Rejencja opolska


Rejencja opolska w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Nowa siedziba rejencji w Opolu (od lat 30. XX wieku) Stara siedziba rejencji (zniszczona w 1945) na ówczesnym Regierungsplatz (Annabergplatz) - dzisiejszym placu Wolności

Rejencja opolska (niem. Regierungsbezirk Oppeln) − pruska i niemiecka jednostka administracyjna funkcjonująca w latach 1815−1945 na terenie części Górnego Śląska oraz części Dolnego Śląska (Nysa, Grodków, Kluczbork)[1] Rejencję opolską zwyczajowo nazywano "Śląskiem Górnym" (Oberschlesien), mimo że nie obejmowała całości ziem górnośląskich (w różnych okresach historii znajdowały się one także na terenie Austrii, Polski i Czechosłowacji).

Spis treści

Okres pruski 1815-1922 | edytuj kod

Podział obszaru plebiscytowego na powiaty podczas Plebiscytu na Górnym Śląsku Powiat Olesno (Rosenberg), 1905

Rejencja opolska powstała w 1815 roku w wyniku nowego podziału administracyjnego Prus. Obejmowała wschodnie tereny prowincji Śląsk, początkowo złożyły się na nią następujące powiaty:

W 1818 roku z części terenów powiatów Pszczyna, Gliwice-Toszek i Racibórz powstał powiat rybnicki.

W miarę rozwoju przemysłu i miast śląskich zmieniał się wewnętrzny podział administracyjny rejencji. Opole, Gliwice i Racibórz zostały miastami wydzielonymi z powiatu, a okręg bytomski podzielono w 1873 roku na następujące jednostki:

Okres Republiki Weimarskiej i III Rzeszy | edytuj kod

Po podziale Górnego Śląska w 1922 roku między Polskę a Niemcy od rejencji opolskiej odpadła prawie cała wschodnia część przemysłowa. Do Polski przeszły następujące okręgi:

Do RP odszedł też prawie cały powiat tarnogórski, większość lublinieckiego, a także niewielkie części gliwickiego, zabrskiego, raciborskiego i bytomskiego bez ich stolic.

Na mocy traktatu wersalskiego zamieszkana w większości przez ludność czeską i morawską (tzw. Morawców) część powiatu raciborskiego (tzw. Kraik Hulczyński) przeszła pod jurysdykcję Czechosłowacji.

W wyniku podziału z 1922 roku na terenie rejencji opolskiej powstał nowy powiat dobrodzieński (z terenów lublinieckiego); z resztek powiatów tarnogórskiego i bytomskiego utworzono w 1927 roku powiat Beuthen-Tarnowitz.

W 1919 r. rejencję podniesiono do rangi prowincji o nazwie Górny Śląsk.

Populacja | edytuj kod

Skład etniczny | edytuj kod

Spisy ludności w Niemczech, zwłaszcza na terenach o ludności mieszanej narodowościowo podporządkowane były celom politycznym i zmierzały do pomniejszenia roli mniejszości narodowych.

Według pruskiego spisu narodowego z 1828 roku za całkowicie lub prawie całkowicie niemieckie powiaty rejencji uznać można Nysę i Grodków (0% ludności polskojęzycznej), Głubczyce z Niemodlinem (odpowiednio: 8.6% i 10% mówiących po polsku). Powiat Prudnik miał prawie wyrównane proporcje ludności polsko- i niemieckojęzycznej, w pozostałych jednostkach przeważała aż do wybuchu I wojny światowej ludność polska, choć z dekady na dekadę proporcje zmieniały się na korzyść Niemców[potrzebny przypis].

W powiecie Racibórz jedną trzecią ludności aż do 1914 roku stanowili Czesi.

Według niemieckich spisów z 1900 w rejencji opolskiej było 60% ludności mówiącej po polsku, w 1910 - 57%[3]. W 1925 spis w prowincji górnośląskiej (obejmującej obszar prowincji opolskiej) wykazał 151 tys. osób mówiących w domu po polsku, a 383 tys. po polsku i niemiecku (nie pytano o narodowość) - dla tych ostatnich przywiązanie do Śląska było ważniejsze od narodowości[4]. Spisy przeprowadzane w warunkach presji politycznej, ekonomicznej i administracyjnej, niekiedy przy jawnym i zamaskowanym terrorze, zmierzały m.in. do germanizacji ludności[5], a nawet miejscowych nazw, poprzez uchwalenie ustawy zmieniającej aż 1330 tutejszych nazw miejscowości i 600 nazw geograficznych na "bardziej niemieckie"[3].

II wojna światowa | edytuj kod

Jesienią 1938 Kraik Hulczyński został przyłączany do powiatu raciborskiego w rejencji opolskiej.

Na skutek agresji niemieckiej z 1939 roku i włączenia całego polskiego Górnego Śląska wraz z częścią Małopolski do prowincji Śląsk (od 1941 roku Górny Śląsk) rejencja opolska po raz trzeci w historii zmieniła granice. Do rejencji katowickiej odeszły miasta Bytom, Zabrze i Gliwice, a także powiaty Bytom-Tarnowskie Góry i Gliwice-Toszek. Do rejencji opolskiej przyłączono za to powiat Lubliniec z dawnego woj. śląskiego, który na powrót połączono z okręgiem Dobrodzienia, oraz małopolskie powiaty Zawiercie i Blachownia (utworzony z zachodniej części powiatu częstochowskiego ziemskiego). W tym kształcie rejencja opolska przetrwała do 1945 roku. W trakcie II wojny światowej rejencja była miejscem licznych mordów dokonanych na więźniach obozów koncentracyjnych (głównie podobozów KL Auschwitz), więźniach Polenlagrów (zorganizowanych m.in. w Raciborzu, Kietrzu i Otmuchowie) oraz na jeńcach wojennych uwięzionych w systemie obozów jenieckich Lamsdorf Łambinowice[6].

Dalsze losy | edytuj kod

Po II wojnie światowej tereny tej jednostki administracyjnej wcielono prawie w całości do województwa śląskiego z siedzibą w Katowicach, przesiedlono licznych Zabużan. Ziemia hulczyńska na powrót została przyłączana do Czechosłowacji. Od 1950 roku województwo opolskie odpowiada mniej lub bardziej rejencji z 1945 roku, z wyjątkiem powiatu Lubliniec, okręgów Blachowni i Zawiercia, które pozostają pod jurysdykcją Katowic, jak i włączonych do województwa opolskiego terenów Dolnego Śląska (Namysłów i Brzeg).

Przypisy | edytuj kod

  1. K. Orzechowski, Państwo i Prawo [w:] Historia Śląska t.2, 1763-1830 część II, 1807-1850, pod red. M. Czapliński, Wrocław 2002
  2. Preußische Provinz Schlesien (populacje pod linkami powiatów) (niem.). [dostęp 2015-04-18].
  3. a b Jan Drabina, Górny Śląsk, Wrocław 2002, s. 119-120, 176
  4. M. Czapliński, E. Kaszuba, G. Wąs, R. Żerelik, Historia Śląska Wrocław 2002, s. 367, ​ISBN 83-229-2213-2​.
  5. Marek Masnyk, Ruch polski na Śląsku Opolskim w latach 1922-1939, Instytut Śląski w Opolu, Opole 1989, str. 14-16.
  6. Czerwony świt 1945 r. Walki sowiecko-niemieckie na Śląsku Opolskim* i ich ofiary [nasz temat] – Niezależna Gazeta Obywatelska nie tylko w Opolu, www.ngopole.pl [dostęp 2017-11-26]  (pol.).
Na podstawie artykułu: "Rejencja opolska" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy