Fiat 126


Fiat 126 w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Fiat 126 (centoventisei) – samochód osobowy skonstruowany w zakładach Fiat, produkowany we Włoszech w latach 1972–1980, a w Polsce od 6 czerwca 1973 do 22 września 2000 roku (Polski Fiat 126p)[1]. Polska wersja licencyjna produkowana była przez Fabrykę Samochodów Małolitrażowych „Polmo” Bielsko-Biała w Bielsku-Białej oraz w Tychach. Jego poprzednikiem był Fiat 500, następcą Fiat Cinquecento.

Przez wiele lat był jednym z najczęściej spotykanych samochodów na drogach w Polsce i doczekał się wielu nazw potocznych, z których najpopularniejsza – maluch, stała się pod koniec produkcji tego modelu (1997) jego oficjalną nazwą.

Łącznie wyprodukowano 4 671 586 sztuk fiatów 126, z czego we Włoszech powstało 1 352 912 sztuk[1]. W Polsce wyprodukowano łącznie 3 318 674 sztuk Fiatów 126, z czego w Bielsku-Białej – 1 152 325, a w Tychach – 2 166 349[1]. W Austrii 2069 sztuk[2] włoskiego Fiata zostało wzbogaconych o m.in. mocniejszy silnik typu bokser przez firmę Steyr[3], oraz ogrzewanie postojowe.

Spis treści

Historia modelu | edytuj kod

Pierwsze polskie Fiaty 126p wzbudzały niebywałe zainteresowanie przechodniów (1973 r.) Włoski Fiat 126 z lat 1972-1978 Tył Polskiego Fiata 126p z lat 1973-1976 Fiat 126 Personal 4 Fiat 126 Personal 4 Polski Fiat 126p FL Tył Polskiego Fiata 126p FL Fiat 126 ELX Fiat 126 Happy End w Muzeum Inżynierii Miejskiej w Krakowie Polski Fiat 126p Cabrio Zmodyfikowany 126p PF126p z nadwoziem pick-up (samodzielna przebudowa)

Za początek historii Fiata 126 w Polsce uznaje się dzień 6 czerwca 1973 roku, kiedy to powstały pierwsze egzemplarze zmontowane z włoskich części[4], natomiast oficjalne rozpoczęcie produkcji nastąpiło 22 lipca tego samego roku. We wrześniu 1975 roku rozpoczęto montaż w Tychach[1]. Pierwsza modernizacja samochodu nastąpiła w 1977 roku, zwiększono pojemność silnika do 652 cm³, w układzie dolotowym zastosowano tłumik szmerów ssania, prądnicę prądu stałego zastąpiono alternatorem. Najbardziej widoczną zmianą była likwidacja skrajnych szczelin na pokrywie silnika, dzięki czemu poprawiono chłodzenie i nieco wyciszono silnik. Modyfikacje pozwoliły na wzrost mocy do 17,7 kW[1]. Zmian doczekał się również układ hamulcowy, powiększono średnicę bębnów do 185 mm[1], oraz zmieniono rozstaw śrub mocujących koła z 4x190 na 4x98. Według danych z 1973 część uszczelek do modelu przekazywały Zakłady Przemysłu Gumowego „Stomil” w Sanoku[5][6].

W latach 1973-1975 austriacka firma Steyr-Daimler-Puch w miejscowości Graz produkowała własną wersję Fiata 126, zwaną Fiat-Steyr-Puch 126 lub Steyr-Puch 126, gdzie przychodziły samochody bez silnika i bez kół. Montowany był własny, dwucylindrowy silnik typu bokser, o parametrach i osiągach lepszych niż Fiat 126 600. Pojemność skokowa wynosiła 643 cm³, moc 25 KM przy 4800 obr./min, maks. moment obrotowy 41 Nm przy 3000 obr./min, stopień sprężania 7,8. Silnik ten zapewniał wyraźnie lepsze osiągi niż 126p 600, bowiem do 80 km/h rozpędzał się w ok. 18,5 s zamiast 21,5 s, do 100 km/h w zaledwie 37 s zamiast 54 s. Prędkość maksymalna również wzrosła do ok. 115 km/h (126p - 105 km/h). Spalanie było wyższe o ok. pół litra na 100 km. Samochód seryjnie wyposażony był w niezależne ogrzewanie benzynowe co miało wpływ na wyższą cenę o ok. 23%[7].

Polski Fiat 126p produkowany był w czterech wersjach: Standard (600/650/650E), Special (600S/650S/650ES), Komfort (600K/650K/650EK) i w wersji dla inwalidów (600I/650I/650EI). Równolegle z silnikami o pojemności 650 cm³ produkowano 600 cm³[1]. W Polsce produkowano wersje: „Red” i „Brown”. Wersje produkowane w Polsce były eksportowane do krajów zachodnich (Włochy, Niemcy). Niestety, w Polsce nie były one w oficjalnej sprzedaży. Wszystkie limitowane wersje były do siebie bardzo podobne. Charakteryzowały się one łatwością prowadzenia dzięki modernizacji układu kierowniczego. To samo tyczy się hamulców – były one dużo skuteczniejsze, ponieważ zastosowano układ hamulcowy wzmocniony (średnica bębnów 185 mm) na tzw. nowej feldze. Zastosowano również lepsze, dużo skuteczniejsze materiały wygłuszające, przez co w środku, nawet przy wyższych prędkościach, można było spokojnie rozmawiać. Silniki były trwalsze i bardziej „elastyczne”. Silnik praktycznie na każdym biegu był bardziej „zrywny” i dynamiczny – a przecież to był praktycznie ten sam silnik, co w naszym Polskim Fiacie 126p. Były one także nieco szybsze, z powodu zastosowania kanciastej głowicy. Karoseria była bardziej odporna na rdzę. Limitowane wersje miały również charakterystyczne kanciaste klosze tylne, oraz uchylane tylne boczne szyby. Standardem było montowanie alternatora zamiast prądnicy. Dużo zmian nastąpiło we wnętrzu -  były to: regulowane zagłówki, inna tylna półka, pasy bezwładnościowe zarówno przy przednich fotelach jak i  kanapie z tyłu. Fiat 126 „Red”: produkowany w latach  1979 – 1981 w polskim zakładzie w Tychach. Był on  koloru bordowego, z podwójnym srebrnym paskiem dookoła karoserii. Na błotnikach posiadał napis „Red”. Miał on zderzaki i listwy P4 koloru bladoniebieskiego. Zawsze montowany był alternator. Tapicerka była bordowa, a siedzenia z materiału z paskiem z czerwonego skaju przez środek oparcia i siedziska. Szyby były niebieskie, zapobiegały one nadmiernemu nagrzewaniu się wnętrza. Fiat 126 „Brown”: produkowany w latach 1979 - 1981 w polskim zakładzie w Tychach. Był on w kolorze brązowym (czekolada mleczna), ze srebrnym podwójnym paskiem wokół całej karoserii. Na błotnikach posiadał napis „Brown”. Miał on zderzaki i listwy P4 koloru beżowego.  Tapicerka była beżowa, a siedzenia z materiału z paskiem z brązowego skaju przez środek oparcia i siedziska. Szyby były specjalnie barwione na brązowo, różniły się odcieniem i połyskiem od brązowych szyb stosowanych w innych wersjach Fiata. Owe szyby zapobiegały nadmiernemu nagrzewaniu się wnętrza. Zastosowano tutaj alternator różniący się od innych, był nim Magneti Marelli. W kanciastych tylnych lampach miał zamontowane światło cofania. Dodatkowo dostępne były jeszcze wersje Silver i Black Fiat 126 „Silver”: produkowany był w latach 1979-1980 we włoskim Cassino. Był on koloru szarego, z kolorowym paskiem pociągniętym na wysokości bocznego kierunkowskazu przez całą karoserię oraz dwa napisy na błotnikach: „Silver”. Dla kontrastu zamontowano czarne zderzaki i listwę boczną. Miał on fotele wykonane z prawdziwej skóry, a przez środek fotela był poprowadzony szeroki, kolorowy materiałowy pas. Podsufitka była szara. Posiadał on zielone szyby, które zapobiegały nadmiernemu nagrzewaniu się wnętrza.Fiat 126 „Black”: produkowany był w latach 1979 – 1980 we włoskim Cassino. Był on koloru czarnego, ze srebrnym paskiem przez całą karoserię. Na błotnikach posiadał napis „Black”. Zamontowano szare zderzaki i listwy boczne. Fotele były wykonane z charakterystycznego materiału w szkocką kratkę. Podsufitka w kolorze czarnym. Posiadał on również zielone szyby, które zapobiegały nadmiernemu nagrzewaniu się wnętrza.  

Od listopada 1982 roku produkowano bardziej ekonomiczną wersję silnika 650: wyposażono ją w nowy typ gaźnika, tłumik szmerów ssania i trójkomorowy tłumik wydechu o zmniejszonych oporach przepływu. Ten pierwszy pakiet zmian ograniczał zużycie paliwa o 7%. W czerwcu 1983 roku nastąpiły dalsze udoskonalenia silnika; zastosowano głowicę z nową komorą spalania (stopień sprężania wzrósł do 8:1), nowy wałek rozrządu, lekko zmieniony kadłub silnika, a także aparat zapłonowy[1]. Samochody z tymi zmianami oznaczono symbolem 650E. Głowicę nowego typu znakowano „650E”, zaś kadłub symbolem „E”. Według producenta typ silnika 650E oznaczono 126 A1.076/E (numer silnika poprzedzony literami FSM)[8]

Na rynek polski trafiła też niewielka liczba pojazdów z silnikiem wersji 650 na rynek chiński, przystosowanym do benzyny o liczbie oktanowej LO78, o mocy 22 KM przy 4700 obr./min, momencie obrotowym 38 Nm przy 3000 obr./min, stopniu sprężania obniżonym do 7:1. Prędkość maksymalna spadła do 102 km/h, zużycie paliwa wzrosło o około 1 litr.

W kwietniu 1985 roku nastąpił facelifting nadwozia, wynikał on z potrzeby dostosowania samochodu do europejskich norm homologacyjnych[1]. We wnętrzu samochodu zmiany były wyraźnie zauważalne - zmieniono wygląd zestawu wskaźników i umieszczenie nawiewu powietrza, miejsca na radio oraz włączników świateł i innych urządzeń (w najbogatszej wersji wyposażenia znalazł się elektrowentylator, a tylne oparcie było składane). Zastosowano nowe zderzaki (szersze od dotychczas stosowanych P-4) oraz listwy boczne (bardziej płaskie, niż dotychczasowe). Zmodernizowano układ zapłonowy między innymi przez wyeliminowanie rozdzielacza wysokiego napięcia, stosując cewki dwuiskrowe[9]. Niektóre egzemplarze wyposażono w rozrusznik z wyłącznikiem elektromagnetycznym uruchamianym kluczem.

W 1985 roku zaprzestano montażu zderzaków stalowych (montowanych od początku produkcji, obecnie zwanych pieszczotliwie „łyżwami”), a w 1988 roku zakończono ostatecznie produkcję wersji Standard (ze starszym typem zestawu wskaźników) oraz ujednolicono błotniki tylne z wersją 126 BIS (posiadającą większe otwory wlotu powietrza).

Kolejna większa modernizacja odbyła się we wrześniu 1994 roku, zmianom poddano nadwozie i instalację elektryczną[1]. W samochodzie zastosowano elektroniczny układ zapłonowy Nanoplex. Wzrosła niezawodność pojazdu i zmalało zużycie paliwa[1]. Zmodernizowany samochód nosił oznaczenie 126 el, ze wzbogaconym wyposażeniem 126 el SX.

Kolejna seria zmian odbyła się pod koniec 1996 roku. Główną różnicą było zastosowanie katalizatora. W modelu 126 elx zastosowano nowy gaźnik typu FOS 28 S1A1/300. W styczniu 1999 roku wprowadzono zagłówki dla pasażerów tylnej kanapy[1].

22 września 2000 roku, po 27 latach produkcji, zakończono montaż „Malucha”, w Polsce powstało 3 318 674 egzemplarzy modelu[1].

Kalendarium | edytuj kod

  • 1972
  • 1973
    • 6 czerwca – pierwszy, zmontowany z włoskich części Polski Fiat 126p. Kosztował 69 tys. złotych (średnie miesięczne zarobki w owym czasie wynosiły ok. 3,5 tys. złotych).
    • Tego samego dnia pierwszy egzemplarz opuścił fabrykę FSM w Bielsku-Białej (do końca roku wyprodukowano 1750 egz.).
  • 18 września 1975 – uruchomiono produkcję w zakładzie nr 2 w Tychach.
  • 1977 – zwiększenie pojemności silnika do 652 cm³ z dotychczasowych 594 cm³. Uzyskano wzrost mocy z 16,9 kW do 17,7 kW. Prądnicę prądu stałego zastąpiono alternatorem, powiększono średnicę hamulców bębnowych do 185 mm oraz wprowadzono nowe obręcze kół jezdnych (dotychczasowe rozwiązanie montowano jeszcze do 1981 roku).
  • 1978 – wycofanie silnika o pojemności 594 cm³ (jednak jeszcze do 1983 roku był on dostępny na życzenie kupującego), zmiany nadwozia, w tym zderzaków (m.in. wydłużenie auta o 55 mm w wersji ze zderzakami typu P-4 wykonanymi z tworzywa sztucznego).
  • 8 czerwca 1979 – umowa „O sprzedaży i modernizacji samochodu 126” zawarta na 10 lat między Pol-Motem a FIAT-em.
  • 1980 – zakończenie produkcji Fiata 126 we Włoszech. Pozostawienie FSM jako jedynego producenta Fiata 126.
  • 15 października 1981 – zostaje wyprodukowany 1 000 000 Polski Fiat 126p.
  • listopad 1982 – wprowadzenie Polskiego Fiata 126E (ekonomiczny).
  • kwiecień 1985 – zmiany mechaniczne i kosmetyczne, wariant FL („face lifting” – eliminacja ostrych krawędzi – dostosowanie do wymogów europejskich (przygotowany do wprowadzenia w listopadzie 1984)
  • 1985 – zostaje wyprodukowany 2 000 000 Polski Fiat 126p.
  • 1987 – rozpoczęcie produkcji Polskiego Fiata 126 BIS (703 cm³) w Tychach.
  • 1991
  • 20 lipca 1993 – zostaje wyprodukowany 3 000 000 Polski Fiat 126p.
  • wrzesień 1994 – modernizacja nadwozia, wersja „EL” z wykorzystaniem podzespołów z Cinquecento.
  • grudzień 1996 – wprowadzenie modelu ELX (katalizator spalin – norma Euro 1).
  • styczeń 1997 – wprowadzenie oficjalnej nazwy Maluch.
  • styczeń 1999 – każdy Maluch opuszczający fabrykę w standardzie wyposażony jest w zagłówki na tylnym siedzeniu („Maluch Town”).
  • 22 września 2000 – zakończenie produkcji; limitowana seria 1000 aut o nazwie Happy End, 500 sztuk żółtych i 500 czerwonych. Ostatni egzemplarz jest żółty i trafił do muzeum Fiata w Turynie. Ostatni samochód, który trafił na polskie drogi, to Fiat Ostatni Maluch Happy End. W Muzeum Inżynierii Miejskiej w Krakowie można obejrzeć nieużywany egzemplarz Happy End o numerze 0979 koloru żółtego, a w Muzeum Motoryzacji przy ul. Filtrowej 62 w Warszawie również nieużywany egzemplarz nr 0001 w kolorze czerwonym.

Poziom produkcji | edytuj kod

Dane w tabeli[10] nie uwzględniają modelu Polski Fiat 126 Bis wytwarzanego w latach 1987–1991 w Tychach.

Według innych danych w 2000 roku wytworzono 12 411 sztuk. W latach 1973—2000 wyprodukowano 3 318 674 egzemplarzy.

Dane techniczne Polskiego Fiata 126p | edytuj kod

Polski Fiat 126 BIS | edytuj kod

Fiat 126 BIS – tył nadwozia Fiat 126 BIS

Nowa wersja Polskiego Fiata 126p została zaprezentowana jesienią 1987 roku na salonie samochodowym we Frankfurcie (robocza nazwa: „Fiat 126p restyling”). W konstrukcji dokonano około ośmiuset zmian, objęto nimi niemal wszystkie podzespoły, a ich opracowanie było w dużej mierze dziełem Polaków[12].

Samochód dzięki dodaniu trzecich drzwi charakteryzował się nadwoziem typu hatchback, zachowało ono wymiary pierwowzoru[12]. W trzecich drzwiach montowano szybę o większej wysokości poprawiając widoczność do tyłu[12]. Pojemność tylnego bagażnika wynosiła 110 dm³, po zdemontowaniu tylnej półki i złożeniu oparcia kanapy wzrastała do 480 dm³[12]. Istotnych zmian dokonano w silniku, m.in. zmieniono rodzaj chłodzenia na układ z cieczą chłodzącą i umieszczono go w pozycji leżącej. Pomimo chłodzenia cieczą stosunkowo łatwo przegrzewał się. Pod przednią maską zamontowano nagrzewnicę włączoną w obieg cieczy chłodzącej. Kadłub silnika, głowica oraz miska olejowa zostały wykonane ze stopów metali lekkich[12]. Średnicę tłoka zwiększono do 80 mm. W efekcie wzrosła objętość skokowa – do 703 cm³. Dzięki modyfikacjom podniesiono także stopień sprężania do 8,6[12]. Zmieniono wymiary i kształt krzywek wałka rozrządu i zaworów dolotowych[12]. W układzie zasilania stosowano nowe, dwuprzelotowe typy gaźników[12]. W układzie smarowania wprowadzono nową pompę oleju z kołami zębatymi o wewnętrznym uzębieniu. Dzięki modyfikacjom silnik osiągał moc maksymalną 18,5 kW/25,2 KM przy 4500 obr./min i maksymalny moment obrotowy 47 Nm przy 2000 obr./min. Zmianom poddano również tarczę sprzęgła, oprócz tego zmniejszono przełożenie przekładni głównej[12]. W samochodzie montowano większe koła jezdne oraz zębatkową przekładnię kierowniczą z samoczynną regulacją luzu międzyzębnego[12]. Fiat 126 Bis mógł rozpędzić się do 110 km/h, zużywając przy tym średnio 5,5 l benzyny na 100 km[12]. Według producenta kontrolne średnie zużycie paliwa przy jeździe ekonomicznej wynosi od 4,5 do 5,5 l/100 km, przy prędkości 70 km/h 3,8 do 4,2 l/100 km, a przy 90 km/h 4,2 do 4,8 l/100 km.

Samochód Polski Fiat 126 BIS produkowany był przez zakład FSM w Tychach w latach 1987-1991, do chwili uruchomienia produkcji modelu Cinquecento[12] i przeniesienia tam produkcji wersji dwudrzwiowych.

Wyprodukowano 190 361 sztuk Polskich Fiatów 126 BIS[13]. W kolejnych latach było to[14]: 1987 – 24 198, 1988 – 60 416, 1989 – 58 157, 1990 – 35 605, 1991 – 11 985 sztuk.

Modele prototypowe | edytuj kod

Do produkcji nie wszedł ani pick-up, ani kombi, ani tym bardziej „maluch” z przednim napędem. W prawie 30-letniej historii Ośrodka Badawczo-Rozwojowego Samochodów Małolitrażowych w Bielsku było wiele interesujących pomysłów, lecz w większości nie wyszły one poza fazę prototypu.

Polski Fiat 126p Bombel | edytuj kod

Polski Fiat 126p Bombel na MTP w Poznaniu w 1983 roku

Z chwilą uruchomienia seryjnej produkcji Malucha rozpoczęto prace nad wersjami pochodnymi tego samochodu. Nawiązano współpracę z warszawską Akademią Sztuk Pięknych, gdzie pod kierunkiem doc. Cezarego Nawrota opracowano projekty bryły samochodu dostawczego, samochodu wydłużonego oraz wersji kombi. Jako pierwszy do realizacji został skierowany furgon. Zmianie uległa tylna część pojazdu. Przestrzeń ładunkową przykryto sztywną nadbudową wykonaną z żywicy poliestrowej wzmocnionej włóknem szklanym. Jej obły kształt spowodował, że otrzymał on nazwę „Bombel”. Budowę prototypu rozpoczęto i zakończono w 1974 roku. Mimo umieszczenia z tyłu samochodu zespołu napędowego uzyskano przestrzeń ładunkową o objętości 1 m³. Miała ona dwa poziomy: górny o płaskiej powierzchni dostępny przez tylne drzwi i dolny, który tworzyła wnęka za przednimi fotelami. Między dachem a górnym poziomem rozpięta była siatka chroniąca kierowcę i pasażera przed możliwym przemieszczeniem się ładunku. Istniała możliwość łatwego zamontowania kanapy tylnej z PF 126p po usunięciu siatki i półki górnego poziomu. Ładowność „Bombla” wynosiła 300 kg. Wykonano również wersję tego pojazdu z dodatkowymi oknami bocznymi. Bomble były używane przez dział sportu FSM jako samochody serwisowe podczas wyścigów i rajdów. Powstało około 16 modeli prototypowych.

Polski Fiat 126p Kombi | edytuj kod

Polski Fiat 126p Kombi

W 1976 roku rozpoczęto prace nad samochodem PF 126p Kombi pod kierunkiem inżyniera Leopolda Kuhna. Zdecydowano się na szeroki zakres zmian – głównie w nadwoziu i silniku. Rozstaw osi zwiększono o 10 cm, a zwis tylny o 7 cm, przez co uzyskano więcej miejsca dla pasażerów tylnego siedzenia oraz dodatkową przestrzeń bagażową. Opracowano nową wersję silnika o poziomym układzie cylindrów, co pozwoliło na obniżenie głównej pokrywy komory silnika i powiększenie przestrzeni bagażowej. Silnik o objętości skokowej zwiększonej do 652 cm³ miał nową skrzynię korbową dostosowaną do poziomego układu cylindrów. Zmieniono większość zespołów osprzętu silnika takich jak gaźnik, pompa paliwa, filtr powietrza, pompa oleju, dmuchawa układu chłodzenia oraz aparat zapłonowy i tłumik. Powiększony został stopień sprężania. Nowy silnik osiągał moc 18,4 kW przy 4500 obr./min. Zmieniono również charakterystykę zawieszenia tylnych kół. Nadwozie wyposażone zostało w unoszone do góry drzwi tylne. Objętość przestrzeni bagażowej za tylnym oparciem wynosiła 500 dm³, a po złożeniu kanapy tylnej wzrastała do 1000 dm³. Wydłużenie pojazdu spowodowało zwiększenie masy własnej do 630 kg. Ładowność dopuszczalna tej wersji „malucha”' wynosiła 4 osoby i 80 kg bagażu. Niekorzystny wpływ zwiększonej masy pojazdu na jego dynamikę zrekompensowany był wzrostem mocy silnika. Prędkość maksymalna modelu Combi wynosiła 105 km/h. Prototyp tego pojazdu zbudowany został w 1977 roku.

W roku 1975 także włoscy konstruktorzy zaprojektowali model 126 w wersji combi, po dwóch latach produkcji modelu podstawowego zdecydowano o próbach wprowadzenia do produkcji dłuższej wersji zwanej „Giardiniera”. Miała to być kontynuacja zamysłu realizowanego przez Fiata w modelu Fiat 500 Giardiniera, czyli kombi, zaprezentowanego pierwszy raz w roku 1968, sprzedawanego również pod marką Autobianchi. W przypadku modelu 126 Combi zdecydowano o zastosowaniu synchronizacji wszystkich biegów, choć przewidywano pozostawienie silnika o pojemności 600 cm³ i mocy 23 KM. Do produkcji seryjnej nie doszło ze względu na wprowadzenie do oferty Fiata modelu 128 Combi. Zdjęcia Fiata 126 Giardiniera można zobaczyć w czasopiśmie QUATTRORUOTE, tam jednak widoczny jest wczesny model, wyposażony w felgi i hamulce starego typu. Kolejne fotografie zostały wykonane w roku 1980, a samochód na nich widoczny wyposażony jest już w zmodernizowany układ hamulcowy.

Polski Fiat 126p Long | edytuj kod

W roku 1975 w OBR SM wykonano pod kierunkiem mgr. inż. Wiesława Wiatraka prototyp wydłużonego malucha o nazwie „Long” (ang. długi). Zwiększono rozstaw osi i długość pojazdu o 100 mm. Zmiana ta wpłynęła na zwiększenie przestrzeni dla pasażerów siedzących z tyłu, a ponadto zmniejszyła się tendencja do tzw. galopowania samochodu. Powiększone wnętrze zachęcało do częstszego używania pojazdu z pełnym obciążeniem, wobec tego zastosowano silnik o zwiększonej mocy i wzmocniono zawieszenie kół tylnych. Silnik o objętości skokowej 594 cm³ osiągał moc 19 kW przy 4600 obr./min, tj. o 2 kW większą niż w modelu podstawowym. Zwiększono stopień sprężania, powiększono średnicę zaworów dolotowych oraz zmieniono fazy rozrządu i regulację gaźnika. Masa własna samochodu „Long” zwiększyła się do 610 kg, a mimo to właściwości dynamiczne uległy poprawie. Prędkość maksymalna wynosiła 110 km/h.

Polski Fiat 126p NP (Traction Avant lub Ryjek) | edytuj kod

Polski Fiat 126p NP

„Ryjek” z powodu nieproporcjonalnie wydłużonej maski. Umieszczenie zespołu napędowego w tylnej części samochodu Polski Fiat 126p ograniczało funkcjonalność pojazdu oraz utrudniało budowę wersji pochodnych. Postanowiono więc w OBR SM opracować samochód z przednim napędem przy założeniu maksymalnego wykorzystania elementów dotychczas produkowanego modelu. Prace nad tym samochodem rozpoczęto w maju 1977. Prowadzącym temat był mgr inż. Zdzisław Poździak. Przeniesienie do przodu układu napędowego spowodowało konieczność wydłużenia przedniej części pojazdu. Nawiązano współpracę z krakowską Akademią Sztuk Pięknych, gdzie pod kierunkiem dr. inż. Jerzego Ginalskiego opracowano projekty bryły tego samochodu. Nad konstrukcją nadwozia i podwozia pracowali inżynierowie: Bogdan Kocoń, Ryszard Węgrzyn, Ryszard Śmiertka, Zbigniew Michniowski oraz Lesław Dudek i Józef Nowak. Adaptacją zespołu napędowego typu 126 do nowego samochodu z przednim napędem kierował mgr inż. Jerzy Winogrodzki. W grudniu 1978 r. ukończono budowę pierwszego egzemplarza samochodu PF 126p-650 NP. Silnik umieszczony został wzdłużnie przed osią kół przednich. Przy stopniu sprężania 7,6:1 osiągał on moc 19,1 kW przy 4800 obr./min. W układzie chłodzenia zastosowano nową dmuchawę osiową. Zmianę kierunku obrotów zespołu napędowego, niezbędną z uwagi na jego odwrócenie o 180°, uzyskano przez umieszczenie koła talerzowego z drugiej strony zębnika przekładni głównej. Półosie napędowe wyposażono w równobieżne przeguby typu Bierfielda – Rzeppa. Przednie koła pojazdu zawieszone były niezależnie na zwrotnicach kolumnowych typu MacPherson współpracujących z dolnymi poprzecznymi wahaczami jednoramiennymi i sprężynami śrubowymi. W tylnym zawieszeniu zmieniono jedynie charakterystykę sprężyn i amortyzatorów teleskopowych. Zastosowano nową zębatkową przekładnię kierowniczą oraz hamulce tarczowe przy kołach przednich. Pierwszy prototyp miał nadwozie dwudrzwiowe ze zmienioną częścią przednią. Wydłużona pokrywa silnika zawieszona była na tylnej krawędzi. W tylnej części powstała przestrzeń bagażowa o objętości ok. 200 dm³. Wykonano też prototyp samochodu oznaczonego symbolem 126-650NP-C o nadwoziu trzydrzwiowym i składanej kanapie tylnej, przez co jeszcze bardziej wzrosły walory użytkowe tego modelu. Przy rozstawie osi powiększonym do 1960 mm długość samochodu wynosiła 3290 mm. Masa własna wzrosła do 630 kg, a w wersji 3-drzwiowej do 650 kg. Osiągi samochodów Polski Fiat 126-650NP były zbliżone do osiągów seryjnych „maluchów”. W późniejszym okresie prowadzenie tego tematu objął inż. L. Kuhn. W latach 1979-1981 zbudowano kilka dalszych samochodów tego typu z różnymi wersjami silnika, zmienionymi przełożeniami w skrzyni biegów i przekładni głównej oraz różnymi wariantami zawieszeń tylnych kół. Ostatnia wersja tego samochodu miała zmienioną stylizację tylnej części nadwozia. Podwyższono linię dachu, zastosowano szerokie drzwi tylne i nowe lampy zespolone w układzie poziomym.

Polski Fiat 126 LPT | edytuj kod

LPT – Lekki Pojazd Terenowy Wszędołaz

Skrót LPT oznaczał „Lekki Pojazd Terenowy”. Ta odmiana Malucha powstała do zastosowań wojskowych. W latach 1979-1981 kilka egzemplarzy było testowanych w 16 Kołobrzeskim Batalionie Powietrznodesantowym w Krakowie. Wyprodukowano zaledwie kilkadziesiąt sztuk. Prototyp powstał w Koszalinie i został sprzedany w roku 1992 do Dretynka koło Miastka w woj. pomorskim. Pojazd ten miał elektryczną blokadę na środkową i tylną oś. Wersja „Amfibia” wyposażona była w śrubę do pływania. Napęd na śrubę można było podłączyć tylko poprzez środkową oś. Nadwozie wykonane było z włókna szklanego. W oplandekowanym dachu znajdowały się szyby z pleksi. Model ten miał trzy wycieraczki. Środkowa oś nie miała własnego zawieszenia. Przez to pojazd ten mógł się zawieszać na środkowej osi. Za przeniesienie napędu na osie odpowiadał łańcuch. Pojazd wyposażony był w dwie skrzynie biegów, pierwsza jak w oryginale. Druga zaś odwrócona, napędzała dwie osie i poprzez tę redukcję pojazd pokonywał strome wzniesienia. Hamulec ręczny hamował tylko środkową oś. LPT był siedmiomiejscowy – kierowca plus dwie poprzeczne ławki po trzy miejsca każda.

W latach 1979-1980 w Zakładzie Transportu Energetyki w Radomiu skonstruowano „Wszędołaza” – gruntowną przeróbkę Fiata 126p z gąsienicowym napędem i możliwością pływania.

Polski Fiat 126p Diesel | edytuj kod

Najbliższy realizacji był pomysł wstawienia do malucha silnika wysokoprężnego. W tym przypadku prowadzono już nawet analizy technologiczne. Idea zrodziła się w początku lat 80. – w epoce kartek na benzynę w Polsce. W grę wchodziły dwa przemysłowe silniki japońskiej firmy Kubota, chłodzone cieczą: trzycylindrowy o pojemności 600 cm³ i mocy 18 KM i czterocylindrowy. Ostatecznie wybrano jednostkę większą. Z pojemności 800 cm³ osiągała ona moc 24 KM i moment obrotowy 47 Nm. Samochód z nią stał się nie tylko bardziej dynamiczny, ale i bardziej komfortowy ze względu na mniejsze drgania silnika. Mimo zaawansowania prac nie doszło do seryjnej produkcji, ponieważ japoński jen zaczął gwałtownie zwyżkować i całe przedsięwzięcie przestało mieć ekonomiczny sens.

Fiat 126 Cabrio | edytuj kod

Najmłodszym prototypem (który, wkrótce po powstaniu przeszedł do historii i stał się muzealnym eksponatem) jest Fiat 126 el w wersji kabriolet. OBR już wcześniej wykonywał auta bez dachu na bazie wersji FL (Polski Fiat 126p Cabrio), produkowany od 1991 do 1995 roku, dopuszczony do ruchu w 1992 roku, wyprodukowano 507 sztuk, więc gdy Fiat zaczął produkcję modelu el, przygotowano też nowy kabriolet. W Unii Europejskiej zaczęły jednak obowiązywać zaostrzone normy hałasu, których ten samochód nie mógł już spełnić.

Polski Fiat 126p Pingwin | edytuj kod

Jest to znakowarka, która malowała pasy na drogach. By dostosować Polskiego Fiata 126p do tej funkcji, wycinano całość na wysokości dolnej krawędzi oraz pas przedni wraz z maską. Po zakończeniu kształtowania karoserii wyposażano Pingwin w zbiornik na farbę, sprężarkę i pistolety natryskowe. Powstało około 20 Pingwinów[15].

Nieoficjalne prototypy i modernizacje | edytuj kod

W trakcie pracy na peronie stacji kolejowej w Krzyżu Wlkp. (styczeń 2014) Start do wyścigu na Torze Poznań w 1980 Zawodnicy w Polskich Fiatach 126p podczas rajdu Rally Piaseczno 2012

Polski Fiat 126p jako pług śnieżny | edytuj kod

Jednym z bardziej popularnych sposobów modernizacji jest wykorzystanie PF 126p jako pługu do odśnieżania posesji czy ulic, albo odśnieżania chodników. Z racji niewielkiego rozmiaru, spalania i relatywnie niskiej ceny pojazdy tego typu wykorzystywane są przez osoby prywatne czy dozorców. Według jednego z dozorców ręcznie odśnieżanie chodników przy intensywnych opadach zajmuje średnio 4 do 5 godzin, a przy wykorzystanie PF 126p ze specjalnie zamontowanym pługiem, czas odśnieżania skraca się do 30 minut[16][17][18].

Potoczne nazwy Polskiego Fiata 126p | edytuj kod

W Polsce nazywany jest Maluchem lub małym Fiatem, w przeciwieństwie do Polskiego Fiata 125p, zwanego dużym Fiatem.

  • W Albanii jest znany jako Kikirez.
  • W Chorwacji i Serbii znany jest jako Peglica (zdrobnienie Pegla = „żelazko”).
  • W Słowenii jako bolha („pchła”), Pici-poki (w luźnym tłumaczeniu jako „wolne i głośne”) lub Kalimero (od Calimero - postaci z włoskiej kreskówki) – na wybrzeżu słoweńskim.
  • W języku węgierskim, jest znany jako kispolszki („mały Polski”, 125p jest nazywany „nagypolszki”, co oznacza „duży Polski”), kispolák lub torpe-Polyak, gdzie „kis” oznacza małe, „torpe” karzeł, a „Polák” lub „Polyak” jest archaizmem określającym Polaków. Samochód miał tam też przydomek „egérkamion”, czyli „myszy ciężarówki”.
  • W Niemczech i Irlandii (i w Wielkiej Brytanii, jednak w mniejszym stopniu) Fiat 126 był znany jako „Bambino” (wł. „dziecko”)
  • Na Kubie jest znany jako „Polaquito”.
  • W Chile jest znany jako „Bototo”.

Polski Fiat 126p w kulturze | edytuj kod

  • Fiatem 126p porusza się główny bohater popularnego serialu "Czterdziestolatek" zrealizowanego w latach 1974-1977.
  • Jan Krzysztof Kelus w 1976 r. napisał piosenkę „Fiat 126p”, ukazującą radość i troski związane z posiadaniem pierwszego własnego samochodu. Piosenka była śpiewana następnie przez Jakuba Sienkiewicza w albumie „Od morza do morza” (1994)
  • Zespół Big Cyc nagrał piosenkę „Mały Fiat” z charakterystycznym refrenem „Mały Fiat przetrwa jeszcze tysiąc lat”, umieszczoną na płycie „Świat według Kiepskich” (2000)[19].
  • W komiksie „Kubuś Piekielny” Szarloty Pawel, na skutek zbiegu okoliczności rodzina Piekielnych staje się posiadaczami trzech nowych Polskich Fiatów 126p, co stwarza możliwość niespotykanego w latach PRL-u zarobku.
  • W filmie „Nic śmiesznego” Adaś Miauczyński (Cezary Pazura) porusza się karykaturalnie zdezelowanym Polskim Fiatem 126p, który odmawia posłuszeństwa w najmniej odpowiednim momencie.
  • W teledysku utworu Re-Wired z 2011 roku, członkowie brytyjskiego zespołu Kasabian poruszają się Fiatem 126p.
  • Polski Fiat 126 został wybrany Samochodem 2016 Roku przez najstarszy kubański klub automobilowy Amigos del Motor[20]

Eksport Polskiego Fiata 126p | edytuj kod

Polski Fiat 126p na ulicy Hawany (2014) FSM Niki w Australii Polski Fiat 126p lub Zastava 126 PGL w Macedonii Polski Fiat 126p w Holandii Fiat 126 BIS w Wielkiej Brytanii Przekrój PF 126p Silnik 650E w modelu z 1984 roku Silnik 700 w 126 BIS Wnętrze modelu z 1973 roku Deska rozdzielcza w wersji BIS Deska rozdzielcza w wersji el/elx Tylna kanapa w wersji z 1973 roku

W latach 1975-1992 wyeksportowano 897 316 Polskich Fiatów 126p. W czasach PRL był również sprzedawany w kraju za dewizy lub bony Banku PEKAO, w ramach tzw. eksportu wewnętrznego.

Polski Fiat 126p był eksportowany m.in. do Włoch, Jugosławii, RFN, Węgier, Francji, Chin, Wielkiej Brytanii, Czechosłowacji, Belgii, Bułgarii, Szwajcarii, Grecji, Austrii, Danii, Chile, Nowej Zelandii, Australii, Egiptu oraz na Cypr i Kubę.

Charakterystyka ogólna samochodu | edytuj kod

Dane charakterystyczne:

  • Typ silnika: 126 A1 (Fiat 126 Bis - 126A2)
  • Gaźnik: 28 IMB, jednogardzielowy, opadowy, dolnossący (Bis – Weber 30DGF 3/150, rzadko Weber 30DGF 4/100 lub FOS 30 S2HR albo JIKOV 30 SPDR (przejściowo w I połowie 1989 roku), dwugardzielowy, opadowy, dolnossący, z urządzeniem rozruchowym sterowanym ręcznie, sterowany siłownikiem podciśnieniowym, z pompką przyspieszającą)
  • Cykl pracy: czterosuwowy, z zapłonem iskrowym
  • Liczba i układ cylindrów: 2, układ rzędowy, pionowy (Bis - poziomy)
  • Pojemność całkowita: 652 cm³ (Bis – 703 cm³)
  • Średnica tłoków: 77 mm (Bis - 80 mm)
  • Skok tłoka: 70 mm
  • Stopień sprężania: 8,6:1
  • Moc maksymalna (DIN): 17,7 kW (24,2 KM) (Bis 18,5 kW (25,2 KM)
  • Moment maksymalny (DIN): 42 Nm (4,3 kGm) (Bis - 47 Nm (4,8 kGm)
  • Prędkość obrotowa momentu maksymalnego: 3000 obr./min (Bis - 2000 obr./min)
  • Pompa paliwa: przeponowa, wydatek 45 l/h
  • Filtr powietrza: suchy z wkładem papierowym
  • Smarowanie: z pompą o zazębieniu wewnętrznym, z filtrem odśrodkowym (Bis - z pompą o zazębieniu wewnętrznym z filtrem odśrodkowym)
  • Rozrząd: górnozaworowy, z napędem łańcuchowym
  • Chłodzenie: powietrzem, wymuszone przez napędzany mechanicznie wentylator (BIS - cieczą, sterowane termostatem)
  • Sprzęgło: mechaniczne, jednotarczowe, suche, ze sprężyną talerzową, sterowane mechanicznie
  • Skrzynia biegów: mechaniczna, 4-biegowa II, III i IV bieg synchronizowane
  • Przekładnia główna: stożkowa o uzębieniu śrubowym, zblokowana ze skrzynką biegów, przełożenie przekładni głównej 39/9 (Bis - przełożenie 8/39)
  • Hamulec roboczy: bębnowy, sterowany hydraulicznie, o niezależnych obwodach na koła przednie i tylne, działający na 4 koła, z samoczynną regulacją luzu między bębnem a szczęką
  • Hamulec awaryjny (postojowy) działający na koła tylne, sterowany dźwignią ręczną
  • Oznaczenie obręczy kół: 4,00B*12H lub 4,00B*12H2 (Bis - 4,00B*13H2)
  • Oznaczenie i wymiar opon: 135/80-SR12 (Bis - 135/70-R13)
  • Ciśnienie w ogumieniu: przód 0,14 MPa (1,4 bar), tył 0,21 MPa (2,1 bar) (Bis - 0,17 MPa (1,7 bar), tył 0,25 MPa (2,5 bar))
  • Przekładnia kierownicza: ślimakowa (Bis i niektóre modele FL – zębatkowa, z listwą zębatą i zębnikiem)
  • Przełożenie przekładni: 38 mm/obr.
  • Minimalna średnica skrętu: 8,6 m
  • Luz kątowy koła kierowniczego po ustawieniu kół do jazdy na wprost: 8°
  • Zawieszenie:
    • przednie: niezależne z wahaczami poprzecznymi i resorem półeliptycznym mocowanym dwupunktowo, amortyzatory hydrauliczne
    • tylne: niezależne z wahaczami skośnymi, sprężynami śrubowymi i amortyzatorami hydraulicznymi
  • Napięcie instalacji elektrycznej: 12V
  • Pojemność akumulatora 36 Ah
  • Alternator: typ A115-43 produkcji ZEM lub typ AA125R-14V-45A produkcji Magneti Marelli
  • Rozrusznik: R76a-0,6/12
  • Aparat zapłonowy: typ 3459 ZELMOT lub Magneti Marelli (Bis - Magneti Marelli S 314 A lub Zelmot 3459 A)
  • Świece zapłonowe: Iskra FE65PRS-Super, Magneti Marelli F7LCR Champion RN9YC, Bosch WR7DC (Bis - takie same co w 126 650 tylko z gwintem świecy M 14 x 1.25)
  • Masa:
    • Własna (w stanie gotowym do drogi) 126p/126 Bis: 600/645 kg
    • Dopuszczalna masa całkowita 126p/126 Bis: 920/990 kg
    • Dopuszczalne obciążenie użytkowe 126p/126 Bis: 320 kg (4 os. + 40 kg bagażu) / 345 kg (4 osoby + 65 kg bagażu)
    • Dopuszczalne obciążenie bagażników: – przedniego – tylnego – dodatkowo zamocowanego na dachu samochodu 25 kg; 40 kg; 30 kg
  • Dopuszczalne naciski: – na oś przednią – na oś tylną 4,0 kN; 6,30 kN
  • Prędkości maksymalne przy pełnym obciążeniu na biegu (model 600/Bis):
    • I – 30/34 km/h
    • II – 50/53 km/h
    • III – 80/85 km/h
    • IV – 108,4/120 km/h
    • R – 25/27 km/h
  • Zdolność pokonywania wzniesienia na biegu:
    • I – 24%
    • II – 14%
    • III – 8%
    • IV – 4,6%
    • R – 26,3%
  • Przyspieszenie przy pełnym obciążeniu w [s] (modele: 600/650/Bis):
    • 0-40 km/h – 5,4 / – / –
    • 0-60 km/h – 11,3 / – / –
    • 0-80 km/h – 21,6 / 20,1 / –
    • 0-100 km/h – 54,4 / 46,6 / 35,0
  • Długość samochodu w zależności od zastosowanych zderzaków: 3054 do 3129 mm.
  • Elastyczność na 4 biegu w [s] (model 600):
    • 40-60 km/h – 13,5
    • 40-80 km/h – 28,9
    • 40-100 km/h – 66,6
  • Pokonywanie 1 km w [s] (model 600):
    • Z prędkości 0 km/h – 48,3
    • Z prędkości 40 km/h na 4 biegu – 49,9
  • Filtr oleju odśrodkowy
  • Żarówki świateł drogowych i mijania (dwuwłóknowe, kuliste) 45/40 W
  • Żarówki lamp pozycyjnych tylnych i świateł hamowania (dwuwłóknowe, kuliste) 5/21 W
  • Żarówki lamp pozycyjnych przednich (jednowłóknowe, kuliste) 4 W

Materiały eksploatacyjne | edytuj kod

Modyfikacje i przebudowy | edytuj kod

Zwrot pieniędzy za przedpłaty | edytuj kod

Chociaż samochód nie jest produkowany od ok. 18 lat do dzisiaj niektórzy nie otrzymali ani samochodu Fiat 126p, ani samochodu zamiennego (sprzedawano np. z dopłatą fiaty Uno), ani zwrotu pieniędzy za wniesioną przedpłatę. Szacuje się, że Polska ma do oddania ok. 3,5 mln. złotych za fiaty 126p i 1500. Przedpłata służyła pozwoleniu na udział w losowaniu auta, obecnie jest nadal do zwrotu, chociaż została wprowadzona w 1981 roku. Rekompensata za fiata 126p wynosi 12 974 zł. [21]

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d e f g h i j k l m Tomasz Wojtaś. Najukochańszy „maluch” Polaka. „Moje miasto”. 11 (11), s. 9. Agencja Wydawniczo-Reklamowa "ToMa". ISSN 1644-4507 (pol.). 
  2. books.google.pl - Fiat 126p. Mały Wielki Samochód.
  3. Fiat 126p Standard.
  4. Autokult.pl: Fiat 126p Maluch ma już 40 lat!. 2013-06-06. [dostęp 2013-06-06].
  5. Ponad 80 detali gumowych dla „FIATA 126 p”. „Nowiny”, s. 3, Nr 280 z 11 października 1973. 
  6. Akcesoria do Fiata 126 z sanockiego „Stomilu”. „Nowiny”, s. 1, Nr 8 z 9 stycznia 1973. 
  7. Fiat 126p Standard [dostęp 2019-04-20] .
  8. Z. Klimecki, J. Zembowicz, Naprawa Samochodów Fiat 126p, Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, Warszawa 1995. s. 236. ​ISBN 83-206-1133-4
  9. ELEKTRONICZNE UKŁADY ZAPŁONOWE 126p. [dostęp 2017-07-22].
  10. Zdzisław Podbielski: Polski Fiat 126p, czyli Maluch. Warszawa: Wydawnictwo ZP, 2011, s. 63. ISBN 978-83-61529-93-4.
  11. Z. Klimecki, R. Podolak, Jeżdżę samochodem Polski Fiat 126p, Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, Warszawa 1975.
  12. a b c d e f g h i j k l Fiat 126p Bis (pol.). Malczan. [dostęp 2013-06-09].
  13. wwdb: Fiat 126 – krótka historia. [dostęp 3-09-2009].
  14. Zdzisław Podbielski: Polski Fiat 126p, czyli Maluch. Warszawa: Wydawnictwo ZP, 2011, s. 130. ISBN 978-83-61529-93-4.
  15. Auto-Moto PRL „Władcy dróg i poboczy”.
  16. Najmniejszy pług śnieżny świata!, www.motofakty.pl [dostęp 2017-11-23]  (pol.).
  17. Przeróbka MALUCHA na pług. Michał Olszański i Henryk Paliński z Nowego Dworu Kwidzyńskiego odśnieżają wieś MAŁYM FIATEM - SE.pl, superauto24.se.pl [dostęp 2017-11-23]  (pol.).
  18. Malucha przerobił na pług. Odśnieża aż miło - TVP3 Bydgoszcz - Telewizja Polska S.A, bydgoszcz.tvp.pl [dostęp 2017-11-23] .
  19. Świat według Kiepskich - Big Cyc.
  20. wah - Polski Fiat 126p bije rekordy popularności na Kubie. "To Samochód Roku 2016".
  21. https://biznes.interia.pl/finanse-osobiste/news/rzad-oddaje-polskim-kierowcom-miliony-za-malego-fiata-to,2584480,4141

Bibliografia | edytuj kod

  • Andrzej Dzierżanowski, Fiat 126p na co dzień. Wyd. KAW, Warszawa 1983, s. 144. Seria: Czar Czterech Kółek.
  • AndrzejA. Hajnos AndrzejA., RomanR. Podolak RomanR., Polski Fiat 126 Bis. Naprawa zespołów, Warszawa: WKiŁ, 1991, s. 108, ISBN 83-206-0947-X, OCLC 751418443 .
  • Bogdan Jakubowski, Tadeusz Tomiczek, Polski Fiat 126p. Budowa, eksploatacja, naprawa. Wyd. 5, WKiŁ, Warszawa 1983, s. 208.
  • Zbigniew Klimecki, Roman Podolak, Jeżdżę samochodem Polski Fiat 126p. Technika jazdy, obsługa i usprawnienia. Wyd. 13, WKiŁ, Warszawa 1990, s. 208. ​ISBN 83-206-0825-2​.
  • Zbigniew Klimecki, Józef Zembowicz, Naprawa samochodów Polski Fiat 126p. Wyd. 16, WKiŁ, Warszawa 1994, s. 255. ​ISBN 83-206-1068-0​.
  • ZdzisławZ. Podbielski ZdzisławZ., Polski Fiat 126p, czyli Maluch, Warszawa: Wyd. ZP, 2011, s. 212, ISBN 978-83-61529934, OCLC 804166737 .
  • Aleksander Sowa, Fiat 126p Mały Wielki Samochód. Złote Myśli, Gliwice 2007, s. 179. ​ISBN 978-83-7582-550-3​.
  • Stefan Szczeciński, Polski Fiat 126p. Modyfikacje i usprawnienia. Wyd. Czasopisma Wojskowe, Warszawa, s. 32. Seria: Tajniki Techniki.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Fiat 126" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy