Otwock


Na mapach: 52°06′22″N 21°15′57″E/52,106111 21,265833

Otwock w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Otwockmiasto w województwie mazowieckim, siedziba powiatu otwockiego,

Otwock leży w Dolinie Środkowej Wisły, nad rzeką Świder. Otwock wchodzi w skład aglomeracji warszawskiej, a od centrum stolicy oddalony jest o około 23 km.

Do 1916 r. tereny obecnego Otwocka częściowo należały do gminy wiejskiej Otwock (od 1917 r. przemianowanej na gminę Karczew).

Spis treści

Położenie | edytuj kod

Według danych z roku 2002[2] Otwock ma obszar 47,33 km², w tym:

  • użytki rolne: 29%
  • użytki leśne: 23%

Miasto stanowi 7,69% powierzchni powiatu.

Sąsiednie gminy: Celestynów, Józefów, Karczew, Konstancin-Jeziorna, Wiązowna.

Nazwa | edytuj kod

Nazwa obecnego miasta Otwocka nawiązuje bezpośrednio do dawnej, centralnej siedziby dóbr otwockich, którą był pobliski Otwock Wielki. Sprzyjało temu wydzielenie w XIX i XX w. terenów obecnego miasta Otwocka z tychże dóbr i potoczne określanie tej ziemi, jako „fragmentu dóbr Otwock”. W XV-wiecznych zapiskach dotyczących Otwocka Wielkiego, nazwa wsi pojawia się kilkukrotnie zapisana jako: Otwosko (1407 – w związku ze sporną sprawą graniczną między Ostrowcem a Otwockiem[3]), Othwoczsko (1408), Othwoczsk (1413), Odwoczsko (1429), Odwoczsko (1437). Średniowieczna nazwa brzmiała Otwocsko. Powstała ona z dodania przyrostka -ьsko do wyrażenia ot- woda. Staropolskiemu ot odpowiadają dzisiejsze od i ot. Użycie takiego wyrażenia mogło być związane z położeniem miejscowości w obfitym w wodę starorzeczu Wisły[4], będącym częścią zalewowych terenów Urzecza.

Historia | edytuj kod

Otwock jako miejscowość sanatoryjno-uzdrowiskowa zaistniał dzięki budowie Kolei Nadwiślańskiej pod koniec XIX w – Otwock Sanatoryjny. Jednym z prekursorów działalności wypoczynkowej był malarz i rysownik Michał Elwiro Andriolli, który w roku 1880 zamieszkał na północ od Karczewa w folwarku Anielin zakupionym od Zygmunta Kurtza, byłego właściciela majątku Otwock Wielki. Status uzdrowiska nadała całemu regionowi działalność karczewskiego lekarza dra Józefa Mariana Geislera, który jako pierwszy otworzył gabinet w Otwocku – najpierw tylko w czasie sezonu, później zaś przeniósł się tu na stałe, gdzie do dziś dnia przy ulicy Dr.J. Geislera można oglądać pozostałości jego domu. W 1893 r. utworzył pierwsze w Polsce stałe sanatorium nizinne chorób płuc.

Prawa miejskie od 1916 roku, siedziba władz powiatu, w mieście wiele willi w stylu świdermajer, zaprojektowanym przez Michała Elwiro Andriollego, przed II wojną światową uzdrowisko, gdzie przebywali m.in. Józef Piłsudski oraz Władysław Reymont – gdzie pisał „Chłopów”. W 1924 r. Otwock został uznany za uzdrowisko posiadające charakter użyteczności publicznej[5]. W latach 1931-1938 w mieszkaniu stolarza Stanisława Brzezińskiego ps. Staszek przy ul. Słonecznej (ob. Marusarzówny) mieściła się jedna z większych drukarń Komunistycznej Partii Polski, gdzie drukowano prasę i odezwy[6].

W 1936 roku, jako pierwszy w Polsce, został zelektryfikowany odcinek linii kolejowej do Warszawy.

Przed 1939 większość mieszkańców Otwocka stanowili Żydzi[7]. W pierwszej połowie 1936 roku w mieście doszło do ekscesów o podłożu antysemickim[8].

W listopadzie 1940 Niemcy utworzyli w mieście getto dla ludności żydowskiej. Składało się one z dwóch części:mieszkaniowej i kuracyjnej[9].

 Osobny artykuł: Getto w Otwocku.

Zostało ono zlikwidowane 19 sierpnia 1942 roku, kiedy to otwoccy Żydzi zostali wywiezieni, a następnie wymordowani w obozie zagłady w Treblince. Opis relacji polsko-żydowskich w Otwocku czasie II wojny światowej, funkcjonowania i likwidacji otwockiego getta opisał w swojej książce Spowiedź Calek Perechodnik[10].

Zakład dla Nerwowo i Psychicznie Chorych Żydów „Zofiówka” w Otwocku był jednym z 24 miejsc, gdzie rozpoczęto nazistowską akcję T4 mającą na celu eksterminację niepełnosprawnej psychicznie ludności, a będącą wstępem do uruchomienia eksterminacji na szeroką skalę (Holocaust). W sierpniu 1942 zamordowano tam 110 niepełnosprawnych umysłowo osób narodowości żydowskiej.

W czasie wojny liczba mieszkańców spadła z 20 tys. do 12 tys.

Na podstawie dekretu PKWN z 31 sierpnia 1944 zostały utworzone miejsca odosobnienia, więzienia i ośrodki pracy przymusowej dla „hitlerowskich zbrodniarzy oraz zdrajców narodu polskiego”. Obóz pracy nr 150 Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego utworzyło w Otwocku[11].

Po wojnie zlikwidowano zbudowaną na początku XX wieku kolejkę wąskotorową z Jabłonny przez Warszawę do Karczewa. W 1958 roku uruchomiono w dzielnicy Otwocka, Świerku, pierwszy w Polsce reaktor jądrowyEWA”, później drugi „Maria”. W 1967 miasto utraciło status uzdrowiska. Po reformie administracyjnej zlikwidowano powiat, który przywrócono w 1999.

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa warszawskiego.

Otwock w okresie powstania styczniowego | edytuj kod

Tereny dzisiejszych powiatów otwockiego, mińskiego i garwolińskiego w okresie powstania styczniowego wchodziły w skład powiatu stanisławowskiego oraz garwolińskiego[12]. Organizacja spiskowa cywilna i wojskowa w przeddzień powstania rozwijała się powoli. Na początku powstania miała ona za zadanie przerzut części poborowych z Warszawy do formujących się oddziałów na terenie Podlasia.

Części miasta | edytuj kod

Miasto na tle powiatu

Miasto Otwock nie jest oficjalnie podzielone na dzielnice, lecz obowiązują nazwy zwyczajowe[13]:

TERYT podaje następujące integralne części miejscowości wszystkie o statusie „części miasta”: Anielin, Bojarów, Jabłonna, Jabłonna-Górki, Kresy Nadbrzeskie, Ługi, Mlądz, Natalin, Soplicowo, Śródborów, Świder, Świdry Wielkie, Świerk, Teklin, Tolin, Wólka Mlądzka, Zamlądz.

Klimat | edytuj kod

Otwock znajduje się w czołówce rankingu polskich miast z najbardziej zanieczyszczonym powietrzem[15].

Demografia | edytuj kod

 Osobny artykuł: Ludność Otwocka.

Zabytki | edytuj kod

Urząd miasta w Otwocku Fragment Willi Gurewicza w Otwocku w stylu świdermajer. Prawdopodobnie jednej z najdłuższych drewnianych budowli w Europie
  • Ratusz z końca lat 20. XX w. (przebudowana willa z XIX wieku), ul. Armii Krajowej 5
  • Kościół św. Wincentego à Paulo, ul. Kopernika 1
  • Obserwatorium magnetyzmu ziemskiego, ul. Brzozowa 2
  • Obraz Matki Boskiej Swojczowskiej
  • Willa „Albinów”, ul. Lelewela 3
  • Willa „Kolonia Jadzin”, ul. Kochanowskiego 6/7/8
  • Willa, ul. Bagatela 24
  • Willa „Julia”, ul. Warszawska 23
  • Willa Gurewicza w Otwocku w stylu świdermajer. Prawdopodobnie jedna z najdłuższych drewnianych budowli w Europie
  • Dworzec kolejki wąskotorowej z 1914 r., ul. Wawerska 9
  • Sąd (dawna Willa Racówka), ul. Czaplickiego 7
  • Dom, ul. Zamenhofa 4
  • Dom, ul. Poniatowskiego 11
  • Kasyno z lat 30. XX w. (planowano wtedy uruchomienie tu kasyna gry, ale ostatecznie w Polsce 1918–1939 tego typu hazard nie został zalegalizowany; w tym budynku była restauracja i kino, obecnie szkoła średnia).
  • Cmentarz żydowski w Otwocku
  • Schron niemiecki z 1940 r.
  • Dom mieszkalny z 1924, róg ul. Zielnej i ul. Wyzwolenia
  • Dawny szpital przeciwgruźliczy
  • Budynek w stylu świdermajer, ul. Kościelna

Transport | edytuj kod

Dworzec kolejowy w Otwocku

Drogowy | edytuj kod

Kolejowy | edytuj kod

Stadler FLIRT serii ER75 Kolei Mazowieckich na stacji Otwock

Historia kolejki wąskotorowej | edytuj kod

 Osobny artykuł: Kolej Jabłonowska. Stacja kolejki wąskotorowej przy ulicy Wawerskiej 9A/11

W 1914 roku otwarto nowy odcinek trasy kolejki wąskotorowej WAWER – KARCZEW. Było to przedłużenie trasy kolejki jabłonowskiej istniejącej już wtedy 14 lat. Na odcinku otwockim pokrywała się z obecnymi ulicami: Turystyczną, Wawerską, Staszica, Karczewską.

Cała linia miała wtedy ponad 40 km: JABŁONNA II (Zegrzyńska) – Modlińska – Jagiellońska – zjazd nad Wisłę – bulwar wiślany – Warszawa Most – bulwar wiślany – Zamoyskiego – Grochowska – Płowiecka – Wawer – Anin – Kaczy Dół – Borków – Radość – Falenica – Jarosław – Józefów – Świder – Otwock – KARCZEW.

Początkowo linia stawała się coraz bardziej atrakcyjna. Z czasem jednak napotykano na próby wycofania kolejki jabłonowskiej. Wielokrotnie też zawieszano kursowanie linii na niektórych odcinkach, ale głównie z przyczyn wojennych.

W 1952 wskutek likwidacji środkowej części trasy doszło do rozdzielenia linii na dwa oddzielne odcinki – północny (kursujący jeszcze do 1956 roku) oraz południowy. Ostatni, czterokilometrowy odcinek kolejki OTWOCK – KARCZEW zlikwidowano w 1963 roku.

Dawny dworzec kolejki wąskotorowej w Otwocku – widok współczesny

Obecnie widać charakterystycznie daleko odsuniętą zabudowę po wschodniej stronie ul. Karczewskiej i Wawerskiej. To pozostałość po trasie kolejki. Zachował się też budynek stacji (Wawerska 9A/11).

Publiczny transport zbiorowy | edytuj kod

Otwock jest częścią aglomeracji warszawskiej i sieć komunikacji miejskiej nadzoruje Zarząd Transportu Miejskiego.

Obecnie kursują tylko 4 linie:

  • 702 (od 1956 jako 132[16], później jako linia S, następnie od 1959 roku przekształcona w 202[17], zaś od 1985[18] jako 702)

– trasa na terenie Otwocka: … – Mieszka I – Rycerska – Okrzei – Batorego – Matejki – Andriollego – Powstańców W-wy – Armii Krajowej – OTWOCK-URZĄD MIASTA (z powrotem: Armii Krajowej – Filipowicza – Matejki –).

  • L20 – trasa na terenie Otwocka: OTWOCK-KUPIECKA – Kupiecka – Staszica –Świderska – Orla (powrót: Orla – Andriollego – Kupiecka) – Powstańców Warszawy – Andriollego – Pułaskiego – Poniatowskiego – Narutowicza – ... – RZAKTA
  • L22 – trasa na terenie Otwocka: OTWOCK-KUPIECKA  – Kupiecka – Staszica – Świderska – Orla (powrót: Orla – Andriollego – Kupiecka) – Powstańców Warszawy – Andriollego – Filipowicza – Żeromskiego – Szosa Lubelska – Wspaniała – Wypoczynkowa – Żeromskiego – Szosa Lubelska – Wiązowna (Urząd Gminy)
  • L46 – trasa na terenie Otwocka i Karczewa
  • S1 (SKM) – trasa na terenie Otwocka: – Świder – Otwock

Historyczne linie komunikacji miejskiej:

  • 220 – kursowała w latach: 1984-1985
  • 250 – kursowała w latach: 1985-1991
  • 251 – kursowała w latach: 1985-1991
  • 720 – kursowała w latach: 1985 oraz 1991-1993
  • 721 – kursowała w latach: 1985 oraz 1991-1993
  • N75 – kursowała w latach: 2007-2012
  • ŚWIDRY WIELKIE – kursowała w latach: 1966-1980 (linia sezonowa, kursująca w okresie letnim w dni wolne od pracy)

Media | edytuj kod

Na terenie powiatu działają cztery telewizje regionalne: „Halotv” „Pixel tv”, „Otwock tv”, „Linia tv”, a także dwutygodnik HaloOtwock i portal internetowy i tygodnik: „Linia Otwocka”.

Oświata | edytuj kod

  • Europejskie Centrum Kształcenia Pascal w Otwocku
  • Pascal Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych
  • Pascal Policealna Szkoła Zawodowa
Liceum im. K.I. Gałczyńskiego w Otwocku Liceum Ogólnokształcące im. J. Słowackiego w Otwocku
Uczelnie
Szkoły ponadgimnazjalne
Szkoły podstawowe[19]
  • Szkoła Podstawowa nr 1 im. Władysława Reymonta
  • Szkoła podstawowa nr 2 im. Ireny Sendlerowej
  • Szkoła podstawowa nr 3 im. Tomasza Morusa
  • Szkoła podstawowa nr 4 im. Józefa Piłsudskiego
  • Szkoła Podstawowa nr 5 im. Jadwigi Korczakowskiej
  • Szkoła Podstawowa nr 6 im. Michała Elwiro Andriollego
  • Szkoła Podstawowa nr 7 im. Batalionu „Zośka”
  • Szkoła Podstawowa nr 8 im. Gen. Juliana Filipowicza
  • Szkoła Podstawowa nr 9 im. Jana Pawła II
  • Szkoła Podstawowa nr 12 im. Kornela Makuszyńskiego
  • Szkoła Podstawowa Niepubliczna nr 56
  • Szkoła Podstawowa Niepubliczna nr 96 i Społeczne Gimnazjum nr 1 im. Świętej Rodziny

Wspólnoty wyznaniowe | edytuj kod

Sport | edytuj kod

W mieście działa od 1924 roku klub piłkarski Start Otwock, w sezonie 2012/2013 występujący w III lidze, w grupie łódzko-mazowieckiej.

  • KS Vulcan 98
  • KS Vulcan
  • Otwocki Klub Sportowy (OKS)

Turystyka | edytuj kod

W mieście działa od 1963 r. Oddział Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego im. Michała Elwiro Andriollego. Otwocki PTTK obecnie zajmuje się prowadzeniem:

  • Centrum Informacji Turystycznej,
  • Pracowni Krajoznawczej,
  • konserwacją i znakowaniem szlaków turystycznych,
  • gromadzeniem materiałów dotyczących historii regionu otwockiego, szeroko rozumianej tematyki grobownictwa wojennego i związanych ze szlachecką przeszłością regionu.

W Otwocku również mieści się siedziba Zespołu Mazowieckich Parków Krajobrazowych oraz Muzeum Ziemi Otwockiej. Dziś walory turystyczne miasta i powiatu to rzeka Świder, która powoli jest oczyszczana po długoletnim okresie zanieczyszczenia, a także sosnowe lasy wchodzące w skład Mazowieckiego Parku Krajobrazowego. W pobliżu znajduje się również rezerwat przyrody „Na Torfach”.

Władze miasta | edytuj kod

Burmistrzowie

  • Witold Kasperowicz (1916-1916)
  • Józef Kwieciński (1916-1917)
  • Georg Opitz (1917-1917)
  • Stanisław Wróblewski (1917-1919)
  • Izydor Klimontowicz (1919-1920)
  • Michał Górzyński (1920-1934)
  • Otto Samojłowicz-Salomonowicz (1934-1937)
  • Jan Gadomski 1937-1939

W okresie II Wojny

  • Jan Gadomski 1939–1944

Naczelnicy

  • Feliks Betkier (1970–1975) oraz (1975–1980)
  • Andrzej Wilczewski (1984–1986)
  • Andrzej Mielcuch 1986

Prezydenci

Przewodniczący Rady Miasta:

  • Alicja Azulewicz-Rek (2002–2006)
  • Dariusz Kołodziejczyk (2006–2010)
  • Piotr Mateusz Kudlicki (2010–2014)
  • Jarosław Tomasz Margielski (2014-2018)
  • Monika Joanna Kwiek (od 2018)

Wiceprzewodniczący Rady Miasta:

  • Bartłomiej Kozłowski (od 2018)
  • Arkadiusz Krzyżanowski (od 2018)

Sąsiednie gminy | edytuj kod

Współpraca międzynarodowa | edytuj kod

Miasta i gminy partnerskie:

Ludzie związani z Otwockiem | edytuj kod

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Otwockiem.

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Otwock polskawliczbach.pl, w oparciu o dane GUS.
  2. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset. regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  3. Księga ziemi czerskiej 1404-1428. Warszawa: J.T. Lubomirski, 1879.
  4. Kazimierz Rymut: Nazwy miast Polski. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1987, s. 178. ISBN 83-04-02436-5.
  5. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 grudnia 1923 r. (Dz.U. z 1924 r. nr 14, poz. 131).
  6. "Warszawa Prawa Podmiejska 1942-1944, Z walk PPR, GL-AL" praca zbiorowa redakcją Benona Dymka, Wyd. MON Warszawa 1973 s. 798
  7. Krystyna Kubiak: Zarys dziejów Otwocka w latach 1407–1944, [w:] Otwock 1407–1967. Warszawa: Książka i Wiedza, 1972, s. 46.
  8. SzymonS. Rudnicki SzymonS., Żydzi w parlamencie II Rzeczypospolitej, Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 2015, s. 464, ISBN 978-83-7666-363-0, ISBN 978-83-7666-412-5 .
  9. Krystyna Kubiak: Zarys dziejów Otwocka w latach 1407–1944, [w:] Otwock 1407–1967. Warszawa: Książka i Wiedza, 1972, s. 80.
  10. Calek Perechodnik: Spowiedź. Warszawa: Ośrodek KARTA i Żydowski Instytut Historyczny, 2016. ISBN 978-83-64476-55-6.
  11. Okupacja w imię sojuszu. Armia sowiecka w Polsce 1944-1956 (fragmenty), „forumemjot”, 9 maja 2012 [dostęp 2018-10-13]  (pol.).
  12. Urząd MiastaU.M. Otwocka Urząd MiastaU.M., Gazeta Otwocka – „Powstanie Styczniowe na ziemi otwockiej” 
  13. Gospodarka przestrzenna na stronie Urzędu Miasta (14.02.2008).
  14. Weather averages for Otwock, POL (ang.). [dostęp 2008-12-15].
  15. Nowy Targ, Sucha Beskidzka i Proszowice wśród najbardziej rakotwórczych miast w Polsce. „Dziennik Polski”, 2015-01-05. Warszawa. 
  16. Trasbus.com. Historia Warszawskiej Komunikacji Miejskiej. Spis linii komunikacji miejskiej – rok 1956. [dostęp 2010-12-13].
  17. Trasbus.com. Historia Warszawskiej Komunikacji Miejskiej. Spis linii komunikacji miejskiej – rok 1959. [dostęp 2010-12-13].
  18. Trasbus.com. Historia Warszawskiej Komunikacji Miejskiej. Kalendarium zmian w komunikacji miejskiej – rok 1985. [dostęp 2010-12-13].
  19. Uchwała Nr XLVII/354/17 Rady Miasta Otwocka z dnia 30 marca 2017 r.
  20. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2014-06-05] .
  21. a b Miasta bliźniacze Otwocka. [dostęp 2012-12-23].

Bibliografia | edytuj kod

  • Paweł Ajdacki, Przedmoście Warszawa, PTTK Oddział Otwock, Otwock 2007.
  • Paweł Ajdacki, Jacek Kałuszko, Otwock i okolice, Rewasz, Pruszków 2006.
  • Paweł Ajdacki, Zbigniew Wiliński, Miejsca Pamięci Narodowej. Otwocka, Mazowieckiego PK i okolic, PTTK Oddział Otwock, Otwock 2008.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (gmina miejska):
Na podstawie artykułu: "Otwock" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy