Prezydent Stanów Zjednoczonych


Prezydent Stanów Zjednoczonych w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Flaga Prezydenta Stanów Zjednoczonych

Prezydent Stanów Zjednoczonych (ang. President of the United States, skr. POTUS) – głowa państwa Stanów Zjednoczonych, na mocy artykułu II Konstytucji sprawuje władzę wykonawczą kraju, jest naczelnym dowódcą sił zbrojnych, może też żądać pisemnych opinii od kierujących wszystkimi departamentami rządowymi w zakresie podległych im spraw. Prezydentowi przysługuje też prawo darowania bądź zawieszania kar, za wszystkie przestępstwa przeciw Stanom Zjednoczonym, z wyjątkiem kar wynikłych z nadużyć popełnionych w trakcie sprawowania urzędów. W porozumieniu z Senatem i za zgodą 2/3 obecnych na posiedzeniu Senatorów, ma prawo zawierania umów międzynarodowych, powoływania za zgodą Senatu ambasadorów, konsulów, sędziów Sądu Najwyższego i ministrów pełnomocnych oraz wszystkich urzędników federalnych, których sposób powoływania nie został inaczej ustanowiony konstytucją bądź ustawami.

Spis treści

Funkcje i prerogatywy prezydenckie | edytuj kod

Kierowanie administracją | edytuj kod

Na podstawie konstytucji, prezydent jest szefem administracji Stanów Zjednoczonych. Rola ta obejmuje kierowanie pracami całego aparatu administracji federalnej[1]. Zapewnia wykonanie prawa, odbywa spotkania z ważnymi osobistościami, decyduje o zawieszeniach kar i ułaskawieniach, wydaje też akty wykonawcze oraz koordynuje pracę 150 departamentów i agencji rządowych[1]. W wykonywaniu tych zadań korzysta z pomocy 13 sekretarzy departamentów, tworzących jego gabinet oraz biura Białego Domu[1].

Dowódca sił zbrojnych | edytuj kod

Prezydent jest najwyższym przełożonym amerykańskich sił zbrojnych. Nakłada to na niego odpowiedzialność za rozwój, szkolenie, nadzór oraz rozmieszczenie wszystkich sił zbrojnych państwa[1]. Dokonuje przeglądu wojsk, oraz przyznaje odznaczenia wojskowe. Ciąży też na nim obowiązek dbałości o bezpieczeństwo narodowe kraju, także w aspekcie militarnym. Korzysta w tym celu z doradców wojskowych oraz cywilnych doradców do spraw bezpieczeństwa[1].

Kierownik dyplomacji | edytuj kod

Prezydent jest liderem, inicjatorem i kierującym polityką zagraniczną. Ustala kierunki polityki zagranicznej państwa, prowadzi rozmowy z liderami innych państw, spełnia funkcje ceremonialne wobec przedstawicieli innych państw oraz podejmuje decyzje w sprawach polityki zagranicznej. Jednymi z prerogatyw prezydenta są w tym zakresie[1]:

Funkcje legislacyjne | edytuj kod

Głowa państwa jest w Stanach Zjednoczonych także liderem legislacji, który rekomenduje, doradza i w pewnym zakresie także kieruje Kongresem w procesie tworzenia prawa[1]. W styczniu każdego roku, jako lider legislacji, na połączonej sesji obu izb parlamentu prezydent wygłasza orędzie o stanie państwa. W mowie tej, przedstawia stan spraw państwa w zakresie stosunków wewnętrznych i zagranicznych, wraz z przedstawieniem swoich zamiarów na cały rok[1]. Po zakończeniu procesu legislacyjnego w Kongresie, dla wejścia w życie każdej ustawy niezbędna jest jej akceptacja przez prezydenta wyrażona w formie podpisu.

Prezydent ma też możliwość wydania rozporządzenia wykonawczego, które uzyskuje pełną moc prawną w momencie złożenia podpisu przez prezydenta i bez głosowania w kongresie. Może jednak zostać zniesione przez kongres w standardowym trybie postępowania lub unieważnione przez Sąd Najwyższy[2][3][4].

Przywództwo partii politycznej | edytuj kod

Prezydent jest liderem swojej partii politycznej, tak długo jak długo piastuje swój urząd[1]. Partia prezydencka udziela mu pomocy w zakresie identyfikacji potrzeb społeczeństwa oraz reakcji obywateli na program prezydentury[1]. Przewodnictwo partii politycznej wiąże się też z pomocą udzielaną przez prezydenta w różnego rodzaju kampaniach wyborczych członków swojej partii[1].

Wybór prezydenta | edytuj kod

Kadencja prezydenta | edytuj kod

Prezydent Stanów Zjednoczonych jest wybierany na cztery lata; wybory zawsze odbywają się w pierwszy wtorek po pierwszym poniedziałku listopada (czyli pomiędzy 2 a 8 listopada) roku podzielnego przez cztery. Od 1937 roku zaprzysiężenie odbywa się 20 stycznia (w przypadku gdy 20 stycznia wypada w niedzielę to oficjalna ceremonia zaprzysiężenia odbywa się 21 stycznia – ostatnia jak do tej pory taka sytuacja nastąpiła w 2013 roku) następnego roku, o godzinie 12:00 czasu waszyngtońskiego (18:00 czasu polskiego), do 1933 roku miało to miejsce 4 marca. Liczba kadencji jest konstytucyjnie ograniczona do dwóch. Jeżeli jednak wiceprezydent obejmuje opróżniony urząd w trakcie trwania kadencji dotychczasowego prezydenta przez okres dłuższy niż dwa lata, wtedy może być wybrany tylko jeden raz. W 1951 roku weszła w życie XXII poprawka do Konstytucji Stanów Zjednoczonych regulująca ten problem. Przedtem istniało prawo zwyczajowe ograniczające liczbę kadencji do dwóch, które złamał jedynie Franklin Delano Roosevelt (wybrany w 1940 roku na trzecią i w 1944 roku na czwartą kadencję). W przypadku śmierci, zrzeczenia się lub usunięcia z urzędu dotychczasowej głowy państwa, prezydentem zostaje wiceprezydent, który jest wybierany wspólnie z prezydentem. Dotychczas w historii Stanów Zjednoczonych działo się tak dziewięć razy: po raz pierwszy w 1841 roku kiedy wiceprezydent John Tyler został prezydentem po śmierci Williama Henry’ego Harrisona, a po raz ostatni w 1974 roku, kiedy Gerald Rudolph Ford wstąpił do Białego Domu po rezygnacji Richarda Milhousa Nixona. Wiceprezydent „dokańcza” wtedy kadencję swego poprzednika.

Sposób wyboru | edytuj kod

Prezydent Stanów Zjednoczonych jest wybierany w wyborach pośrednich. W dniu głosowania wybiera się teoretycznie, elektorów, tworzących Kolegium Elektorów. Ciało to nigdy nie konstytuuje się, a jego członkowie są – dla większości wyborców – anonimowi; elektorzy z każdego stanu zbierają się w pierwszy poniedziałek po drugiej środzie grudnia w siedzibie władz stanowych i tam oddają głosy. Zgodnie z art. II Konstytucji Stanów Zjednoczonych o sposobie doboru elektorów decyduje stanowa legislatura (a zatem wcale nie musieliby oni być wybierani w głosowaniu powszechnym, zresztą w XIX wieku wiele stanów praktykowało wybór elektorów przez stanowe legislatywy). System ten (liczba miejsc w kolegium zależy od liczby reprezentantów + 2 senatorów danego stanu) zakłada, że kandydat, który uzyskał choćby jeden głos przewagi w danym stanie uzyskuje cały pakiet jego głosów; system ten (który nie obowiązuje w Nebrasce i Maine, które umożliwiają wybór elektorów z różnych partii) ma swoje wady. Zdarza się bowiem, że kandydat, który uzyskał mniejszość w głosowaniu powszechnym, uzyskuje przewagę w kolegium elektorskim i zostaje prezydentem. Taka sytuacja miała miejsce w latach: 1824, 1876, 1888, 2000 i ostatnio w 2016 roku.

Od początku istnienia Stanów Zjednoczonych istnieją dwie główne partie polityczne, które praktycznie zduopolizowały władzę w tym kraju. Najstarszą z nich jest powstała w końcu XVIII wieku Partia Demokratyczna (wcześniej znana jako partia Republikańska i Republikańsko-Demokratyczna), której przeciwnikiem było początkowo stronnictwo Federalistów, potem Partia Wigów a obecnie powstała w latach 50. XIX wieku Partia Republikańska. Obecnie w Białym Domu zasiada republikanin Donald J. Trump wybrany w wyborach prezydenckich w 2016 roku.

Nigdy w historii Stanów Zjednoczonych nie zdarzyło się (oprócz pierwszych wyborów, które wygrał bezpartyjny George Washington), aby wybory wygrał kandydat niezależny lub reprezentujący tzw. „trzecie partie”[5]. Jednak udawało im się niekiedy uzyskać poważne poparcie, jak w roku 1912, kiedy kandydat Partii Postępowej i były prezydent Theodore Roosevelt zajął drugie miejsce przed oficjalnym kandydatem republikanów (w tych samych wyborach socjalista Eugene Victor Debs uzyskał około miliona głosów), w roku 1968 kiedy gubernator Alabamy George Wallace uzyskał około 10 milionów głosów i 46 w kolegium elektorskim, co umożliwiło wobec podziału w obozie demokratów zwycięstwo Richardowi Milhousowi Nixonowi oraz w latach 1992 i 1996, kiedy kandydat Partii Reform Ross Perot uzyskał kolejno 19 milionów i osiem milionów głosów, co dało zwycięstwo Williamowi Jeffersonowi Billowi Clintonowi.

Prezydenci Stanów Zjednoczonych | edytuj kod

 Osobny artykuł: Prezydenci Stanów Zjednoczonych.

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d e f g h i j k George Bush Presidential Library: Roles of the president of the United States.
  2. JohnJ. Contrubis JohnJ., Executive Orders and Proclamations, Wikiźródła, 9 marca 1999 [dostęp 2017-01-26]  (ang.).
  3. Jonathan D.J.D. Mott Jonathan D.J.D., What is an Executive Order?, www.thisnation.com [dostęp 2017-01-26]  (ang.).
  4. JessicahJ. Lahitou JessicahJ., Can Executive Orders Be Overturned? Donald Trump's Presidency Could Look Like A Few From The Past, 26 stycznia 2017 [dostęp 2017-01-26]  (ang.).
  5. Przede wszystkim dlatego, że istnieje system preferencyjny uzależniający uzyskanie dotacji federalnych od osiągnięcia pułapu 3 procent w prawyborach.

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (elected office):
Na podstawie artykułu: "Prezydent Stanów Zjednoczonych" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy