Dyftong


Dyftong w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Dyftong, dwugłoska (stgr. δίφθογγος diphthongos, 'dwubrzmiący') – pojedyncza samogłoska (na ogół długa) o zmiennym przebiegu artykulacji, co sprawia, że ucho ludzkie słyszy dwa dźwięki, mimo że są one zespolone niejako w jeden i mają właściwości pojedynczej samogłoski.

Najczęściej występują dyftongi aɪ, ɛɪ, ɔɪ, ʊɪ, aʊ, ɛʊ. W języku polskim przykładami występowania dyftongów są wyrazy: maj, automat, Europa i wiele innych, pochodzących z greki i łaciny. Dyftong /aɪ/ występuje np. w niemieckim wyrazie leider, gdzie jest oznaczony dwiema literami ei; dyftong ɛɪ słychać w angielskim gray itd.

Dwugłoski, stanowiąc połączenie dwóch dźwięków samogłoskowych, są z natury rzeczy niestabilne i mają tendencje do przekształcania się w pojedyncze samogłoski (monoftongi). Proces taki nazywa się monoftongizacją. Dwugłoski mogą jednak również powstawać z monoftongów w wyniku dyftongizacji.

Wyróżnia się dyftongi wstępujące, w których pierwsza samogłoska jest niezgłoskotwórcza (typu uo) i dyftongi zstępujące (typu ou). Oprócz dyftongów mogą istnieć tryftongi, czyli grupy trzech samogłosek wymawianych jak jedna.

Spis treści

Angielski | edytuj kod

Uproszczony schemat "ślizgu" między samogłoskami w angielskich dyftongach

W języku angielskim (Received Pronunciation) wyróżnia się 8 dyftongów, które dzieli się na dwie grupy (patrz tabelka). Dyftong to dźwięk składający się z ruchu, „ślizgu” od jednej samogłoski do innej. Pierwsza samogłoska jest: dłuższa (trwa ok. 3/4 całego dyftongu), mocniejsza i głośniejsza. Nazwy grup związane są z samogłoską, która kończy dyftong:

  • centrujące (center, 'środek') – ruch w tych dyftongach jest skierowany do ə (szwa), która jest w centrum diagramu głosek,
  • zstępujące (ending; end, 'koniec') – dyftongi te kończą się na ɪ lub ʊ.

W rzeczywistości produkując dyftong, podczas „ślizgu” – startując z pierwszej samogłoski – nie powinno się dotrzeć do dźwięku drugiej samogłoski. W przeciwnym razie dyftong ten brzmi nienaturalnie i staje się dwiema, oddzielnymi samogłoskami.

Istnieje tendencja do zmiany dyftongów z grupy centering na długie samogłoski – np. ʊəɔ: ( tour: tʊətɔ:(r). Dwugłoski te nie istnieją w wymowie amerykańskiej, gdzie omawiany wyraz brzmi tʊr).

Czeski | edytuj kod

W języku czeskim istnieją trzy dyftongi:

  • aʊ̯ jak w auto (niemal wyłącznie w słowach obcego pochodzenia),
  • eʊ̯ jak w euro (tylko w słowach obcego pochodzenia),
  • oʊ̯ jak w koule.

Grupy samogłosek ia, ie, ii, io oraz iu w obcych słowach nie są uznawane za dyftongi, wymawiane są jak ɪja, ɪjɛ, ɪjɪ, ɪjo, ɪju czyli z j pomiędzy samogłoskami.

Fiński | edytuj kod

W języku fińskim występują następujące dyftongi:

  • ai jak w laiva
  • ei jak w keinu
  • oi jak w poika
  • ui jak w uida
  • yi jak w lyijy
  • æi jak w äiti
  • øi jak w öisin
  • au jak w lauha
  • eu jak w leuto
  • iu jak w viulu
  • ou jak w koulu
  • ey jak w leyhyä
  • iy jak w siistiytyä
  • æy jak w täysi
  • øy jak w löytää
  • ie jak w kieli
  • uo jak w suo
  • yø jak w

Hiszpański | edytuj kod

W języku hiszpańskim występują dyftongi wstępujące (diptongo creciente) i zstępujące (diptongo descreciente):

  • /ia/ jak w Mariano
  • /ie/ jak w miento
  • /io/ jak w limpio
  • /iu/ jak w triunfo [trĭumfo]
  • /ua/ jak w guapo
  • /ue/ jak w bueno
  • /uo/ jak w fatuo
  • /ui/ jak w fui [fŭi]
  • /ai/ jak w baile
  • /ei/ jak w peine
  • /oi/ jak w hoy
  • /au/ jak w aula
  • /eu/ jak w neutro
  • /ou/ jak w lo unio [loŭnĭo]

Koreański | edytuj kod

Dyftongi języka koreańskiego to:

  • ja czytane jak polskie „ja” w wyrazie „jajko”
  • jɛ, ㅖ je czytane jak polskie „je” w wyrazie „jest”
  • jʌ czytane jak polskie „jo” w wyrazie „majowy”
  • wa czytane jak polskie „ła” w wyrazie „ławka”
  • wɛ, ㅚ wø, ㅞ we czytane jak polskie „łe” w wyrazie „łezka”
  • jo czytane jak polskie „jo”, lecz z ustami złożonymi w "dźióbek"
  • wʌ czytane jak polskie „ło” w wyrazie „łowca”
  • wi czytane jak polskie „łi” lub angielskie "we"
  • ju czytane jak polskie „ju” w wyrazie „już”
  • ɰi czytane jak polskie „yi”, lecz z krótkim y i naciskiem na i

Niderlandzki | edytuj kod

Dyftongi języka holenderskiego to:

  • ɛi jak w eikel, ijs
  • ʌu jak w koude
  • œʏ jak w huis

Niemiecki | edytuj kod

Dyftongi języka niemieckiego to:

  • aɪ̯ czytane jak polskie „aj” z j nieco osłabionym w wyrazie „majˈmaj. Przykład w języku niemieckim: sein ['zaɪn;
  • aʊ̯ czytane jak polskie „au” w wyrazie „pauza”. Przykład w języku niemieckim: Haus haʊ̯s;
  • ɔɪ̯ czytane jak polskie „oj” z j nieco osłabionym w wyrazie „pojnik”. Przykład w języku niemieckim: heute ˈhɔɪ̯tə;
  • ʊɪ̯ czytane jak polskie „uj” np. pfui [pfʊɪ̯].

Samogłoski długie eː, oː mają czasem wymowę dyftongiczną: eɪ, oʊ.


Kontrola autorytatywna (Głoska):
Na podstawie artykułu: "Dyftong" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy