Edmund Osmańczyk


Edmund Osmańczyk w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Tablica pamiątkowa przy placu Zamkowym 8 w Warszawie Trójjęzyczna tablica pamiątkowa w Opolu

Edmund Jan Osmańczyk (ur. 10 sierpnia 1913 w Jagielnie, zm. 4 października 1989 w Warszawie) – polski publicysta i politolog, poseł na Sejm PRL I, II, V, VI, VII i VIII kadencji, senator I kadencji, członek Rady Państwa (1979–1980). Mąż dziennikarki i publicystki Jolanty Klimowicz.

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Urodził się na Dolnym Śląsku na terenie Cesarstwa Niemieckiego jako syn Ryszarda. Jego matka dbała o zachowanie polskości, m.in. poprzez wieczory polskiej poezji. W szkole redagował gazetkę „Wiadomości Bielańskie”, a po maturze, od 1932 do 1935 „Młodego Polaka w Niemczech[1]. Był pomysłodawcą nazwy „Rodło” dla określenia symbolu Związku Polaków w Niemczech i współprojektantem jego znaku graficznego. Zajmował się uzupełnianiem i drukowaniem Leksykonu Polactwa w Niemczech – publikacji mającej na celu zabezpieczenie polskości w III Rzeszy. Zastępował redaktora naczelnego „Nowin Codziennych” w Opolu, kierował Centralą Prasową ZPwN od 1934, a od 1935 pracując na etacie nadzorował jej prasę[1].

Studiował na Uniwersytecie Warszawskim, a także na uniwersytetach w Bordeaux i Berlinie.

W sierpniu 1939, po dezercji z Wehrmachtu, uciekł przed Gestapo do Polski. We wrześniu został spikerem w Polskim Radiu (pod pseud. Jan Gor). W Warszawie mieszkał do wybuchu powstania, posiadając dokumenty na nazwisko Jan Krzemiński. Był członkiem ruchu oporu w ramach Armii Krajowej, poprzez radio powstańcze nadawał codzienną audycję Dzień walki. 6 stycznia 1945 ujęty w Krakowie przez funkcjonariuszy gestapo, udało mu się zbiec z transportu do obozu koncentracyjnego[1].

Na początku 1945 dołączył do Komitetu Obywatelskiego Polaków Śląska Opolskiego działającego na rzecz ustanowienia administracji polskiej na Śląsku Opolskim. W marcu zaciągnął się w roli korespondenta wojennego do 1 Armii Wojska Polskiego[1].

W latach 1945–1946 relacjonował jako korespondent wojenny prasy „czytelnikowskiej” – m.in. konferencję w Poczdamie oraz proces norymberski. Od 1947 przez wiele lat pracował jako korespondent zagraniczny Polskiego Radia. Od grudnia 1948 do listopada 1952 mieszkał w Szczecinie[2], następnie wyjechał na stałe do Warszawy. Publikował na łamach „Świat”. Od 1969 zajął się działalnością publicystyczną oraz pracą naukową. Autor wielokrotnie nagradzanej publikacji Encyklopedia ONZ i stosunków międzynarodowych (1982), wydanej także w językach hiszpańskim oraz angielskim. W 1974 uzyskał stopień naukowy doktora.

W okresach 1952–1961 i 1969–1985 sprawował mandat posła na Sejm PRL I, II, V, VI, VII i VIII kadencji. W latach 1979–1980 był członkiem Rady Państwa, od 1981 do 1983 zasiadał w prezydium Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu. Był także członkiem rady naczelnej Związku Bojowników o Wolność i Demokrację. W 1955 otrzymał Nagrodę Państwową II stopnia[3]. W latach 1983–1988 prezesował Stowarzyszeniu Autorów ZAiKS.

Głosował w Sejmie PRL za ustawą z 25 stycznia 1982, zatwierdzającą dekrety dotyczące stanu wojennego[4].

Jako reprezentant strony solidarnościowo-opozycyjnej był uczestnikiem obrad Okrągłego Stołu w zespole ds. reform politycznych. W 1989 wybrany z ramienia Komitetu Obywatelskiego do Senatu w okręgu opolskim[5], został przewodniczącym senackiej Komisji Spraw Emigracji i Polaków za Granicą. Zmarł kilka miesięcy później. Został pochowany na cmentarzu koło kościoła „Na Górce” w Opolu[6].

Odznaczenia, wyróżnienia i upamiętnienie | edytuj kod

Odznaczony m.in. Orderem Budowniczych Polski Ludowej (1972)[7], Orderem Sztandaru Pracy II klasy (1960) oraz Krzyżem Komandorskim (1954)[8] i Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (1952)[9], Złotym Krzyżem Zasługi (1950)[10] oraz Medalem 10-lecia Polski Ludowej (1955)[11][12]. Otrzymał doktorat honoris causa Uniwersytetu Śląskiego (1975)[13] oraz Wrocławskiego (1988).

W 1993 w 80. rocznicę jego urodzin na kamienicy przy placu Zamkowym 8 w Warszawie, w której mieszkał w latach 1969–1989, odsłonięto tablicę pamiątkową. W stolicy jego imieniem nazwano jedną z ulic na Bemowie.

Publikacje | edytuj kod

  • Sprawy Polaków: wyd. 1–5 Katowice: AWiR 1947–1948, wyd. 6–8 Katowice: Śląsk, 1982–1986.
  • Dowody prowokacji. Nieznane archiwum Himmlera: Warszawa: Czytelnik, 1951.
  • Młode Niemcy: Warszawa: Czytelnik, 1951.
  • Publicystyka w kraju budującym socjalizm, Warszawa: Czytelnik, 1952.
  • Azja w Genewie, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1955.
  • Był rok 1945: wyd. 1–5 Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1970–1980
  • Nasza Europa: Wydawnictwo Poznańskie, 1971.
  • Rzeczpospolita Polaków: Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1977.
  • Wisła i Kraków to Rodło: Warszawa: Nasza Księgarnia, 1985.
  • Niezłomny proboszcz z Zakrzewa, rzecz o patronie Bolesławie Domańskim: Warszawa: Czytelnik, 1989 ​ISBN 83-07-01992-3​.
  • Encyclopedia of the United Nations and international agreements: Nowy Jork, Londyn: Routledge, 2003. ​ISBN 0-415-93920-8​.

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d Janusz Rudziński. Publicysta „spraw Polaków” (Edmund Osmańczyk). „Kwartalnik Historii Prasy Polskiej”. nr XXXI/3–4, s. 209–214, 1992. ISSN 01372998. [dostęp 7 października 2016]. 
  2. Edmund Jan Osmańczyk. W: Erazm Kuźma, Inga Iwasiów (red.): Literatura na Pomorzu Zachodnim do końca XX wieku. Przewodnik encyklopedyczny. Szczecin: Kurier-Press, 2003, s. 249.
  3. Bohdan Urbankowski: Czerwona msza czyli uśmiech Stalina. Tom 2. Warszawa: Alfa-Wero, 1998, s. 315.
  4. Podczas debaty sejmowej nad tym punktem według Janusza Zabłockiego zwrócił się do Wojeciach Jaruzelskiego słowami: Chylę przed tobą głowę generale, za twoją odwagę i bezkompromisowość (...) (zob. Janusz Zabłocki: Dzienniki 1982–1986. T. 3. Cz. 2. Warszawa: IPN, 2013, s. 76.).
  5. Informacje na stronie Senatu. [dostęp 21 lutego 2011].
  6. Zmarła dziennikarka Jolanta Klimowicz-Osmańczyk. Przez 30 lat współpracowała z Polskim Radiem. polskieradio.pl, 22 lipca 2017. [dostęp 1 lutego 2018].
  7. Lista odznaczonych w Belwederze. „Nowiny”. nr 201, s. 2, 22 lipca 1972. [dostęp 17 lutego 2017]. 
  8. Uchwała Rady Państwa z dnia 31 lipca 1954 r. o nadaniu odznaczeń państwowych (M.P. z 1954 r. nr 108, poz. 1492).
  9. Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 lipca 1952 r. o nadaniu odznaczeń państwowych (M.P. z 1952 r. nr 70, poz. 1078).
  10. Postanowienie o odznaczeniu z dnia 22 lipca 1950 r. (M.P. z 1950 r. nr 87, poz. 1077).
  11. Lista osób odznaczonych „Medalem 10-lecia Polski Ludowej” (M.P. z 1955 r. nr 101, poz. 1400).
  12. Profil na stronie Biblioteki Sejmowej. [dostęp 29 czerwca 2013].
  13. Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Śląskiego. us.edu.pl. [dostęp 21 lutego 2011].

Bibliografia | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Edmund Osmańczyk" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy