Rad (pierwiastek)


Rad (pierwiastek) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania 88 Ra

Rad (Ra, łac. radium) – pierwiastek chemiczny z grupy metali ziem alkalicznych w układzie okresowym. Nazwa pochodzi od łacińskiego słowa radius oznaczającego promień.

Spis treści

Charakterystyka | edytuj kod

W formie czystej rad jest srebrzystym, lśniącym i miękkim metalem. Posiada silne własności promieniotwórcze. Jego własności chemiczne są zbliżone do baru. Reaguje stosunkowo powoli z tlenem atmosferycznym, tworząc tlenek RaO i dość gwałtownie z wodą, tworząc wodorotlenek Ra(OH)
2
[5].

Kationy Ra2+
należą do IV grupy analitycznej[6]. Sole radu barwią płomień na kolor karmazynowy.

Występowanie | edytuj kod

Rad występuje naturalnie w rudach uranu, w formie tlenku RaO i wodorotlenku Ra(OH)
2. W skorupie ziemskiej występuje w ilości ok. 6×10−7 ppm.

Izotopy i radioaktywność | edytuj kod

Rad posiada 33 izotopy. Wszystkie jego izotopy są niestabilne. Najtrwalszy z nich jest izotop 226, który ma czas połowicznego rozpadu 1599 lat[3]. 226
Ra rozpada się trojako; energia promieniowania promieniowania α, β i γ wynosi odpowiednio 4,8, 0,0036 i 0,0067 MeV[7].

Izotopy radu występujące w szeregu promieniotwórczym aktynu i toru noszą nazwy zwyczajowe:

  • 223
    Ra: aktyn X, AcX (powstaje z 227
    Ac po rozpadzie α i β; szereg uranowo-aktynowy);
  • 224
    Ra: tor X, ThX (powstaje z 228
    Th po rozpadzie α; szereg torowy);
  • 228
    Ra: mezotor I, MsThI lub MsTh
    1 (powstaje z 232
    Th po rozpadzie α; szereg torowy)[8].

Odkrycie | edytuj kod

Rad został odkryty przez Marię Skłodowską-Curie i jej męża Pierre'a Curie w tym samym roku co polon. Jako datę tego odkrycia, zgodnie z zeszytem laboratoryjnym Marii, przyjmuje się rok 1898. Notatka o istnieniu nowego pierwiastka została umieszczona w sprawozdaniu Francuskiej Akademii Nauk z dnia 26 grudnia 1898[9].

Zastosowanie | edytuj kod

Najważniejsze związki radu to sole Ra2+
(chlorek i węglan) które były używane w terapii nowotworowej i do produkcji farb luminescencyjnych. Obecnie rad nie jest już stosowany, ze względu na dużą radioaktywność, powodującą białaczkę u osób uczestniczących w produkcji soli radu.

Znaczenie biologiczne | edytuj kod

Rad pośrednio zwiększa szybkość mutagenezy organizmów, szczególnie żyjących w jaskiniach[potrzebny przypis]. Średnia zawartość radu w organizmie człowieka o wadze 70 kg wynosi 3,1×10−11 g[10]. Działanie mutacyjne radu w środowisku jaskiniowym spotęgowane jest przez radon, który powstaje z radu i przenika do izolowanej atmosfery jaskini. Obecność radu w dzisiejszym środowisku naturalnym człowieka jest związana m.in. z kopalinami wchodzącymi w skład betonu. Rad dostający się do organizmu drogą oddechową jest 10 razy bardziej kancerogenny niż spożyty[7].

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Haynes 2014 ↓, s. 4-84.
  2. Rad (pierwiastek) (CID: 6328144) (ang.) w bazie PubChem, United States National Library of Medicine.
  3. a b c d e Haynes 2014 ↓, s. 11-150.
  4. Haynes 2014 ↓, s. 11-151.
  5. The Radiochemistry of Radium. Los Alamos National Laboratory. [dostęp 2012-05-01].
  6. Jerzy Minczewski, Zygmunt Marczenko: Chemia analityczna. Cz. 1: Podstawy teoretyczne i analiza jakościowa. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001. ISBN 83-01-13499-2.
  7. a b EVS Human Health Fact Sheet. Argonne National Laboratory, 2005-08.
  8. Włodzimierz Trzebiatowski: Chemia nieorganiczna. Wyd. VIII. PWN, s. 402, 614–615.
  9. JanJ. Pluta JanJ., Fakty, daty i ludzie na drodze zastosowań promieniotwórczości w nauce i technice [dostęp 2018-12-24] .
  10. Haynes 2014 ↓, s. 7-51.

Bibliografia | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (pierwiastek chemiczny):
Na podstawie artykułu: "Rad (pierwiastek)" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy