Nagroda Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny


Laureaci Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii (Przekierowano z Nagroda Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny) Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Nagroda Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny (szw. Nobelpriset i fysiologi eller medicin) – nagroda przyznawaną corocznie przez Instytut Karolinska za wyjątkowe osiągnięcia naukowe z różnych dziedzin fizjologii lub medycyny.

Jest jedną z pięciu Nagród Nobla ustanowionych w testamencie przez Alfreda Nobla (zm. w 1896 roku)[1]. Jak zapisał on w swoim testamencie, nadzór nad nagrodą sprawuje Fundacja Noblowska, a przyznawana jest ona przez zgromadzenie wybierane przez Instytut Karolinska[2]. Nazywana potocznie „Nagrodą Nobla z medycyny”, w rzeczywistości była precyzyjnie opisana przez Nobla w jego testamencie jako nagroda z fizjologii lub medycyny. Z tego powodu może być przyznana w każdej ze szczegółowych dziedzin obu tych nauk. Pierwszym laureatem nagrody był, w 1901 roku, Emil Adolf von Behring.

Spis treści

Nominacja i selekcja kandydatów | edytuj kod

Obecnie Nagroda Nobla może być przyznana za dwie różne prace, ale w sumie liczba nagrodzonych osób nie może przekroczyć trzech. Do 1968 roku regulamin zezwalał na przyznanie nagrody większej ilości osób, ale nigdy nie zdarzyło się to w praktyce[3].

Laureaci nagrody są wybierani przez Zgromadzenie Noblowskie Instytutu Karolinska, w skład którego wchodzi 50 profesorów tej instytucji. Ciałem wykonawczym Zgromadzenia jest Komitet Noblowski, który składa się z pięciu członków wybranych przez Zgromadzenie. Nominacja i selekcja kandydatów zaczyna się, we wrześniu roku poprzedzającego nadanie nagrody, przez wysłanie przez Komitet zaproszeń do nominacji do około 3000 profesorów z różnych światowych instytucji naukowych, poprzednich laureatów nagrody i członków Zgromadzenia. Nikt nie może nominować siebie samego. Z końcem stycznia następnego roku upływa termin nominacji, a w lutym Komitet zawęża liczbę nominowanych. Następnie od marca do maja zasięga się opinii wybranych ekspertów, by we wrześniu przedstawić Zgromadzeniu pisemny raport z rekomendowanymi kandydatami. Rekomendacje dyskutuje się na dwóch kolejnych zebraniach Zgromadzenia, które w październiku wybiera ostatecznych laureatów drogą głosowania większościowego. W tym samym miesiącu ogłasza się nazwiska laureatów. Nazwiska nominowanych, jak i nominujących, a także opinie i przebieg wyborów pozostają utajnione (klauzula tajności dotyczy zarówno kontaktów publicznych, jak i prywatnych) przez następne 50 lat[4].

Nagroda | edytuj kod

Każdy laureat otrzymuje medal, dyplom i nagrodę pieniężną, której wysokość jest różna w różnych latach[5]. W 1901 roku von Behring otrzymał 150 782 korony szwedzkie (SEK)[6]. W 2014 przyznano nagrodę w wysokości 8 000 000 SEK[7]. Nagroda jest uroczyście wręczana 10 grudnia w Sztokholmie, w rocznicę śmierci Nobla[4].

W 1939 roku jeden z laureatów, Niemiec Gerhard Domagk, nie dostał pozwolenia od swojego rządu na odebranie nagrody. Medal i dyplom, ale nie nagrodę pieniężną, otrzymał w późniejszych latach[8].

Laureaci | edytuj kod

Do 2015 roku 211 osobom przyznano 107 Nagród Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny. Nagrody nie przyznano w dziewięciu latach: 1915–1918, 1921, 1925, 1940–1942. Do 2016 roku nagrodę dostało dwanaście kobiet[9]. Najmłodszym laureatem nagrody był nagrodzony w wieku 32 lat Frederick Banting (w roku 1923), a najstarszym, mający 87 lat Peyton Rous (w roku 1966). W 1947 roku nagrodę wspólnie otrzymało małżeństwo Gerty i Carl Cori, a w 2014 roku May-Britt i Edvard Moser[10].

Uwagi | edytuj kod

  1. Uzasadnienie przyznania nagrody jest tłumaczeniem oryginalnego (nie zawsze całości) uzasadnienia z oficjalnej strony internetowej Fundacji Noblowskiej, nobelprize.org. Linki w tej kolumnie prowadzą do haseł związanych z uzasadnieniem, jednak niekoniecznie prowadzą do wszystkich szczegółów pracy laureata, które mogą być odnalezione w hasłach o tych osobach.
  2. W oficjalnych wykazach Fundacji Nobla jest uznawana za Amerykankę, ale posiada również australijskie obywatelstwo.

Przypisy | edytuj kod

  1. Alfred Nobel – The Man Behind the Nobel Prize (ang.). Nobelprize.org. [dostęp 2009-10-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-08-12)].
  2. The Nobel Prize Awarders (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  3. What the Nobel Laureates Receive (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2010-11-18].
  4. a b Nomination and Selection of Medicine Laureates (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2010-11-18].
  5. The Nobel Prize (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  6. The Nobel Prize Amounts (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2015-01-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-04)].
  7. The Nobel Prize Amounts (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 205-01-01].
  8. Nobel Laureates Facts (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  9. Nobel Prize Awarded Women (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2015-11-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-08-12)].
  10. Facts on the Nobel Prize in Physiology or Medicine (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2017-01-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-05-31)].
  11. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1901 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  12. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1902 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  13. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1903 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  14. W dokumentach Fundacji Nobla występuje jako: Ivan Petrovich Pavlov.
  15. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1904 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  16. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1905 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  17. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1906 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  18. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1907 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  19. W dokumentach Fundacji Nobla występuje jako: Ilya Ilyich Mechnikov.
  20. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1908 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  21. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1909 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  22. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1910 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  23. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1911 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  24. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1912 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  25. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1913 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  26. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1914 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  27. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1919 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  28. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1920 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  29. a b The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1922 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  30. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1923 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  31. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1924 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  32. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1926 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  33. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1927 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  34. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1928 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  35. a b The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1929 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  36. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1930 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  37. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1931 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  38. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1932 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  39. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1933 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  40. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1934 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  41. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1935 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  42. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1936 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  43. W dokumentach Fundacji Nobla występuje jako: Albert Szent-Györgyi von Nagyrapolt.
  44. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1937 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  45. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1938 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  46. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1939 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  47. a b The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1943 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  48. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1944 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  49. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1945 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  50. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1946 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  51. a b The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1947 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  52. W dokumentach Fundacji Nobla występuje jako: Gerty Theresa Cori, née Radnitz.
  53. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1948 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  54. a b The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1949 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  55. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1950 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  56. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1951 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  57. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1952 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  58. a b The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1953 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  59. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1954 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  60. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1955 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  61. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1956 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  62. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1957 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  63. a b The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1958 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  64. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1959 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  65. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1960 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  66. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1961 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  67. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1962 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  68. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1963 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  69. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1964 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  70. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1965 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  71. a b The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1966 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  72. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1967 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  73. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1968 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  74. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1969 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  75. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1970 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  76. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1971 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  77. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1972 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  78. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1973 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  79. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1974 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  80. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1975 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  81. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1976 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  82. a b The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1977 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  83. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1978 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  84. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1979 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  85. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1980 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  86. a b The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1981 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  87. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1982 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  88. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1983 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  89. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1984 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  90. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1985 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  91. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1986 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  92. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1987 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  93. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1988 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  94. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1989 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  95. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1990 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  96. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1991 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  97. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1992 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  98. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1993 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  99. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1994 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  100. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1995 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  101. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1996 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  102. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1997 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  103. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1998 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  104. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1999 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  105. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2000 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  106. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2001 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  107. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2002 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  108. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2003 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  109. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2004 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  110. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2005 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  111. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2006 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  112. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2007 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  113. a b c The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2008 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  114. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2009 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2009-10-07].
  115. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2010 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2010-10-04].
  116. a b The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2011 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2011-10-03].
  117. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2012 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2012-10-08].
  118. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2013 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2013-10-07].
  119. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2014 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2014-10-06].
  120. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2015 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2015-10-05].
  121. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2016 (ang.). Nobel Foundation, 2016-10-03. [dostęp 2016-10-03].
  122. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2017 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2017-10-02].
  123. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2018 (ang.). Nobel Foundation. [dostęp 2018-10-01].

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Nagroda Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy