Homonimia (językoznawstwo)


Homonimia (językoznawstwo) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Homonimia (gr. homós 'jednakowy, ten sam, taki sam; podobny' i ónoma 'imię; wyraz; tytuł')[1] – relacja wyrażania różnych znaczeń za pomocą identycznych form językowych[2]. Występuje w morfologii fleksyjnej (synkretyzm form fleksyjnych, np. dam jako forma fleksyjna czasownika dać i rzeczownika dama) oraz słowotwórczej (np. rannyzraniony, rannyo poranku), a także w słownictwie (wyrazy homonimiczne, np. bal – przyjęcie (fr.), Bal – kłoda (niem.) i składni (zdrada przyjaciela, oznaczająca fakt bycia zdradzonym przez przyjaciela lub zdradzenia go).

Wyrażenia, które łączy relacja homonimii, nazywane są homonimami lub wyrazami homonimicznymi. O znaczeniu homonimu decyduje jego użycie, czyli kontekst, w jakim może występować. Zdarza się jednak, iż w komunikacie językowym celowo przywoływane są dwa lub więcej znaczeń, na przykład w reklamie, w celu podniesienia atrakcyjności tekstu. Pozwala na to odpowiednie manipulowanie kontekstem oraz elementami pozajęzykowymi komunikatów[2].

W zależności od tego, czy rozpatruje się sam poziom fonetyczny języka (wymowa), czy też graficzny (zapis, zewnętrzny wobec systemu językowego), można wyróżnić odpowiednio dwa typy homonimów: homofony i homografy[2]. Spotyka się również definicję, zgodnie z którą homonimy to elementy językowe będące równocześnie zarówno homofonami, jak i homografami[3].

Czyni się także rozróżnienie między homonimami właściwymi, czyli jednostkami językowymi mającymi różne pochodzenie, i homonimami polisemicznymi (polisemami), które stanowią w rzeczywistości jeden wyraz, choć funkcjonujący w różnych znaczeniach[4][5]. Wyrazy, które są zbieżne tylko w niektórych formach, np. gdy są różnymi częściami mowy (por. słow. nos 'noś'; nos 'nos'), określa się jako homonimy formowe (homoformy)[6].

Zabieg stylistyczny polegający na wykorzystaniu w jednej wypowiedzi obydwu znaczeń homonimu (np. „Jaką pełnił tam świadek funkcję?” „f(x), wysoki sądzie” lub „Musiała iść na partię krokieta.” „Czy ten krokiet był z pieprzu?”) to tzw. zeugma.

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Władysław Kopaliński: homonimy. W: Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych [on-line]. slownik-online.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-07-02)].
  2. a b c Saloni 1999 ↓.
  3. homonym, Random House Unabridged Dictionary
  4. Linguistics 201: Study Sheet for Semantics. Pandora.cii.wwu.edu. [dostęp 2019-04-20].
  5. James R.J.R. Hurford James R.J.R., BrendanB. Heasley BrendanB., Semantics: a coursebook, Cambridge University Press, 1983, s. 123 .
  6. Mistrík 1993 ↓, s. 175.

Bibliografia | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (relacja symetryczna):
Na podstawie artykułu: "Homonimia (językoznawstwo)" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy