rośliny chronione. Wyd. II. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2006, s. 197, seria: Flora Polski. ISBN 83-7073-444-8.
  4. Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  5. Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  6. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 lipca 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących roślin objętych ochroną (Dz.U. z 2004 r. nr 168, poz. 1764).
  7. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin (Dz.U. z 2014 r. nr 0, poz. 1409).
Na podstawie artykułu: "Centuria nadobna" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy