Paweł III (papież)


Paweł III (papież) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Tycjan, Paweł III z nepotami

Paweł III (łac. Paulus III, właśc. Alessandro Farnese; ur. 29 lutego 1468 w Canino, zm. 10 listopada 1549 w Rzymie[1]) – papież w okresie od 13 października 1534 do 10 listopada 1549[2].

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Wczesne życie | edytuj kod

Pochodził ze znanego rodu Farnese[3]. Jego rodzicami byli Pierluigi Ranuccio Farnese i Giovannella Caetani; miał czworo rodzeństwa[3]. Jego rodzina posiadała majątki w okolicy jeziora Bolsena[1]. Jako młodzieniec pozostawał pod wpływem florenckich i rzymskich humanistów, a szczególny wpływ na jego edukację wywarł Pomponiusz Letus[3]. Przebywając we Florencji na dworze Wawrzyńca Wspaniałego, Farnese zaprzyjaźnił się z Giovannim Medicim, późniejszym papieżem Leonem X (1513–1521). Studiował nauki humanistyczne we Florencji i w Pizie[3]. Karierę w Kurii Rzymskiej rozpoczął w 1491 roku urzędem protonotariusza apostolskiego[3]. W 1492 został skarbnikiem Kościoła rzymskiego[1]. Rok później został kreowany kardynałem diakonem Santi Cosma e Damiano przez Aleksandra VI[2]. Od 1503 był kardynałem diakonem Sant Eustachio; w latach 1519-1523 – kardynałem biskupem Tusculum; w 1523 został kardynałem biskupem Palestriny; w latach 1523-1524 – kardynałem biskupem Sabiny; w 1524 został kardynałem biskupem Porto e Santa Rufino i od 1524 był kardynałem biskupem Ostia e Valletri[3]. W latach 1499-1519 był biskupem Montefiascone-Corneto, w 1509 roku otrzymał biskupstwo Parmy, dwukrotnie był biskupem Benewentu (1514-22 i 1528-30)[3]. Święcenia kapłańskie przyjął w 1519[1]. W latach 1508-1510 administrator diecezji Vence, w 1521 administrator diecezji Sulmona-Valva, w 1525 administrator diecezji Anagni, 1530-1532 administrator diecezji Bitonto, w 1534 administrator diecezji Sora[3]. W 1524 roku został mianowany przez Klemensa VII dziekanem Kolegium Kardynalskiego[2].

Wybór na papieża | edytuj kod

 Osobny artykuł: konklawe 1534.

Po śmierci Klemensa VII, kardynałowie zebrali się na konklawe. Zaledwie po dwóch dniach obrad, 13 października 1534 roku, 66-letni kardynał Farnese został jednomyślnie obrany papieżem i przyjął imię Pawła III[1]. Został koronowany 3 listopada.

Pontyfikat | edytuj kod

Zaraz po intronizacji postanowił przeprowadzić reformę Kościoła[2]. Wprawdzie nie udało mu się zwołać soborów do Mantui i Vicenzy (odpowiednio 1537 i 1538), lecz ograniczenie wydatków na Kolegium Kardynałów wpłynęło korzystnie na planowaną reformę[1].

W 1536 roku papież powołał komisję kardynalską, która miała opracować raport na temat nadużyć w Kościele[1]. Komisji tej przewodniczył kardynał Gasparo Contarini (a w jej skład wchodzili m.in. Gianpietro Carafa, Marcello Cervini i Reginald Pole) i gotowy raport na temat nadużyć odczytano papieżowi w dniu 9 marca 1537 roku[1]. Raport ten jest znany jako Consilium de Emendanda Ecclesia; jednak zawarte w nim postulaty nigdy nie weszły w życie[1]. Do umieszczenia pozycji raportu na indeksie ksiąg zakazanych przyczynił się Paweł IV.

W roku 1537 napisał encyklikę Sublimus Dei, w której bronił Indian[4].

Kiedy wojna pomiędzy Francją a Niemcami dobiegła końca i 15 września 1544 podpisano pokój w Crépy, papież mógł rozpocząć przygotowania do zwołania soboru[1]. Na prośbę Karola V sobór miał się zebrać w Trydencie 1 listopada 1542[2]. Wkrótce potem sobór został suspendowany i wznowiono go dopiero 5 marca 1545 (otwarty został 13 grudnia 1545)[2]. W czasie obrad soboru, dyskutowano sprawy związane z reformą Kościoła, ale także sprawy doktrynalne (m.in. Biblia, grzech pierworodny i sakramenty)[1]. Wkrótce potem, z powodu wybuchu epidemii tyfusu obrady zostały przeniesione do Bolonii, wiosną 1547[2]. Cesarz niemiecki stanowczo się temu sprzeciwił (Bolonia leżała w papieskiej strefie wpływów), lecz Paweł nie ugiął się pod żądaniami Karola, powrotu obrad soboru do Niemiec[2]. Po ośmiu sesjach sobór został zawieszony (14 września 1549)[1].

Popierał reformy zakonów, jak i powoływał nowe zgromadzenia[1]. 27 września 1540 bullą Regimini militantis ecclesiae powołał do życia Towarzystwo Jezusowe[1]. W 1542 roku zreformował inkwizycję, która od tego czasu nosiła nazwę Świętego Oficjum, na którego czele stało sześciu kardynałów[2]. Nakazał przyozdobić freskami Zamek św. Anioła (dawny grobowiec Hadriana). Podjął decyzję w sprawie przekształcenia Kapitolu.

17 grudnia 1538 obłożył interdyktem Anglię i ekskomunikował Henryka VIII, co doprowadziło do oderwania się Anglii od Kościoła katolickiego[1]. Neutralna postawa, jaką chciał zachować wobec Karola V i Franciszka I, spowodowała brak jednolitej kampanii przeciw Turkom, którzy zagrażali państwom chrześcijańskim w Europie[1]. Jednocześnie popierał cesarza niemieckiego w jego konflikcie z Ligą szmalkaldzką i zachęcał króla francuskiego do prześladowania hugenotów[1].

Pod koniec pontyfikatu przeciwko Pawłowi wystąpiła jego najbliższa rodzina, co przyspieszyło śmierć papieża, spowodowaną ostrym atakiem febry[1].

Paweł jest różnie oceniany przez historyków[2]. Z jednej strony widział on potrzebę reformy Kościoła i podjął nawet kroki w tym kierunku[2]. Z drugiej jednak strony, zachowywał się jak typowy papież renesansowy (nepotyzm), nadając swoim krewnym wysokie stanowiska[2]. Niewątpliwie jednak zwołanie soboru jest korzystnie odbierane przez badaczy papiestwa[1]. Wbrew powszechnym opiniom Farnese nie jest pierwszym papieżem reformy katolickiej[1].

Życie prywatne | edytuj kod

Siostrą papieża była Giulia Farnese[5]. Była metresą Aleksandra VI i urodziła mu córkę, Laurę Orsini[6]. Paweł, w czasach gdy był jeszcze kardynałem, utrzymywał związek z kochanką, prawdopodobnie arystokratką o nazwisku Ruffina[5]. Z tego związku urodziło się czworo dzieci: Pier Luigi, Paolo, Ranuccio i Costanza[5]. Dwóch swoich wnuków: Alessandra Farnese[3] i Ranuccia Farnese[3], kreował kardynałami, gdy byli w wieku 14–16 lat[2].

Nominacje kardynalskie | edytuj kod

 Osobny artykuł: Kardynałowie z nominacji Pawła III.

W czasie pontyfikatu, Paweł III kreował 71 kardynałów, na dwunastu konsystorzach[3].

Mecenat artystyczny | edytuj kod

Jeszcze jako kardynał, Farnese przyjaźnił się z ludźmi nauki i sztuki[7]. Jednym z jego pierwszych, papieskich przedsięwzięć było odrestaurowanie Uniwersytetu Rzymskiego, a także wybudowanie pałacu rodu Farnese[7]. Przez praktycznie cały swój pontyfikat dbał o wykształcenie członków swojej rodziny i o zapewnienie jej statusu jednego z najważniejszych rodów we Włoszech[7]. Jednym z głównych twórców tamtych czasów był kontrowersyjny pisarz, Pietro Aretino, który opisywał także życie Pawła III[7]. Był także hojnym darczyńcą na rzecz Biblioteki Watykańskiej[7]. W latach 1543-1549 nakazał ozdobić freskami Zamek św. Anioła[7]. Największym protegowanym papieża był Michał Anioł i jego uczeń Giacomo della Porta, których sprowadził do Rzymu i zlecił dokończenie Sądu Ostatecznego i odbudowanie Bazyliki św. Piotra[7]. Paweł jest nazywany "ostatnim papieżem Renesansu"[7].

W czasie pontyfikatu Pawła, w 1543 roku ukazało się rewolucyjne dzieło Mikołaja Kopernika, O obrotach sfer niebieskich[7]. Papież zapoznał się z tym dziełem, choć nie przedstawił oficjalnego stanowiska Kościoła[7]. Pomimo, że większość teologów protestanckich nazwało Kopernika „głupcem”, astronom zawarł w przedmowie do księgi specjalną dedykację dla papieża[7].

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t John N. D. Kelly: Encyklopedia papieży. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1997, s. 364-366. ISBN 83-06-02633-0.
  2. a b c d e f g h i j k l m Rudolf Fischer-Wollpert: Leksykon papieży. Kraków: Znak, 1996, s. 133-134. ISBN 83-7006-437-X.
  3. a b c d e f g h i j k Farnese, Alessandro (ang.). The Cardinals of the Holy Roman Church. [dostęp 2013-05-15].
  4. Sublimus Dei On the Enslavement and Evangelization of Indians, „Papal Encyclicals”, 29 maja 1537 [dostęp 2018-04-22]  (ang.).
  5. a b c Ludwig von Pastor: The history of the popes, from the close of the middle ages. T. XI. Londyn: Kegan Paul, Trench, Trubner, Co & Ltd., 1912, s. 17-20.
  6. The Last Popes of the Middle Ages. 1447–1521. W: Philip Schaff: History of the Christian Church. T. VI: From Boniface VIII. to Martin Luther. A.D. 1294–1517. Christian Classics Ethereal Library. (ang.)
  7. a b c d e f g h i j k Ludwig von Pastor: The history of the popes, from the close of the middle ages. T. XII. Londyn: Kegan Paul, Trench, Trubner, Co & Ltd., 1912, s. 523-648.

Bibliografia | edytuj kod

  • Pope Paul III (ang.). Catholic Encyclopedia. [dostęp 2013-05-15].

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Paweł III (papież)" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy