Rugia


Na mapach: 54°25′N 13°22′E/54,416667 13,366667

Rugia w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Rugia (niem. Rügen, połabski Rana; hist. także Roja, Ruja, Rujana[1]) – największa wyspa Niemiec oraz Pomorza położona w południowo-zachodniej części Bałtyku. Administracyjnie w całości należy do powiatu Vorpommern-Rügen.

Spis treści

Geografia | edytuj kod

Powierzchnia wyspy wynosi 926 km², najwyższy punkt (161 m n.p.m.) to Piekberg na półwyspie Jasmund. Rugia jest silnie rozczłonkowana z licznymi zatokami (największa i najgłębiej wcięta Jasmundzka na północy wyspy oraz Tromper Wiek(niem.)), półwyspami (największe: Jasmund, Wittow(niem.) na północy oraz Zudar(niem.) i Mönchgut na południu), wysepkami (m.in. Hiddensee, Ummanz), a od lądu jest oddzielona wąską cieśniną Strelasund (t. Strela), nad którą przerzucono most drogowo-kolejowy (Rügendamm). Obecnie obok niego wybudowany jest nowy most autostradowy. Na Rugii znajdują się liczne miejscowości wypoczynkowe i uzdrowiskowe. Najliczniejszym miastem wyspy jest leżące na północno-wschodnim wybrzeżu, nad zatoką Prorer Wiek(niem.), Sassnitz. Kilka kilometrów na południe od miasta, w Neu Mukran, znajduje się terminal promowy, zapewniający połączenie morskie z krajami skandynawskimi.

Na północ od Sassnitz, na kredowym półwyspie Jasmund zlokalizowany jest Park Narodowy Jasmund z klifowymi formacjami skalnymi m.in. Wissower Klinken(niem.), Stubbenkammer(niem.) i centrum wystawowo-edukacyjnym Königsstuhl.
Liczne zatoki zachodniej części wyspy wraz z pasem wybrzeża, łącznie z sąsiednią wyspą Hiddensee i leżącym na stałym lądzie (powiat Vorpommern-Rügen) półwyspem Darß, wchodzą w skład kolejnego parku narodowego„Vorpommersche Boddenlandschaft”.
Kolejnym obszarem chronionym na Rugii jest Park Natury Rügen[potrzebny przypis] (zob. EUROPARC Deutschland(niem.)), rozciągający się na większości obszaru wyspy z wyłączeniem niewielkiej części jej wnętrza oraz południowo-wschodniego półwyspu Mönchgut, na którym to (i na wyspie Vilm) wytyczono rezerwat biosfery Südost-Rügen(niem.).

Historia | edytuj kod

Pod rządami słowiańskich Ranów, wpływy polskie | edytuj kod

Słowiańska rzeźba w ścianie kościoła w Bergen (Górze)

W średniowieczu tereny zachodniosłowiańskiego plemienia Ranów, z ośrodkiem religijnym w Arkonie na północnym półwyspie Wittow(niem.) oraz świeckim w Gardźcu Rugijskim (niem. Garz) na południu wyspy (ogółem znajdowało się tu ponad dwadzieścia grodów i osad wczesnosłowiańskich). W roku 1130 wyspa została opanowana przez Bolesława Krzywoustego, który posiłkował się pożyczoną od księcia duńskiego Magnusa flotą. Do bitwy morskiej połączonej z planowanym desantem nie doszło, Ranowie bez walki uznali zwierzchnictwo księcia Bolesława[2]. W 1135 polskie władztwo na Rugii uznał w Merseburgu Święty Cesarz Rzymski Lotar III[3].

Księstwo rugijskie - lenno Danii | edytuj kod

Herb księstwa rugijskiego

W 1160 roku król Danii Waldemar I Wielki i biskup Absalon rozpoczęli 8-letnią krucjatę w celu podbicia i chrystianizacji wyspy. Krucjata zakończyła się w 1168 zdobyciem grodów w Gardźcu i Arkonie ze słynnym słowiańskim sanktuarium Świętowita. Wkrótce poddał się także gród Charenza. Przywódcy Ranów złożyli Duńczykom hołd lenny, co stało się początkiem Księstwa Rugijskiego z własną dynastią zapoczątkowaną przez księcia Jaromara I, obejmującego także część terytoriów na stałym lądzie, naprzeciw wyspy.

W celu chrystianizacji wyspy Jaromar I nakazał w 1180 roku budowę kościoła w Górze, a Duńczycy niedaleko niego w 1193 roku osiedlili cystersów. W tym okresie na wyspę napłynęła duża liczba niemieckojęzycznych kolonistów, wypierając ludy słowiańskie. Ostatnia wzmianka o Słowianach Połabskich pochodzi z 1404 roku, gdy wedle zapisu kronikarza zmarła ostatnia kobieta mówiąca językiem Ranów. Najprawdopodobniej język ten w odosobnionych wsiach przetrwał do XVI-XVII wieku.

Wyspa Rugia była lennem Danii do śmierci księcia Wisława III w 1325 roku.

Pod rządami pomorskich Gryfitów | edytuj kod

Na mocy układu ostatniego księcia rugijskiego Wisława III z księciem pomorskim Warcisławem IV przeszła na około 300 lat pod władzę książąt pomorskich z dynastii Gryfitów, choć jeszcze do 1354 wyspa była przedmiotem wojen pomorsko-meklemburskich.

Inwazja Rugii w 1678 Pałac Granitz koło Binz Kobieta na plaży,
Caspar David Friedrich (1818)

Rugia od 1474 wchodziła w skład Księstwa wołogoskiego (zob. Wolgast), które w 1478 roku Bogusław X zjednoczył z Księstwem Pomorskim.

Pod rządami Szwecji | edytuj kod

Po zawarciu traktatu westfalskiego w 1648 roku Pomorze Zachodnie zostało podzielone i Rugia, razem z Pomorzem Przednim, została na prawie 200 lat włączona do Szwecji, tworząc Pomorze Szwedzkie, z wyjątkiem okresów okupacji: duńskiej w l. 1678-1679 i francuskiej w l. 1807-1813.

Pod rządami Prus i Niemiec | edytuj kod

Na mocy traktatu kilońskiego w 1814 Rugia miała przejść pod panowanie duńskie, jednakże w 1815 roku została przejęta przez Królestwo Prus na mocy postanowień kongresu wiedeńskiego, a następnie w 1871 roku weszła w skład Cesarstwa Niemieckiego. 4 maja 1945 Rugię bez walki zajęły oddziały Armii Czerwonej, dzięki czemu wyspa uniknęła zniszczeń. W latach 1949-1990 była częścią NRD. Obecnie wchodzi w skład kraju związkowego Meklemburgia-Pomorze Przednie.

Ciekawostki | edytuj kod

Na Rugii znajdowało się ostatnie pogańskie sanktuarium w zachodniej Europie. Była to świątynia Świętowita, spalona z rozkazu duńskiego króla Waldemara I 12 czerwca 1168 roku.

Rugią zachwycali się dwaj niemieccy malarze okresu romantyzmu, Caspar David Friedrich (1774–1840) i Carl Gustav Carus (1789–1869)[4][5]

Przypisy | edytuj kod

  1. Janisław Osięgłowski, Wyspa słowiańskich bogów, Książka i Wiedza, Warszawa 1971, s. 30.
  2. Edmund Kosiarz, „Wojny na Bałtyku X-XIX w.”, Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1978, str. 38.
  3. JerzyJ. Krasuski JerzyJ., Polska-Niemcy. Stosunki polityczne od zarania po czasy najnowsze, Wrocław: Ossolineum, 2009, s. 51, ISBN 978-83-04-04985-7, OCLC 750890813 .
  4. Herrmann Zschoche: Carl Gustav Carus auf Rügen: Auf den Spuren Caspar David Friedrichs (niem.). W: Informacje o książce (fragmenty) [on-line]. Taschenbuch ; amazon.de, 1. Februar 2012. [dostęp 2018-12-10].
  5. Caspar David Friedrich, Chalk Cliffs of Rügen (1818/19). W: GHDI German History in Documents and Images (informacja o obrazie) [on-line]. Bildarchiv Preußischer Kulturbesitz. [dostęp 2018-12-10].

Zobacz też | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (archipelag):
Na podstawie artykułu: "Rugia" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy