Język koreański


Język koreański w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Słownik -polski, polsko-koreański online

Język koreański – język używany na Półwyspie Koreańskim. Używany jest głównie w Korei Południowej oraz Północnej, a także w sąsiadującej z Koreą Północną chińskiej prefekturze autonomicznej Yanbian. Na świecie językiem tym posługuje się ok. 77 milionów ludzi, włączając w to duże skupiska w republikach dawnego Związku Radzieckiego, USA, Kanadzie, Brazylii i Japonii.

Oryginalny koreański system zapisu - hangul – jest alfabetem sylabicznym i fonetycznym. Coraz rzadziej spotyka się zapis znakami sinokoreańskimi hancha. Większość słów potocznie używanych w języku koreańskim jest pochodzenia koreańskiego, jednakże ponad 50% ogólnego słownictwa ma źródła w koreańskim sposobie odczytania znaków chińskich. Koreański jest językiem typu SOV.

Spis treści

Historia | edytuj kod

Współczesny język koreański wywodzi się z języka średniokoreańskiego, a ten z kolei ze starokoreańskiego, którego przodkiem jest język używany w prehistorycznej Korei, którego pochodzenie jest sporne.

Nazwy | edytuj kod

W Korei Północnej Korea nazywa się „Chosŏn” (조선), a na język koreański mówi się „Chosŏnmal” (조선말) lub bardziej oficjalnie „Chosŏnŏ” (조선어).

Z kolei w Korei Południowej, Korea Południowa jest nazywana „Hanguk” (w hangul: 한국). Język koreański jest zwany „Hangugmal” (한국말), lub bardziej formalnie „Hangug-ǒ” (한국어). Czasami, potocznie mówi się na niego „Urimal” (우리말; „nasz język”). Standardowy język nauczany w szkołach nosi nazwę „Gug-ǒ” (국어; „język narodowy”).

Korea była także nazywana „Chosŏn” („Chōsen” w języku japońskim) podczas japońskiej okupacji Korei (1910-1945).

Klasyfikacja i języki spokrewnione | edytuj kod

Koreański jest zazwyczaj klasyfikowany jako język nienależący do żadnej rodziny językowej (języki izolowane)[1][2]. Większość językoznawców południowokoreańskich, a także niektórzy europejscy i amerykańscy przypisują ten język do grupy mandżursko-tunguskiej w obrębie rodziny języków ałtajskich[3]. Część lingwistów amerykańskich uznaje koreański za spokrewniony z japońskim[4]

W samej Korei możliwość związku pomiędzy językami koreańskim a japońskim jest raczej ignorowana. Częściowo dzieje się tak ze względu na historię obu krajów, częściowo ze względu na brak jednoznacznych dowodów pokrewieństwa. Związki z językami ałtajskimi są ostatnio także podważane.

Dialekty | edytuj kod

W obrębie języka koreańskiego wyróżnia się kilka dialektów. Język standardowy (Pyojuneo lub Pyojunmal) w Korei Południowej opiera się na dialekcie z okolic Seulu, w Korei Północnej - z okolic Pjongjangu. Odmiany te są bardzo zbliżone do siebie, jedynie dialekt używany na wyspie Czedżu wykazuje znaczną odrębność względem pozostałych. Niektórzy specjaliści uważają tę mowę za odrębny język. Jedną z największych różnic pomiędzy dialektami jest akcentowanie. Użytkownicy dialektu seulskiego w bardzo niewielkim stopniu używają akcentowania, w przeciwieństwie do osób posługujących się dialektem gyeongsang, który dzięki częstemu stosowaniu intonacji przypomina w brzmieniu języki europejskie.

Poniżej znajduje się lista nazw tradycyjnych dialektów oraz miejsce ich występowania:

Pisownia | edytuj kod

Początkowo do zapisu słów używano hancha – znaków sinokoreańskich. Obecnie rzadko stosuje się ten zapis, stosuje się raczej rodzimy alfabet hangul, czasami dodając znaki chińskie do zapisu słów sinokoreańskich.

Hancha | edytuj kod

 Osobny artykuł: hancha.

Czasami spotyka się w tekście koreańskim chińskie znaki hancha. Obecnie ich występowanie jest stale ograniczane a na ich miejsce wstawia się wyrazy zapisywane w alfabecie hangul.

Pod wpływem kultury chińskiej, między innymi przez wprowadzenie pisma, do języka koreańskiego dostawały się bezpośrednio lub pośrednio chińskie wyrazy (hanjaeo; 한자어; 漢字語; „słowa ze znaków Han”), zniekształcane przez inny sposób wymowy koreańskiej. Hancha została po raz pierwszy przedstawiona na Półwyspie Koreańskim w czasie panowania chińskiej dynastii Han (한; 漢) (202 p.n.e.220), głównie przez Cheonjamun (천자문; 千字文; Klasyka Tysiąca Znaków) i ściśle związana z rozpowszechnianiem się buddyzmu.

Pomimo że większość najczęściej używanych słów jest pochodzenia koreańskiego, słowa sinokoreańskie stanowią ponad 50% słownictwa w ogóle.

Hangul | edytuj kod

 Osobny artykuł: hangul.

Hangul zawiera 24 litery - 14 spółgłosek i 10 samogłosek, które zapisuje się w blokach po 2 do 5 znaków.

Poniżej znajduje się tabela koreańskich symboli oraz ich wymowa IPA:

W dzisiejszej koreańszczyźnie zdania zapisuje się z zachowaniem odstępów pomiędzy wyrazami, w przeciwieństwie do chińskiego i japońskiego. Interpunkcja w języku koreańskim jest niemal identyczna jak w alfabetach łacińskich. Obecnie zapisuje się wyrazy od lewej do prawej, w przeszłości natomiast, a także czasami obecnie, szczególnie w poezji, zapisywano słowa od góry do dołu, od strony prawej do lewej, podobnie jak w pozostałych kulturach wschodnioazjatyckich.

Fonetyka | edytuj kod

Samogłoski | edytuj kod

Samogłoski krótkie i długie:

Gramatyka | edytuj kod

Koreański jest językiem aglutynacyjnym. W zdaniach zachowany jest, podobnie jak w łacinie szyk SOV, czyli podmiot-dopełnienie-orzeczenie. Kolejność słów może ulegać pewnym modyfikacjom, jednak zawsze należy zachować czasownik na końcu. Ponadto, w przeciwieństwie do języka polskiego, przy odmianie rzeczowników przez przypadki, pisownia wyrazu pozostaje nie zmienna, a przypadek gramatyczny wyrażony jest przez odpowiednią partykułę. Przykładowo, zdanie, które w języku polskim brzmi: „Rano poszedłem do sklepu.”, po koreańsku będzie wyglądać: „나 아침 가게 갔어요.”, czyli w dosłownym tłumaczeniu: „Ja-(partykuła tematu zdania, nie mająca odpowiednika w polskim) rano-w sklep-do poszedłem."

Słowa, które są oczywiste (temat, o którym się rozmawia) mogą być pominięte (podobnie jak to się dzieje w języku polskim), o ile nie zaszkodzi to w zrozumieniu zdania.

H: „아침에 가게에 갔어요?” (achim-e gage-e gass-eoyo?) G: „네, 갔어요.” (ne, gass-eoyo.) H: „Poszedłeś rano do sklepu?" G: „Tak, poszedłem."

W języku koreańskim rzeczowniki nie posiadają rodzaju, nie odmienia się ich także przez przypadki. Koniugacja czasowników, jednakże, jest zależna od użytego czasu oraz relacji pomiędzy rozmówcami. Podobnie jak w języku japońskim język honoryfikatywny posiada inne końcówki niż język potoczny, używany w domu, wśród przyjaciół, itp.

Zaimki osobowe | edytuj kod

W koreańskim zaimki odzwierciedlają honoryfikatywność języka.

Zaimki pierwszej osoby („ja”, „my”)

  • jeo (저) – forma uprzejma, liczba pojedyncza
  • na (나) – forma neutralna, liczba pojedyncza
  • jeohui (저희) – forma uprzejma, liczba mnoga
  • uri (우리) – forma neutralna, liczba mnoga

Zaimki drugiej osoby („ty”, „wy”)

  • dangsin (당신) – forma uprzejma, liczba pojedyncza
  • neo (너) – forma neutralna, liczba pojedyncza
  • dangshindeul (당신들) – forma uprzejma, liczba mnoga
  • neoheuideul (너희들) - forma neutralna, liczba mnoga

Przeważnie jednak, nie używa się bezpośrednio zaimków „ty” / „twój”, lecz zastępuje się je słowami odzwierciedlającymi relację między mówcą a słuchaczem lub tytułami społecznymi. Używa się także imion z sufiksem -씨 (-ssi). Przykładowo:

  • uczeń do nauczyciela: 선생님은 무엇을 가르칩니까? („Czego pan uczy?”, dosł. „Czego nauczyciel uczy?”)
  • młodszy brat do starszej siostry: 이 책은 누나의 책이에요? („Czy ta książka jest twoja?”, dosł. „Czy ta książka jest starszej siostry?”)
  • pracownik do innego pracownika: 광수씨, 광수씨의 서류를 여기에 둬 주세요. („Proszę, zostaw swoje dokumenty tutaj.”, dosł. „Niech Kwangsu zostawi dokumenty Kwangsu tutaj.”)

Części mowy | edytuj kod

Obecnie w języku koreańskim w wersji południowokoreańskiej wyróżnia się dziewięć części mowy (pumsa; 품사 品詞) przy czym według różnych źródeł liczba ta może się nieznacznie różnić. Oprócz tego istnieją jeszcze inne słowa i morfemy, które nie są klasyfikowane jako części mowy.

Części mowy:

Inne klasy słów lub morfemów:

  • Chisio; 지시어 - zaimki wskazujące
  • Chopsogeo; 접속어 - spójniki
  • Omi; 어미 - końcówki czasownikowe
  • Chomtuo; 접두어 - przedrostki
  • Chommio; 접미어 - przyrostki

Język grzecznościowy | edytuj kod

Honoryfikatywność względem podmiotu | edytuj kod

Mówiąc o czyimś statusie, mówiący lub piszący używa specjalnych rzeczowników lub końcówek czasowników aby wyrazić tę pozycję. Z szacunkiem, który wyraża się poprzez dobór odpowiedniego słownictwa i końcówek zwracamy się do starszych osób, obcych, pracodawców, szefów, nauczycieli, klientów itp. Na tym samym lub niższym poziomie, także podkreślanym słownictwem i stosowaniem odpowiednich końcówek, są młodsi nieznajomi, uczniowie, podwładni itp. Bardzo niegrzeczną (i mogącą się nieprzyjemnie skończyć) jest próba zwrócenia się do kogoś stojącego wyżej w hierarchii społecznej używając konstrukcji zarezerwowanej np. dla zwierząt lub osób stojących niżej w hierarchii od mówiącego.

Jednym ze sposobów honoryfikowania jest użycie specjalnych rzeczowników w miejsce normalnych. Najlepszym przykładem jest użycie słowa jinji zamiast bap („jedzenie”). Częściej używa się specjalnych rzeczowników w rozmowie o krewnych. Przykładowo, mówiąc o swojej babci powiemy halmeoni, o czyjejś natomiast halmeonim. Końcówka -m jest częścią honoryfikatywnego przyrostka -nim (님).

Wszystkie czasowniki mogą być zamienione na honoryfikatyne dodając po rdzeniu i przed końcówką -si (시, wymawiane jako shi). Przykładowo, gada staje się gasida. Kilka czasowników ma swoje specjalne honoryfikatywne ekwiwalenty. Dla issda(있다) („istnieć”) bardziej formalną formą jest gyesida; meokda („jeść”) – japsusida; jada („spać”) – jumusida.

Kilka czasowników posiada specjalną skromną formę, używaną w przypadku kiedy mówimy o sobie w uprzejmej rozmowie. M.in. są to deurida i ollida będące skromną formą juda („dać”).

Zaimki w języku koreańskim mają także swoje mniej i bardziej grzeczne odpowiedniki. Jeo jest skromną formą na („ja”); jeoheuni skromną formą uri („my”); dangsin (dosłownie „przyjaciel” ale używany tylko do zwracania się do kogoś, bardziej formalny od chingu) jest grzeczną formą neo („ty”), mimo tego w języku koreańskim nie używa się raczej zaimków drugiej osoby liczby pojedynczej, zamiast tego lepiej zwracać się po nazwisku lub imieniu albo używać liczby mnogiej yeoreobun.

Honoryfikatywność względem odbiorcy (stopień grzeczności) | edytuj kod

Istnieje 7 czasownikowych paradygmatów honoryfikatywności względem odbiorcy, a każdy z nich posiada swoje unikalne końcówki, które pokazują poziom formalności sytuacji. W przeciwieństwie do honoryfikatywności względem podmiotu, która służy do okazaniu odpowiedniego respektu podmiotowi wypowiedzi, tutaj respekt odnosi się do odbiorcy wypowiedzi. Nazwy tych siedmiu poziomów wywodzą się od niehonoryfikatywnej formy rozkazującej czasownika hada („robić”) dla każdego poziomu oraz przyrostka che, oznaczającego „styl”.

Przykład | edytuj kod

Na przykładzie czasownika hada (하다; „robić”) przedstawiono poniżej stopnie honoryfikatywności względem odbiorcy i podmiotu w zależności od formalności sytuacji.

Słownictwo | edytuj kod

Podstawowe koreańskie słownictwo opiera się na rodzimych słowach. Jednakże ponad 50% słów to sinokoreańskie zapożyczenia z języka chińskiego. W niewielkim stopniu zapożyczano z języków mongolskich, sanskrytu i innych. Obecnie wiele nowych słów pochodzi z angielskiego oraz niemieckiego.

Podobnie jak Japończycy, Koreańczycy także używają dwóch systemów liczenia, jeden rdzennie koreański a drugi zapożyczony z chińskiego.

Różnice pomiędzy dialektami Korei Północnej i Południowej | edytuj kod

Język koreański w Korei Północnej i Południowej różni się w niektórych przypadkach w wymowie, pisowni, gramatyce i słownictwie.

Wymowa | edytuj kod

Słowa zapisywane w ten sam sposób można wymawiać w różny sposób. Poniżej znajdują się przykłady wymowy zapisane w transkrypcji McCune’a-Reischauera (MR) i poprawionej (RR) oraz alfabetem hangul. Zapisy hangulem wymowy oznaczają jak wyglądałyby wyrazy gdyby zapisywać je zgodnie z brzmieniem, tzw. phonetic hangeul (ang. fonetyczny hangul).

Pisownia | edytuj kod

Niektóre wyrazy są zapisywane inaczej w obu Koreach, ale wymowa pozostaje taka sama.

Różnice w pisowni i wymowie | edytuj kod

Niektóre słowa mają inną pisownię i wymowę w obu Koreach.

Gramatyka | edytuj kod

Niektóre konstrukcje gramatyczne różnią się w językach koreańskich:

Słownictwo | edytuj kod

Niektóre słowa są różne w obu Koreach.

Inne | edytuj kod

W Korei Północnej do cytowania (odpowiednik polskich cudzysłowów) używa się symboli 《 oraz 》, natomiast w Południowej znaków “ i ”.

Koreańskie słowa w innych językach | edytuj kod

Niektóre koreańskie słowa i wyrażenia rozpowszechniły się dzięki sztukom walki. Dotyczy to szczególnie nazw tych dyscyplin (z których jedna: taekwondo, stała się dyscypliną olimpijską), jak i nazewnictwa w nich używanego.

Przypisy | edytuj kod

  1. a b https://www.ethnologue.com/language/kor
  2. Alfred F. Majewicz: Języki świata i ich klasyfikowanie. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1989, s. 48. ISBN 83-01-08163-5.
  3. Halina Ogarek-Czoj, Romuald Huszcza, Gunn-Young Choy: Podręcznik języka koreańskiego Cz. 1. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie „Dialog”, 2007, s. 9. ISBN 83-86483-51-2.
  4. Halina Ogarek-Czoj, Romuald Huszcza, Gunn-Young Choy: Podręcznik języka koreańskiego Cz. 1. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie „Dialog”, 2007, s. 9-10. ISBN 83-86483-51-2.
  5. Counting Numbers in Korean – The Korean Numbering System, koreanfluent.com [dostęp 2018-07-25]  (ang.).

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (język):
Na podstawie artykułu: "Język koreański" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy