Klon jawor


Klon jawor w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Klon jawor, jawor, klon jaworowy (Acer pseudoplatanus L.) – gatunek drzewa z rodziny mydleńcowatych (Sapindaceae). Występuje naturalnie w środkowej Europie i północnym Kaukazie, poza tym zawleczony.

Spis treści

Zasięg geograficzny | edytuj kod

Występuje dziko na kontynentach[2]:

  • Azja: Turcja, Gruzja, Rosja (Kaukaz Północny)
  • Europa: Albania, Austria, Belgia, Bułgaria, Czechy, Francja, Grecja, Hiszpania, Holandia, Mołdawia, Niemcy, Polska, Portugalia, Rumunia, Słowacja, Szwajcaria, Ukraina, Węgry, Włochy.

Ponadto introdukowany na inne obszary Europy i Azji, także do Australii, Nowej Zelandii, Ameryki Południowej i na Wyspy Kanaryjskie.

W Polsce występuje głównie w lasach górskich, wyżynnych i mieszanych na pogórzu. Na nizinach zwykle w sztucznych nasadzeniach jako drzewo parkowe i alejowe, rozprzestrzenia się z nasadzeń. Rzadki już tylko w północno-wschodniej części kraju[3].

Morfologia | edytuj kod

Pokrój
Dorasta do 35-40 m wysokości (wyjątkowo niespełna 42 m[4]). Korona szeroka, wysoko osadzona. Osiąga wiek do 500 lat. Pokrój Liście Owoce
Pień
Pień prosty, kora szara, początkowo gładka, potem żłobiona i łuszcząca się. Pędy jednoroczne mają gładką i zieloną korę, starsze gałęzie czerwonawą z korkowymi brodawkami. Drewno białe, ciężkie, nie paczące się.
Pędy
W stanie bezlistnym: pąki nakrzyżległe, boczne mniejsze od wierzchołkowych, szpiczasto-jajowate, odstające. Łuski zielone, wąsko, brązowo obrzeżone. Blizny po naprzeciwległych liściach nie stykają się ze sobą. Rdzeń kremowy. Kora ciemnoszara, gładka.
Liście
Liście z wierzchu są ciemnozielone i matowe, a od spodu szarozielone (jesienią jasnożółte), delikatnie owłosione na większych nerwach. Są nakrzyżległe, zwykle pięcioklapowe, długoogonkowe, okrągławe, sztywne, u nasady sercowate, z 5 nerwami. Osiągają długość 8–16 cm. Klapy są głęboko wycięte, nieregularnie i grubo piłkowane, spiczaste, u nasady nieco zwężone. Trzy przednie klapy liści są mniej więcej jednakowej wielkości, natomiast obie tylne są wyraźnie mniejsze. Ogonki rynienkowate, nie zawierają przewodów mlecznych.
Kwiaty
Żółtawozielone, zebrane w zwisające wiechy przypominające grona. Kwitnie w maju, po rozwinięciu liści.
Owoce
Kuliste orzeszki, skrzydełka rozwarte pod kątem ostrym. Dojrzewają we wrześniu i październiku.

Ekologia | edytuj kod

Jawor rośnie na wyżynach, 500–1500 m n.p.m. Lubi glebę wilgotną i głęboką (szczególnie mady). Razem z bukiem i jodłą stanowi ważny składnik lasów regla dolnego, pospolity w Sudetach, Karpatach, na południu i zachodzie kraju; gdzie indziej sadzony. Gatunek charakterystyczny dla lasów ze związku Tilio platyphylli-Acerion pseudoplatani[5].

Zastosowanie | edytuj kod

  • Drewno twarde, wytrzymałe (bardziej trwałe niż drewno klonu pospolitego) ma zastosowanie w budowie instrumentów muzycznych, m. in. niektórych części fortepianów i pianin (głównie strojnic)[6], wyrobu rękojeści narzędzi, przyborów kuchennych i w przemyśle meblarskim[7].

Zagrożenia i ochrona | edytuj kod

Cenne okazy jawora bywają uznane za pomniki przyrody. Przykładem jest jawor Maria posadzony w Warszawie przez Marię Skłodowską-Curie[8].

Przypisy | edytuj kod

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-02-03].
  2. Acer pseudoplatanus (ang.). W: Germplasm Resources Information Network - (GRIN) [on-line]. USDA, ARS, National Genetic Resources Program. National Germplasm Resources Laboratory. Beltsville, Maryland. [dostęp 31 marca 2008].
  3. Adam Zając, Maria (red.) Zając: Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce. Kraków: Pracownia Chorologii Komputerowej Instytutu Botaniki Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2001. ISBN 83-915161-1-3.
  4. Sycamore maple in the forêt domaniale de Ribeauvillé, Ribeauvillé. www.monumentaltrees.com. [dostęp 2015-09-20].
  5. Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  6. Wyjątkowy urok instrumentów z drewna. www.penny.pl. [dostęp 2018-09-24].
  7. Klon jawor (Acer pseudoplatanus). www.ogrod-powsin.pl. [dostęp 2018-09-24].
  8. Tomasz Demiańczuk: Drzewo posadzone przez noblistkę (pol.). Urząd m.st. Warszawy, 2015-05-28. [dostęp 2015-05-28].


Na podstawie artykułu: "Klon jawor" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy