Józef Chełmoński


Józef Chełmoński w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Józef Marian Chełmoński herbu Prawdzic (ur. 7 listopada 1849 w Boczkach[1], zm. 6 kwietnia 1914 w Kuklówce Zarzecznej) – polski malarz, reprezentant realizmu.

Spis treści

Dzieciństwo | edytuj kod

Pochodził ze szlachty mazowieckiej[a]. Ojciec malarza Józef Adam dzierżawił majątek Boczki[2]. Dziadek, również Józef, był osobistym sekretarzem Michała Hieronima Radziwiłła[3]. W folwarku w Boczkach urodził się 7 listopada 1849 r. Józef Marian Chełmoński, a akt chrztu spisano w Kolegiacie Łowickiej w dniu 27 kwietnia 1850 r. w obecności ojca Józefa Adama Chełmońskiego (właściciela folwarku Boczki), księdza Józefa Rojewskiego wikarego Kolegiaty w Łowiczu i włościanina Stanisława Kurackiego. Chrzestnymi byli Antoni Chełmoński oraz Florentyna Łoskowska[4].

Izabela z Łoskowskich Chełmońska powiła syna w wieku 24 lat. O matce mówiło się, iż była osobą o dużej kulturze, rozmiłowaną w sztuce i literaturze. Wnuczka wspominała ją jako nieziemską istotę o słodyczy charakteru nie mającej granic. Ojciec malarza, właściciel folwarku Boczki i wójt gminny, był utalentowany muzycznie i malarsko: grał na skrzypcach oraz rysował szkice okolic Nieborowa, Teresina[4]. Dziadek Wincenty Łoskowski był oficerem w armii napoleońskiej i m.in. brał udział w oblężeniu Saragossy[5][6]. W Boczkach artysta zamieszkiwał do wyjazdu do Warszawy, potem wielokrotnie wracał do swoich stron rodzinnych[b].

Młodość | edytuj kod

W latach 1867–1872 uczył się w warszawskiej Klasie Rysunkowej i w prywatnej pracowni Wojciecha Gersona, 1872-1875 studiował w Monachium (w końcu stycznia 1872 r. zgłosił się do Akademii Sztuk Pięknych - Naturklasse)[7]. W 1875 udał się do Paryża, gdzie zyskał dużą popularność dzięki oryginalnej tematyce swoich obrazów. Współpracował jako ilustrator z paryskim „Le Monde Illustré”. Zwiedzał Włochy, w latach 1872 i 1874-1875 odbył wycieczki na Podole i Ukrainę.

Józef Chełmoński

Małżeństwo i dzieci | edytuj kod

Na wiosnę 1878, podczas pobytu w Warszawie i przygotowaniach do Salonu Paryskiego poznał i zaręczył się z Marią Szymanowską, swą daleką powinowatą (poprzez Łoskowskich i Ślewińskich)[4]. Ślub z Marią z Korwin-Szymanowskich odbył się 18 czerwca 1878 w kościele na Lesznie pw. Panny Marii, świadkiem Chełmońskiego był Gerson i Ślewiński. Po ślubie para młoda wyjechała do Wiednia, Monachium, Wenecji i Paryża[4].

Pierwsza córka Jadwiga urodziła się w Paryżu w lipcu 1879, w 1881 druga córka Maria, 1883 – trzecia – Zofia, a pod koniec pobytu za granicą – syn Józef. W 1887 r. rodzina Chełmońskich wróciła do Polski i zamieszkała u p. Umińskich przy ulicy Widok w Warszawie. Pierworodny syn Józef umiera w tymże roku u rodziny Łoskowskich w Janowicach, nie przeżywszy roku. Wtedy też umiera urodzona w 1888 córka Hanna, a w 1889 syn Tadeusz[4]. Małżeństwo Chełmońskich wychowało cztery córki: Maria, Zofia (po mężu Austowa[8]), Jadwiga i Wanda i 2 synów: Tadeusz i Józef[9].

Lata dojrzałe | edytuj kod

Kłopoty rodzinne, nieporozumienia z żoną (m.in. stosowana wobec niej przemoc[10]), oraz śmierć młodszych dzieci, skłoniły Chełmońskiego do częstszych wyjazdów do swej pracowni pod Grodziskiem, do Kuklówki. W 1889 roku malarz kupił dworek w Kuklówce, gdzie wprowadził się i mieszkał aż do śmierci. Często przebywał także w dworze należącym do rodziny Górskich w pobliskiej Woli Pękoszewskiej, gdzie uczył malarstwa Pię Górską[11]. Pochowany został na cmentarzu w Żelechowie.

Twórczość | edytuj kod

Malował sceny rodzajowe, ukazując z dużym autentyzmem życie wsi polskiej i ukraińskiej oraz sceny myśliwskie. W realistycznych, nastrojowych pejzażach z wielką wrażliwością odtwarzał koloryt przyrody. Rzadziej malował portrety. Był doskonałym malarzem koni, sławę przyniosły mu rozpędzone Czwórki i Trójki.

Ciekawostki | edytuj kod

  • Józef Chełmoński w czasie swoich studiów monachijskich wzbudzał niemałą sensację swoim ubiorem. Nosił bowiem czerwone rajtuzy konnicy rosyjskiej, granatową ułańską kurtkę oraz czapkę konduktorską Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej.
  • Maciej Masłowski w swoich pismach poświęconych Chełmońskiemu napisał, iż artysta ów zaklął w swoim malarstwie tajemnicę polskości i dalej stwierdza jest w tym coś z magii, jest zaklęcie, jest urok rzucony przez prawdziwego myśliwca na wielkich łowach natury.

Upamiętnienia | edytuj kod

Patron szkół, ulic, skwerów | edytuj kod

  • I Liceum Ogólnokształcące im. Józefa Chełmońskiego w Łowiczu[14];
  • Liceum Plastyczne im. Józefa Chełmońskiego w Nałęczowie;
  • Szkoła Podstawowa im. Józefa Chełmońskiego w Kuklówce Radziejowickiej (w miejscowości, w której żył i tworzył malarz);
  • Gimnazjum nr 3 w Zielonej Górze im Józefa Chełmońskiego[15];
  • Skwer Chełmońskiego w Piotrkowie Trybunalskim w Parku Miejskim (51°24′33″N 19°41′22″E)[16][17];
  • Ulica Józefa Chełmońskiego w Białymstoku;
  • Ulica Józefa Chełmońskiego w Jaworznie;
  • Ulica Józefa Chełmońskiego w Żarach[18];
  • Ulica Józefa Chełmońskiego w Zgorzelcu w dzielnicy Ujazd
  • Ulica Chełmońskiego w Warszawie w dzielnicy Ursus Skorosze[19];
  • Ulica Józefa Chełmońskiego w Śremie w osiedlu Helenki Wysokie;
  • Ulica Józefa Chełmońskiego w Kutnie;
  • Ulica Józefa Chełmońskiego w Sosnowcu, w osiedlu Środula;
  • Ulica Józefa Chełmońskiego w Przasnyszu;
  • Ulica Chełmońskiego w Poznaniu;
  • Ulica Józefa Chełmońskiego w Gdańsku, Osiedle VII Dwór;
  • Ulica Józefa Chełmońskiego we Wrocławiu;
  • Szkoła Podstawowa nr 46 im. Józefa Chełmońskiego w Łodzi[20].
  • Ulica Józefa Chełmońskiego w Częstochowie
  • Ulica Józefa Chełmońskiego w Krakowie
  • Ulica Józefa Chełmońskiego w Rzeszowie
  • Szkoła Podstawowa w Łyszkowice im. Józefa Chełmońskiego

Zbiory w muzeach | edytuj kod

Uwagi | edytuj kod

  1. Genealogię rodu Chełmońskich herbu Prawdzic zaprezentował Piotr Szczepankowski-Chełmoński w dniu 20 stycznia 2009 r. w Muzeum w Łowiczu podczas uroczystego otwarcia obchodów 160 rocznicy urodzin Józefa Chełmońskiego.
  2. W tutejszym parku ustawiony jest pamiątkowy głaz upamiętniający fakt urodzenia się malarza, zaś sama miejscowość nazywana jest potocznie Boczkami Chełmońskimi.

Przypisy | edytuj kod

  1. Skan aktu urodzenia Józefa Chełmońskiego, nr. 114/1850 Łowicz Kolegiata.
  2. Wcześniej rodzina Chełmońskich związana była z dworem Radziwiłłów w Nieborowie.
  3. Opracowanie genealogiczne P.Szczepanowski.
  4. a b c d e Maciej Masłowski: Malarski Żywot Józefa Chełmońskiego. Warszawa: PIW, 1965, s. 10.
  5. Informacja o Wincentym Łoskowskim.
  6. Życiorys Wincentego Łoskowskiego. Łowiczanin.
  7. I. Królewska Akademia Sztuk Pięknych... [w:] H.H. Stępień H.H., M.M. Liczbińska M.M., Artyści polscy w środowisku monachijskim w latach 1828-1914 (materiały źródłowe), wyd. II, Kraków: Agencja Wydawniczo-Reklamowa Chors, 1994, s. 10, ISBN 83-903086-1-4 .
  8. Wieczór twórczości Chełmońskiego. „Nowiny Rzeszowskie”, s. 1, Nr 39 z 15 lutego 1955. 
  9. Maria z Szymanowskich małżonka malarza Jozefa Chełmońskiego.
  10. JoannaJ. Sosnowska JoannaJ., Poza kanonem. Sztuka polskich artystek 1880-1939, Warszawa 2003, s. 67–68 .
  11. Górscy Herbu Boża Wola. Poznań: Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, 2001.
  12. Polscy malarze XIX/XX w. – Józef Chełmoński (pol.). NBP. [dostęp 2015-02-09].
  13. PKP Intercity pokazało w Opolu zmodernizowane wagony (pol.). Nowa Trybuna Opolska, 2015-07-24. [dostęp 2015-11-10].
  14. I LO im. J. Chełmońskiego w Łowiczu. Patron (pol.). [dostęp 2015-11-10].
  15. 3 Gimnazjum im. J. Chełmońskiego w Zielonej Górze (pol.). [dostęp 2015-11-10].
  16. Piotr Szczepankowski – Chełmoński: Józef Chełmoński. Korespondencja (pol.). [dostęp 2015-11-10].
  17. Skwer Chełmońskiego w Wikimapii (pol.). Wikimapia. [dostęp 2015-11-10].
  18. ulica CHełmońskiego w Żarach. Infopolska. [dostęp 2015-11-10].
  19. ulica Chełmońskiego w Ursusie (pol.). Warszawa Wikia. [dostęp 2015-11-10].
  20. Szkoła Podstawowa nr 46 im. Józefa Chełmońskiego w Łodzi. oficjalna strona
  21. Archiwum Cyfrowe MNW, Chełmoński (pol.). Muzeum Narodowe w Warszawie. [dostęp 2015-11-10].

Bibliografia | edytuj kod

  • Maciej Masłowski: Malarski żywot Józefa Chełmońskiego. Wyd. 2. Warszawa: PIW, 1972..
  • Maciej Masłowski: Józef Chełmoński. Warszawa: Auriga – Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1973..
  • Rzecz o sławnych Łowiczanach, Łowicz 2006, wyd. POLIGRAFIA s.j.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Józef Chełmoński" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy