Namysłów


Na mapach: 51°04′22″N 17°42′25″E/51,072778 17,706944

Namysłów w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Namysłów (łac. Namislavia, niem. Namslau) – miasto w województwie opolskim, w powiecie namysłowskim, nad Widawą. Miasto jest położone w granicach historycznego Dolnego Śląska. Siedziba gminy miejsko-wiejskiej Namysłów. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do starego woj. opolskiego. Prawa miejskie uzyskano ok. 1249[2].

30 czerwca 2016 miasto miało 16 200 mieszkańców[3].

W mieście bardzo silnie rozwinął się przemysł spożywczy (zakłady ziemniaczane, wytwórnia lodów Nestle), a także przemysł piwowarski (Browar Namysłów) oraz przemysł elektrotechniczny (Diehl Controls, dawniej również ZEM), metalowy i obuwniczy. W Namysłowie od kilkunastu lat funkcjonuje również fabryka okien Velux.

W mieście znajduje się stacja kolejowa, z której odjeżdżają pociągi w kierunku Oleśnicy (i dalej Wrocławia) oraz Kluczborka i Częstochowy (przedłużone połączenie do Lublińca). Przewozy autobusowe realizuje PKS w Namysłowie oraz PKS Opole.

Spis treści

Nazwa | edytuj kod

Nazwa miasta Namysłów wśród innych nazw śląskich miejscowości w urzędowym pruskim dokumencie z 1750 roku wydanym w języku polskim w Berlinie[4].

Według niemieckiego nauczyciela Heinricha Adamy nazwa pochodzi od polskiej nazwy procesu umysłowego – "myślenia" czyli mądrości[5]. W swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 we Wrocławiu wymienia jako najwcześniej zanotowaną nazwę miejscowości Namysłow podając jej znaczenie "Sitz kluger Leute" czyli po polsku "Siedziba mądrych ludzi"[5]. Pierwotna nazwa została później przez Niemców zgermanizowana na Namslau i utraciła swoje znaczenie[5].

Nazwa miejscowości w zlatynizowanej formie Namislavia wymieniona jest w łacińskim dokumencie z 1312 wydanym w Głogowie[6]. W księdze łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna w latach 1295–1305 miejscowość wymieniona jest w zlatynizownej formie Namislavia[7][8].

Jeszcze w 1750 nazwa "Namysłów" wymieniona jest w języku polskim przez Fryderyka II pośród innych miast śląskich w zarządzeniu urzędowym wydanym dla mieszkańców Śląska[9]. W alfabetycznym spisie miejscowości na terenie Śląska wydanym w 1830 we Wrocławiu przez Johanna Knie miejscowość występuje pod nazwami Namslau, Namzlav oraz Namislow[10].

Nazwę Namysłów w książce "Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej" wydanej w Głogówku w 1847 wymienił śląski pisarz Józef Lompa[11]. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego wydany w latach 1880–1906 notuje nazwę miasta pod polską nazwą Namysłów oraz niemiecką Namslau[12].

Obecna nazwa została administracyjnie zatwierdzona 7 maja 1946[13]

Historia | edytuj kod

Zamek książęcy z 1360 r. Zespół murów obronnych (1350-1415, XVII w., XIX w.)
  • 1041 – Pierwsze wzmianki o Namysłowie jako osadzie
  • XIII wiek – Założenie miasta
  • około 1249 – Prawa miejskie
  • 1313-1323 – Istnienie samodzielnego księstwa namysłowskiego pod panowaniem Konrada I
  • 1348 – Pokój namysłowski między Kazimierzem Wielkim a cesarzem Karolem Luksemburskim, który stanowił o przyznaniu Śląska Czechom
  • 1350 – Budowa murów obronnych i czterech bram
  • 1360 – Początek budowy murowanego zamku
  • 1377 – Pożar
  • 1439 – Ugoda między kandydatami do tronu czeskiego księciem polskim Kazimierzem i Albrechtem Habsburgiem
  • 1453 – Namysłów i Wrocław odmawiają złożenia hołdu Władysławowi Pogrobowcowi
  • 1466 – Duży pożar, który niszczy połowę zabudowań
  • 1469 – Namysłów uznaje za swego władcę Macieja Korwina
  • 1483 – Kolejny duży pożar niszczy miasto
  • 1479 – Miasto pod panowaniem Władysława Jagiellończyka
  • XV wiek: Ożywienie handlu
  • 1526 – Miasto należy do dynastii Habsburgów
  • XVI wiek - W czasie wojny trzydziestoletniej zdobyte przez Szwedów
  • 1703 – Zamek sprzedany zakonowi krzyżackiemu
  • 1741 – Miasto przechodzi we władanie Prus
  • 1756-1763 – W czasie wojny siedmioletniej zajmowane przez Austriaków i Rosjan
  • 1806-1807 – Okupowane przez Francuzów
  • 1862 – Połączenie telegraficzne z Wrocławiem
  • 1868 – Uruchomienie linii kolejowej Wrocław-Kluczbork
  • 1899 – Druga linia do Opola
  • 1939-1945 – W czasie wojny znajduje się tu podobóz obozu koncentracyjnego w Groß-Rosen.
  • 21 stycznia 1945 – Namysłów zajęty przez Armię Czerwoną
  • 3 marca 1945 – Przybyła do miasta pierwsza grupa polskich kolejarzy[14]
  • 30 kwietnia 1945 – Namysłów przejęty przez polską administrację
  • 17 listopada 1947 – Zebranie założycielskie Towarzystwa Burs i Stypendiów w Namysłowie, na prezesa wybrano Aleksandra Pankiewicza - przewodniczącego Powiatowej Rady Narodowej. W 1949 r. TBS liczył już 129 członków.
  • 1959 – Powstało Koło Miłośników Ziemi Namysłowskiej, w tym czasie było to pierwsze tego typu stowarzyszenie na Opolszczyźnie. Staraniem działaczy koła powołano muzeum, które zlokalizowano w trzech salach namysłowskiego ratusza.
  • 23 lutego 1973 – Otwarto nowy lokal Muzeum Ziemi Namysłowskiej.
  • 25 czerwca 1976 – Zakłady Elektrotechniki Motoryzacyjnej w Namysłowie przystąpiły do strajku, którego celem było, oprócz protestu przeciw podwyżce cen, odłączenie się od ZEM Świdnica i sprowadzenie nowego parku maszynowego.
  • 31 października-1 listopada 1983 – Odbyło się zebranie TKK "Solidarność" - podziemnego kierownictwa całego ruchu w składzie: Zbigniew Bujak, Tadeusz Jedynak, Bogdan Lis, Eugeniusz Szumiejko, Marek Muszyński (używający pseud. Witold), Jerzy Zdrada oraz Jan Krzysztof Bielecki.
  • 18 września 2014 - Powołano do życia Towarzystwo Przyjaciół Namysłowa i Ziemi Namysłowskiej - stowarzyszenie regionalne, stawiające sobie za cel popularyzację dziedzictwa historyczno-kulturowego Ziemi Namysłowskiej, integrację jej mieszkańców oraz promocję potencjału turystycznego regionu. Prezesem TPNiZN jest od początku istnienia organizacji Mateusz Magda - historyk, pracownik Muzeum Miejskiego Wrocławia. Obecnie (16 czerwca 2019 r.) stowarzyszenie liczy 40 członków.

Zabytki | edytuj kod

Brama Krakowska z 1390 roku Ratusz z XIV wieku Browar w Namysłowie

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[15]:

  • układ urbanistyczny
  • kościół par. pw. śś. Piotra i Pawła, późnogotycki z l. 1405-1441 - XV w., XVI w. w rejestrze. Ogrodzenie z bramą, z 1713 r. i figura św. Jana Nepomucena, z 1730 r., wypisane z księgi rejestru
  • kościół fil. pw. Niepokalanego Poczęcia NMP[16], XV/XVI
  • zespół klasztorny franciszkanów, ul. Krótka 4, z XIV-XVIII w.: gotycki kościół św. Franciszka i św. Piotra z XIV w., ob. magazyn, klasztor, ob. dom mieszkalny
  • kaplica cmentarna pw. Świętej Trójcy, z l. 1708-1709
  • park miejski, z poł. XIX w.
  • zamek książęcy, z 1360 r., XVI-XIX w.: studnia na dziedzińcu zamkowym z ok. 1600 r.
  • mury obronne, fragmenty z l. 1350-1415, XVII w., XIX w.: baszta, ul. Kościelna 10, mur, ul. Forteczna 4, mur i dwie baszty (pn.-zach.), mur i trzy baszty, ul. Wojska Polskiego, mur i dwie baszty (pd.-zach.), mur i jedna baszta (pn.-wsch.), mur (pn.-zach.), mur (pn.),
    • brama Krakowska, z 1390 r. - XIV w., XIX w., wypisana z księgi rejestru
  • ratusz, z 1374 r., XV-XIX w., z 57-metrową wieżą
  • zespół szpitala miejskiego, ul. Oleśnicka 10, z l. 1911-1912: budynek prosektorium z kaplicą, pawilon oddziału dziecięcego, budynek mieszkalno-warsztatowy; altana, drewniana; magazyn, ogrodzenie z bramą, park
  • dom, ul. Chrobrego 6, wypisany z księgi rejestru
  • dom „Burmistrzówka”, ul. Krakowska 29, z XVIII w., z poł. XIX w.
  • dom, ul. Obrońców Pokoju 28, z poł. XIX w.
  • domy, Rynek 3, 4, 5, 6, 24 (d. 27), z XVI w., XVIII w., XIX w., wypisane z księgi rejestru
  • dom, Rynek 12, z k. XIX w.
  • domy, ul. Staszica 4, 6, z XVI w., XVIII w., XIX w., wypisane z księgi rejestru
  • szkoła ewangelicka, ul. Szkolna 4, szachulcowa, z 1789 r.
  • zespół browaru, ul. Chrobrego 26, z l. 1870-1910: stara słodownia z warzelnią i suszarnią, nowa słodownia z suszarniami, leżakownia i fermentownia, maszynownia i magazyn beczek, kompleks bud. Pomocniczych, magazyn jęczmienia, ul. Kolejowa 18 a.

inne zabytki:

Demografia | edytuj kod

  • Piramida wieku mieszkańców Namysłowa w 2014 roku[1].


Osiedla mieszkaniowe | edytuj kod

Na terenie Namysłowa istnieje 6 osiedli mieszkaniowych[18]:

Oświata | edytuj kod

Namysłów stanowi regionalny ośrodek oświatowy, ściągający uczniów z całego powiatu, a także z pobliskich terenów województwa wielkopolskiego (Rychtal), dolnośląskiego (Bierutów) czy powiatu kluczborskiego (Wołczyn).

W mieście funkcjonują:

Przedszkola:

  • Żłobek w Namysłowie, ul. Kolejowa 5B
  • Przedszkole nr 1, ul. Partyzantów 2
  • Przedszkole nr 3, ul. Partyzantów 3
  • Przedszkole nr 4, ul. Reymonta 5B
  • Przedszkole nr 5, ul. Słoneczna 1
  • Przedszkole Integracyjne, ul. Parkowa 3

Szkoły podstawowe:

  • Szkoła Podstawowa nr 1 im. Szarych Szeregów, ul. 3 Maja 21
  • Szkoła Podstawowa nr 2 im. Marii Skłodowskiej-Curie z oddziałami dwujęzycznymi, ul. Reymonta 5
  • Szkoła Podstawowa nr 3 im. Bolesława Prusa, ul. Łączańska 1
  • Szkoła Podstawowa nr 4 im. Władysława Stanisława Reymonta z oddziałami integracyjnymi, ul. Reymonta 56
  • Szkoła Podstawowa nr 5 im. św. Jana Pawła II, ul. Pułaskiego 22

Szkoły ponadgimnazjalne:

  • I Liceum Ogólnokształcące im. Jarosława Iwaszkiewicza, ul. Mickiewicza 12
  • Zespół Szkół Mechanicznych im. Żołnierzy Września 1939, ul. Pułaskiego 10
  • Zespół Szkół Rolniczych im. Tadeusza Kościuszki, ul. Pułaskiego 3
  • Rolnicze Centrum Kształcenia Ustawicznego, ul. Pułaskiego 3C

Zespół Szkół Specjalnych im. Adama Mickiewicza, ul. Staszica 8

  • Szkoła Podstawowa Specjalna
  • Gimnazjum Specjalne
  • Zasadnicza Szkoła Zawodowa Specjalna

Państwowa Szkoła Muzyczna I Stopnia im. Andrzeja Kurylewicza, ul. Piłsudskiego 11

Młodzieżowy Ośrodek Wychowawczy Towarzystwa Interwencji Społecznych, ul. Piastowska 8

Środowiskowy Hufiec Pracy w Namysłowie, ul. Pułaskiego 3B

Kultura | edytuj kod

  • Namysłowski Ośrodek Kultury, Plac Powstańców Śląskich 2
    • Zespół Teatralny "Bez Atu" (dawny)
    • Biblioteka Publiczna w Namysłowie im. Stanisława Wasylewskiego, ul. Bohaterów Warszawy 5
    • Izba Regionalna w Namysłowie, ul. Szkolna 2
    • Izba Techniki Młynarskiej, ul. Piastowska 12
    • Świetlica Osiedlowa, ul. Dworcowa 7

Namysłowska prasa wydawana po 1945 | edytuj kod

Namysłów posiada bogata tradycję wydawania prasy lokalnej i samorządowej, przy czym liczba wszystkich tytułów, ukazujących się tu od 1945 roku, jest dziś trudna do ustalenia. W okresie PRL wydawane były: „Trybuna Namysłowska” – miesięcznik Powiatowego Komitetu Frontu Narodowego w Namysłowie oraz „Rocznik Statystyczny Powiatu Namysłów”.

Namysłowska prasa podziemna przed 1989 | edytuj kod

Namysłowska prasa wydawana po 1989 | edytuj kod

Po przełomie 1989 roku nastąpił prawdziwy wysyp różnych periodyków ukazujących się najczęściej dość nieregularnie:

  • „Gazeta Namysłowska. Magazyn Samorządowy”
  • „Gazeta Ziemi Namysłowskiej”
  • „GraVers. Niezależne Czasopismo Literackie”
  • „Informator Wędkarski. Magazyn Namysłowskich Wędkarzy”
  • „Kurier Namysłowski. Prywatny Miesięcznik Lokalny”
  • „Namysłowianin. Bezpłatna Gazeta Lokalna”
  • „Namysłowski Magazyn. Namysłowski Powiatowy Magazyn Samorządowy”
  • „Nowiny Namysłowskie”
  • „Wieści Namysłowskie”
  • „Z Prawej Strony. Miesięcznik ziemi namysłowskiej”

Własne organa prasowe posiadają miejscowe parafie katolickie:

  • „Apostolskie Ścieżki. Namysłowskie Pismo Religijno – Duszpasterskie” – Parafia Św. Apostołów Piotra i Pawła.
  • „Pokój i Dobro. Gazeta parafii św. Franciszka z Asyżu i św. Piotra z Alkantary”

Na koniec warto wspomnieć, że własne pismo wydają także Niemcy – dawni mieszkańcy Namysłowa zrzeszeni w stowarzyszeniu Namslauer Heimatfreunde. Ich organ prasowy „Namslauer Heimatfruf” ukazuje się od roku 1956. Do tej pory (marzec 2019) ukazało się 240 numerów.

Wspólnoty wyznaniowe | edytuj kod

Kościół Piotra i Pawła

Na terenie miasta działalność religijną prowadzą następujące Kościoły i związki wyznaniowe:

Transport | edytuj kod

W mieście znajduje się stacja kolejowa Namysłów połączona z dworcem autobusowym. Z namysłowskiej stacji kolejowej odjeżdżają pociągi, których bieg kończy się na stacjach: Wrocław Główny, Kluczbork, Lubliniec oraz Częstochowa.

Miasta partnerskie[21] | edytuj kod

Namysłowianie (tu urodzeni lub zamieszkali) | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Namysłów polskawliczbach.pl, w oparciu o dane GUS.
  2. Historia miasta. [dostęp 4 kwietnia 2009].
  3. a b Lucyna Nowak, Joanna Stańczyk, Agnieszka Znajewska: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 30 VI 2008 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2008. ISSN 1734-6118. (pol.)
  4. Pruski dokument z roku 1750 ustalający urzędowe opłaty na Śląsku – "Wznowione powszechne taxae-stolae sporządzenie, Dla samowładnego Xięstwa Sląska, Podług ktorego tak Auszpurskiey Konfessyi iak Katoliccy Fararze, Kaznodzieie i Kuratusowie Zachowywać się powinni. Sub Dato z Berlina, d. 8. Augusti 1750"
  5. a b c Heinrich Adamy: Die Schlesischen Ortsnamen ihre entstechung und bedeutung. Breslau: Verlag von Priebotsch`s Buchhandlung, 1888, s. 9.
  6. "Codex Diplomaticus Maioris Poloniae", tomus II, Biblioteka Kórnicka, Poznań 1878, str. 295.
  7. Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis online
  8. H. Markgraf, J. W. Schulte, "Codex Diplomaticus Silesiae T.14 Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis", Breslau 1889
  9. "Wznowione powszechne taxae-stolae sporządzenie, Dla samowładnego Xięstwa Sląska, Podług ktorego tak Auszpurskiey Konfessyi iak Katoliccy Fararze, Kaznodzieie i Kuratusowie Zachowywać się powinni. Sub Dato z Berlina, d. 8. Augusti 1750".
  10. Johann Knie 1830 ↓, s. 974.
  11. Józef Lompa, „Krótki rys jeografii Śląska dla nauki początkowej”, Głogówek 1847, str.11.
  12. Namysłów w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego Tom VI, str.894
  13. Zarządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 (M.P. z 1946 r. nr 44, poz. 85).
  14. Kazimierz Kuliński, Pierwsze lata polskiej służby kolejowej w Namysłowie, Namysłów 1970.
  15. Rejestr zabytków nieruchomych woj. opolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 54,55. [dostęp 16.12.2012].
  16. Obraz kościółs NMP w Namysłowie (dolny-slask.org.pl)
  17. a b Lucyna Nowak, Joanna Stańczyk, Agnieszka Znajewska: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2007 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2009. ISSN 1734-6118. (pol.)
  18. Osiedla mieszkaniowe. [dostęp 4 kwietnia 2009].
  19. a b Roman Janusz Rączy - Encyklopedia Solidarności, www.encyklopedia-solidarnosci.pl [dostęp 2016-07-24] .
  20. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-14] .
  21. Miasta partnerskie. Urząd Miejski w Namysłowie. [dostęp 2017-06-10].

Literatura | edytuj kod

  • Johann Knie: Alpabetisch, Statistisch, Topographische Uebersicht aller Dorfer, Flecken, Stadt und andern Orte der Konigl. Preus. Provinz Schliesen.... Breslau: Barth und Comp., 1830.
  • Mateusz Goliński, Elżbieta Kościk, Jan Kęsik: Namysłów, z dziejów miasta i okolic, Namislavia, Namysłów 2006, ​ISBN 978-83-60537-00-8​.
  • Włodzimierz Ożga: Zespół Bramy Krakowskiej w Namysłowie, Namislavia, Namysłów 2007, ​ISBN 978-83-60537-01-5​.
  • Kazimierz Kuliński: Pieczęcie i herby miasta Namysłowa. Reedycja Biblioteczki Towarzystwa Miłośników Ziemi Namysłowskiej, ISSN 1895-8877. Namislavia, Namysłów 2006, ​ISBN 978-83-60537-04-6​.
  • Kazimierz Kuliński: Piastowski zamek w Namysłowie. Reedycja Biblioteczki Towarzystwa Miłośników Ziemi Namysłowskiej, ISSN 1895-8877. Namislavia, Namysłów 2006, ​ISBN 978-83-60537-03-9​.
  • Henryk Caputa: Zarys historyczny murów obronnych miasta Namysłowa. Reedycja Biblioteczki Towarzystwa Miłośników Ziemi Namysłowskiej, ISSN 1895-8877. Namislavia, Namysłów 2006, ​ISBN 978-83-60537-02-2​.
  • Kazimierz Kuliński: Obozy pracy i zagłady rozmieszczone przez hitlerowców w powiecie namysłowskim w latach 1939-1945. Reedycja Biblioteczki Towarzystwa Miłośników Ziemi Namysłowskiej, ISSN 1895-8877. Namislavia, Namysłów 2005, ​ISBN 83-922091-1-7​.
  • Mateusz M. Magda: Tajemnice Ziemi Namysłowskiej, Namislavia, Namysłów 2011, ​ISBN 978-83-60537-35-0​.
  • Mateusz M. Magda: Spacerem po dawnym Namysłowie, M&P Verlag, Namysłów 2019, ISBN 978-83-953909-0-6.
  • Stanisław Żarecki: Zarys historii szpitalnictwa w powiecie namysłowskim. Reedycja Biblioteczki Towarzystwa Miłośników Ziemi Namysłowskiej, ISSN 1895-8877. Namislavia, Namysłów 2005, ​ISBN 83-922091-2-5​.
  • Tomasz Kowalski: Dzieje kościoła i parafii pw. św. Franciszka z Asyżu i św. Piotra z Alkantary w Namysłowie. Towarzystwo Miłośników Ziemi Namysłowskiej, zeszyty historyczne – tom 1. Namislavia, Namysłów 2003, ​ISBN 83-905869-4-0​.
  • Mariusz Patelski, Protesty czerwcowe 1976 r. w województwie opolskim. Zapomniany strajk w ZEM Namysłów, Opole-Namysłów: Uniwersytet Opolski-Namislavia 2016.​ISBN 978-83-60537-84-8​.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (miasto):
Na podstawie artykułu: "Namysłów" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy