Przyłbica


Przyłbica w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Przyłbica z zasłoną „psi pysk”

Przyłbica – rodzaj hełmu używanego od XIV do XVI wieku przez rycerstwo ciężkozbrojne. Była to ulepszona łebka z doczepioną profilowaną płytą pełniącą funkcję zasłony na twarz.

Budowa i użycie | edytuj kod

Przyłbica miała kształt dzwonu ułatwiający ześlizgiwanie się ciosów mieczem (lub inną bronią białą) z hełmu: był to stożek (jak w przypadku basinetu) lub grań biegnąca przez środek (niektóre armety). Zasłona (czyli ruchoma osłona twarzy) była wyprofilowana tak, aby ułatwić ześlizgiwanie się pchnięć, szczególnie kopią. Przyłbic używała głównie ciężka jazda, po pierwsze z racji wysokiego kosztu, pod drugie konstrukcji mającej zapewnić dobrą ochronę w czasie walki na kopie. Do walki pieszej wielu rycerzy zdejmowało zasłonę, z czasem pojawiły się też specjalne odmiany (bywała to druga zasłona o innym kształcie).

Pod koniec XIV wieku upowszechniła się przyłbica o wydłużonej zasłonie twarzy, mająca kształt półkolisty lub szpiczasty (przypominający psi pysk; czasem można się spotkać z niemiecką nazwą Hundsgugel – dosłownie „psi kaptur”). Przyłbice można podzielić na typ starszy (basinet) i młodszy (armet).

Przyłbica zniknęła z pól bitewnych wraz z rycerstwem w ciągu wieku XVI, jednak nieco dłużej znajdowała zastosowanie jako hełm turniejowy oraz paradny (na przykład jako część zbroi królewskich).

Przyłbica we frazeologii polskiej | edytuj kod

Jako że przyłbica to hełm z ruchomą zasłoną, a nie sama zasłona, wyrażenie „walczyć z podniesioną przyłbicą” uznawane jest za błędne przez część normatywistów, którzy opowiadają się za formą „walczyć z otwartą przyłbicą”, czyli z podniesioną zasłoną. Taki sposób walki był uważany podczas pojedynków w szrankach za wyjątkowo odważny (jeśli nie szalony), gdyż kopie po uderzeniu zamieniały się w grad ostrych drzazg, które mogły zranić oczy lub nawet zabić.

Z czasem przeniesiono to powiedzenie na ludzi występujących w jakiejś sprawie jawnie, otwarcie, nic nie ukrywając[1]. Prawdopodobnie w XIX wieku w epoce mody na średniowiecze w jednej z licznych powieści romantycznych przekręcono ten idiom (być może doszło do kontaminacji pod wpływem wyrażenia „z podniesionym czołem”) i dziś używany jest on także w tej zniekształconej wersji. Kwestionowana forma zadomowiła się jednak na tyle mocno w polszczyźnie, że słowniki ją sankcjonują[1].

Ponieważ frazeologizm ten jest do dziś używany, błędnie rozumie się przez przyłbicę samą tylko zasłonę na twarz[2].

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Słownik języka polskiego. Red. Witold Doroszewski. PWN.
  2. Encyklopedia PWN. PWN. [dostęp 2018-11-23].
Na podstawie artykułu: "Przyłbica" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy