Hetman wielki litewski


Hetman wielki litewski w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Konstanty Iwanowicz Ostrogski Mikołaj Radziwiłł Rudy Jan Karol Chodkiewicz Janusz Radziwiłł Michał Kazimierz Ogiński

Hetman wielki litewski – dowódca wojsk zaciężnych, potem komputowych Wielkiego Księstwa Litewskiego, czyli armii litewskiej. Z urzędu minister Wielkiego Księstwa Litewskiego. Jeden z dwóch od czasów unii Polski z Litwą najwyższych zwierzchników wojskowych na ziemiach Rzeczypospolitej Obojga Narodów – drugim był hetman wielki koronny, który był dowódcą wojsk zaciężnych, potem komputowych Korony Królestwa Polskiego, czyli armii polskiej.

Rzeczpospolita składała się z dwóch równoprawnych państw: Korony Polskiej i Wielkiego Księstwa Litewskiego. Te dwa równoprawne państwa miały własne, oddzielne armie, utrzymywane z oddzielnych podatków, budżetów i Skarbów Publicznych (czyli Skarbów Państwa).

Nie można zatem podawać, jak to się niekiedy czyni, że hetman wielki litewski był jednym z dwóch najwyższych zwierzchników wojskowych „na ziemiach polskich”. Bowiem na ziemiach polskich, tzn. w Koronie, uprawnienia dowódcze w czasie pokoju miał hetman wielki koronny, nie miał zaś żadnej jurysdykcji nad armią litewską, czyli w Wielkim Księstwie, bo to nie były już ziemie polskie, tzn. koronne, choć tworzyły wspólną Rzeczpospolitą.

Odpowiednio: na ziemiach Wielkiego Księstwa uprawnienia dowódcze w czasie pokoju miał hetman wielki litewski, któremu w żaden sposób nie podlegała armia koronna (polska), bo Korona Królestwa Polskiego to nie były już ziemie litewskie (Wielkiego Księstwa)[1]. Natomiast w czasie wojen często na mocy decyzji króla jako Wodza Naczelnego Obojga Narodów (król polski i jednocześnie wielki książę litewski był jedyną osobą w Rzeczypospolitej mającą z urzędu jurysdykcję nad obydwiema armiami zarówno w czasie pokoju, jak i wojny) podległość armii (co było rzadkie) lub poszczególnych jednostek wojskowych (co następowało często) poszczególnym hetmanom była zmieniana w zależności od sytuacji wojennej.

Przykładowo: 1621 - obrona Chocimia przed armią turecką - z powodu zgonu kanclerza i hetmana wielkiego koronnego Stanisława Żółkiewskiego po bitwie pod Cecorą (1620) dowództwo nad połączonymi oddziałami koronnymi i kozackimi (Kozacy rejestrowi) oraz posiłkującą armią litewską z rozkazu króla objął najwyższy urzędem wojskowym z obecnych w Chocimiu, dowódca armii litewskiej, hetman wielki litewski Jan Karol Chodkiewicz (który w czasie obrony zmarł).

Zastępcami hetmanów wielkich byli odpowiednio hetman polny litewski i hetman polny koronny.

Od 1579 tytuł hetmana stał się dożywotnim[2].

Władza hetmanów została uszczuplona po powołaniu Departamentu Wojskowego Rady Nieustającej w 1776 r.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Zakazane było również przechodzenie wojsk koronnych na ziemie Wielkiego Księstwa i na odwrót (Jūratė Kiaupienė, Wielkie Księstwo Litewskie w składzie Rzeczypospolitej s. 3). Mówiło o tym Obostrzenie prawa na żołnierza w ciągnieniu Wielkiego Księstwa Litewskiego z 1628 Volumina Legum t. 3, s. 280, Disciplina mllitaris z 1635 (s. 408) i kilka kolejnych ustaw, wyjątkiem było działanie wymagane rozkazem (О nie przechodzeniu żołnierza z 1655, t. 4, s. 238).
  2. Sikorski 1990 ↓, s. 187.
  3. a b hetman najwyższy litewski

Bibliografia | edytuj kod

  • Herbarz Adama Kromera
  • Janusz Sikorski: Polskie tradycje wojskowe. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1990. ISBN 83-11-07675-8. OCLC 23268091.
Na podstawie artykułu: "Hetman wielki litewski" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy