Macedonia Północna


Na mapach: 41,65000°N 21,71667°E/41,650000 21,716667

Macedonia Północna w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Macedonia Północna[3][4][5] (mac. Северна Македонија, Republika Macedonii Północnej, mac. Република Северна Македонија[6]) – państwo w Europie Południowej[7] na Półwyspie Bałkańskim, powstałe w wyniku rozpadu Jugosławii, obejmujące swoim terytorium około 38% regionu historyczno-geograficznego Macedonia. Do 12 lutego 2019 Macedonia (Była Jugosłowiańska Republika Macedonii).

Spis treści

Nazwa | edytuj kod

 Osobny artykuł: Konflikt grecko-macedoński. Pierwsza flaga niepodległej Republiki Macedonii z lat 1991–1992 Druga flaga Macedonii z lat 1992–1995, zmieniona po greckich protestach

Po rozpadzie Jugosławii w 1991 roku jedna z jej republik ogłosiła niepodległość jako Republika Macedonii, w skrócie Macedonia. Wywołało to gwałtowny sprzeciw Grecji, która uważała się za jedynego spadkobiercę tradycji starożytnej Macedonii[8]. Z powodu konfliktu o nazwę Grecja blokowała członkostwo Macedonii w instytucjach międzynarodowych. Wobec tego na forum Organizacji Narodów Zjednoczonych Republika Macedonii oficjalnie została przyjęta jako Była Jugosłowiańska Republika Macedonii (mac. Поранешна Југословенска Република Македонија), znana także pod angielskim akronimem FYROM (Former Yugoslav Republic of Macedonia)[9].

Nazwę „Republika Macedonii” uznawało oficjalnie 125 krajów na świecie ze 154, z którymi Macedonia utrzymywała wówczas stosunki dyplomatyczne, w tym trzech stałych członków Rady Bezpieczeństwa Organizacji Narodów Zjednoczonych: Chiny, Stany Zjednoczone i Rosja; sześciu członków Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego (Bułgaria, Kanada, Polska, Słowenia, Stany Zjednoczone i Turcja); oraz trzy kraje członkowskie Unii Europejskiej: Bułgaria, Polska i Słowenia. Nazwy tej nie uznawały m.in.: Francja, Niemcy, Hiszpania, Włochy, Meksyk i Australia. 11 sierpnia 2005 roku Rada Ministrów RP zdecydowała o posługiwaniu się przez Rzeczpospolitą Polską w stosunkach dwustronnych z państwem macedońskim nazwą Republika Macedonii.

W 2008 r. negocjowano porozumienie między krajami, ale Grecy zablokowali jego wejście w życie i zawetowali zaproszenie Macedonii do Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego (NATO) i integracji z Unią Europejską. W następnych latach spór się zaostrzał, m.in. Macedończycy nazwali stołeczne lotnisko i najważniejszą autostradę imieniem Aleksandra Wielkiego i zbudowali wiele jego pomników. W 2018 r., po objęciu stanowiska przez nowego premiera Macedonii Zorana Zaewa, m.in. zmieniono nazwę głównego lotniska i autostrady Macedonii i zasygnalizowano gotowość do ustępstw w postaci dodania do nazwy kraju geograficznego określenia (np. Macedonia Północna, Nowa Macedonia lub Górna Macedonia)[10].

W maju 2018 r. Premier Macedonii Zoran Zaew ogłosił, że doszło do porozumienia z Grecją w sprawie nazwy państwa, które miałoby nazywać się Republiką Macedonii Ilindeńskiej, jednak sprzeciw wobec porozumienia wyraziły partie opozycyjne zarówno w Grecji, jak i w Macedonii[11]. 12 czerwca tego samego roku premierzy obu krajów – Aleksis Cipras i Zoran Zaew – potwierdzili osiągnięcie porozumienia w sprawie zmiany nazwy Macedonii na Republika Macedonii Północnej (Република Северна Македонија), w skrócie Macedonia Północna (Северна Македонија)[12].

11 stycznia 2019 r. macedoński parlament ratyfikował porozumienie z Prespy, akceptując poprawki do konstytucji sankcjonujące zmianę nazwy kraju na Macedonię Północną[13][14]. Dwa tygodnie później, 25 stycznia, porozumienie ratyfikował parlament grecki[15]. Nowa nazwa kraju „Republika Macedonii Północnej” oficjalnie weszła w życie 12 lutego 2019 roku[16].

 Osobny artykuł: Historia Macedonii (regionu).

Geografia | edytuj kod

 Osobny artykuł: Geografia Macedonii Północnej. Jezioro Ochrydzkie Mapa kraju
  • Powierzchnia całkowita: 25 713 km²
  • Powierzchnia lądowa: 24 856 km²
  • Powierzchnia wód: 447 km²
  • Całkowita granica lądowa: 748 km
  • Długość wybrzeża: nie ma dostępu do morza
  • Długość granic z sąsiadującymi państwami: Albania 151 km, Bułgaria 148 km, Grecja 228 km, Kosowo 159 km, Serbia 62 km.
  • Najwyższy punkt: Golem Korab, 2764 m n.p.m.
  • Najniższy punkt: rzeka Wardar na granicy z Grecją – 50 m n.p.m.

Macedonia Północna jest krajem w przeważającej mierze górskim i wyżynnym. Na terenie całego kraju są rozrzucone pasma górskie. Najwyższe z nich to Korab i Szar Płanina. Między masywami leżą kotliny – Priłepsko Połe w dolinie Crnej Reki, Połog w dolinie górnego Wardaru, Owcze Połe i Koczansko Połe nad Bregałnicą oraz doliny większych rzek – Strumicy, Wardaru i Drinu.

Najdłuższą rzeką Macedonii Północnej jest Wardar (320 km długości), którego największymi dopływami są Treska, Pczińa, Bregałnica i Crna Reka. Poza tym terytorium Macedonii Płn. odwadniają jeszcze Drin i Strumica. Wardar i Strumica należą do zlewiska Morza Egejskiego, Drin – do zlewiska Morza Adriatyckiego.

 Osobny artykuł: Rzeki w Macedonii Północnej.

Ustrój polityczny | edytuj kod

 Osobny artykuł: Ustrój polityczny Macedonii Północnej.

Gospodarka | edytuj kod

Gospodarka Macedonii Północnej nie jest bardzo rozwinięta. Kryzys gospodarki, jaki spowodowało oderwanie się od Jugosławii, został lekko złagodzony. Jednak bezrobocie nadal jest wysokie i sięga około 35%. W przemyśle dominuje przemysł przetwórczy. Występują liczne huty, głównie szkła i miedzi. Handel rozwija się powoli, wraz ze wzrostem zamożności obywateli.

PKB na osobę w Macedonii Płn. wynosi 8,5 tysiąca dolarów (mierzone parytetem siły nabywczej).

Udział w PKB:

  • Rolnictwo: 11,9%
  • Przemysł: 28,2%
  • Usługi: 59,9%.
KumanowoŁogowardiOchrydaSkopje Porty lotnicze w Macedonii Północnej

Rolnictwo | edytuj kod

     Macedonia – kraina historyczna

     Republika Macedonii Północnej

     regiony Macedonia Zachodnia, Macedonia Środkowa i część regionu Macedonia Wschodnia i Tracja w Grecji

     Obwód Błagojewgrad w Bułgarii

     starożytne Królestwo Macedonii

Obraz satelitarny Macedonii Północnej

Użytki rolne w kraju (głównie górskie pastwiska) zajmują około 40% powierzchni kraju. W dolinach rzek i kotlinach śródgórskich uprawa zbóż (pszenica, kukurydza), buraków cukrowych, słoneczników, bawełny i tytoniu. Rozwinięte warzywnictwo (pomidory, papryka, arbuzy) i sadownictwo (jabłonie (głównie w okolicy Prespy), grusze, brzoskwinie, śliwy). Na nasłonecznionych, południowych zboczach dolin plantacje winorośli. W górach pasterska hodowla owiec.

Przemysł | edytuj kod

Niewielkie wydobycie węgla brunatnego (niedaleko Kumanowa), rud żelaza, chromu, cynku i ołowiu oraz antymonu. Produkcja energii elektrycznej głównie w małych elektrowniach wodnych. Przemysł przetwórczy skoncentrowany w większych miastach (spożywczy, włókienniczy, metalurgiczny, chemiczny i drzewny), w Skopju huta żelaza. Rzemiosło artystyczne: wyroby ze srebra, złota, drewna, dywany.

Turystyka | edytuj kod

W 2016 roku kraj ten odwiedziło 510 tys. turystów (5,1% więcej niż w roku poprzednim), generując dla niego przychody na poziomie 285 mln dolarów[17]. Najwięcej turystów przyjechało z Turcji, Serbii, Grecji, Holandii i Bułgarii[18].

Turyści najczęściej odwiedzają Ochrydę, Skopje i Bitolę. Macedonia Północna ma również wiele atrakcji przyrodniczych. W kraju znajdują się trzy parki narodowe: Pelister, Galiczica, Mawrowo[19] i różne inne atrakcje naturalne, np. kanion Matka, jezioro Prespa, czy jezioro Berowo.

Główne miasta | edytuj kod

 Osobny artykuł: Miasta w Macedonii Północnej.

Podział administracyjny | edytuj kod

 Osobny artykuł: Podział administracyjny Macedonii Północnej.

Macedonia Północna jest podzielona na 84 gminy (општина – opsztina), z tego 10 gmin wchodzi w skład miasta Skopje.

Demografia | edytuj kod

Grupy etniczne według spisu powszechnego w 2002 r.

Narodowości[20]:

Religie:

 Osobny artykuł: Religia w Macedonii Północnej.

Źródło: Joshua Project 2010

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. https://www.rferl.org/a/macedonia-parliament-albanian-language-status/28969533.html
  2. a b c d e Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2017: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2018 (ang.). [dostęp 2018-06-23].
  3. Polski egzonim uchwalony na 104. posiedzeniu KSNG.
  4. Ceremonia podpisania protokołu przyjęcia Macedonii Północnej do NATO. Ministerstwo Spraw Zagranicznych, 2019-02-06. [dostęp 2019-02-14].
  5. Georgi Licovski: Zakończono historyczny spór. Macedonia oficjalnie zmieniła nazwę. Dziennik.pl, 2019-02-12. [dostęp 2019-02-13].
  6. Влада на Република Северна Македонија: Соопштение на Владата на Република Северна Македонија за влегување во сила на конечната спогодба, уставните амандмани и уставниот закон за спроведување на амандманите (mac.). 2019-02-12. [dostęp 2019-02-13].
  7. United Nations Statistics Division- Standard Country and Area Codes Classifications (M49), unstats.un.org [dostęp 2016-02-28] .
  8. http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/07/27/AR2009072702653_2.html Feud Between Greece, Macedonia Continues Over Claim to Alexander the Great – washingtonpost.com.
  9. A/RES/47/225. Admission of the former Yugoslav Republic of Macedonia to membership in the United Nations.
  10. Piotr Gruszka: Macedończycy zmienią nazwę swojego państwa? (pol.). W: Onet Wiadomości [on-line]. Grupa Onet.pl SA, 2018-02-11. [dostęp 2018-02-13].
  11. PawełP. Czechowski PawełP., Macedonia zmieni nazwę? Jest konkretna propozycja – Histmag.org, 23 maja 2018 [dostęp 2018-05-24] .
  12. Porozumienie Ateny-Skopje: państwo macedońskie przyjmie nazwę Republika Macedonii Północnej, PAP, 12 czerwca 2018 [dostęp 2018-06-13] .
  13. The Latest: Macedonia backs name change to North Macedonia, Associated Press, 11 stycznia 2019 [dostęp 2019-01-11] .
  14. The constitutional revisions passed by the Macedonian parliament (original: Υπερψηφίστηκε η συνταγματική αναθέωρηση από τη Βουλή της ΠΓΔΜ), Kathimerini, 11 stycznia 2019 [dostęp 2019-01-11] .
  15. Macedonia zmieni nazwę? Parlament Grecji zagłosował, Onet Wiadomości, 25 stycznia 2019 [dostęp 2019-02-09]  (pol.).
  16. Call me by my new name: Balkan nation is North Macedonia now, The Washington Post, 12 lutego 2019 [dostęp 2019-02-12] .
  17. UNWTO Tourism Highlights, 2017 Edition (ang.). UNWTO, lipiec 2017. s. 8. [dostęp 2017-09-25].
  18. Туризам во Република Македонија, 2011-2015/Tourism in the Republic of Macedonia, 2011-2015 (mac. • ang.). stat.gov.mk, 2016-05. s. 34–35. [dostęp 2017-08-21].
  19. Македонија во бројки 2017 (mac.). stat.gov.mk. s. 11. [dostęp 2017-08-21].
  20. Dane spisu powszechnego z 2002 roku Census of Population, Households and Dwellings in the Republic of Macedonia, 2002, s. 34.
Kontrola autorytatywna (państwo niepodległe):
Na podstawie artykułu: "Macedonia Północna" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy