Spółgłoska półotwarta boczna dziąsłowa welaryzowana


Spółgłoska półotwarta boczna dziąsłowa welaryzowana w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Spółgłoska półotwarta boczna dziąsłowa welaryzowana – rodzaj dźwięku spółgłoskowego, występującego w niektórych językach naturalnych. W Polsce podobna spółgłoska półotwarta boczna zębowa welaryzowana jest potocznie nazywana ł aktorskim, scenicznym, szlacheckim lub kresowym.

Symbolem IPA wariantu dziąsłowego tej spółgłoski jest [ɫ] (można też użyć znaku [lˠ], czyli l welaryzowane). Jest też powszechnie używany dla spółgłoski zębowej, ale kiedy niezbędne jest rozróżnienie, używa się [ɫ̪].

Artykulacja | edytuj kod

W czasie artykulacji głoski [ɫ̪]:

Artykulacji tej spółgłoski można nauczyć się w następujący sposób. Ułożyć przednią krawędź języka za przednimi górnymi zębami a resztę języka wnieść jak do wymowy samogłoski u, przy takim ułożeniu starać się wymówić głoskę l. Alternatywnie wymawiając zębowe l równocześnie starać się wymówić samogłoskę u bez odrywania języka od zębów i zaokrąglania ust. Jeszcze inny sposób dojścia do właściwej artykulacji – przy wymowie l przyłóż czubek języka do zębów, a pozostałą część języka trzymaj jak najniżej.

Przykłady | edytuj kod

  • Spółgłoska półotwarta boczna zębowa welaryzowana występowała w języku staropolskim. Współcześnie w wyniku wałczenia <ł> wymawia się najczęściej jako w. Proces ten zachodzi nierównomiernie. W dialektach kresowych (pod wpływem języków wschodniosłowiańskich), jak również w pewnych innych regionach, takich jak wschodnie Kujawy i Sandomierszczyzna, zachowała się dawna wymowa. Wymowa tradycyjna była także forsowana do połowy XX wieku w środowiskach, w których posługiwanie się językiem było częścią zawodu. Dzisiaj, poza aktorami starszego pokolenia, głoski tej używają Polacy mieszkający na wschodzie Polski (np. w Białymstoku[1]) oraz terenach Litwy i Białorusi. Do dziś w niektórych szkołach aktorskich uczy się tradycyjnej wymowy ł [1].
  • W języku angielskim spółgłoska półotwarta boczna dziąsłowa welaryzowana występuje jako jeden z alofonów fonemu /l/ w standardowej wymowie brytyjskiej (Received Pronunciation). Przed fonemami spółgłoskowymi (z wyjątkiem /j/) i na końcu wyrazów (chyba że następny wyraz zaczyna się samogłoską i jest wymawiany bez przerwy) wymawiane jest [ɫ] czyli tzw. ciemne l (niskie l). W pozostałych przypadkach tj. przed samogłoską albo /j/ wymawiane jest l tzw. jasne l (wysokie l). W wymowie amerykańskiej wymawiane jest w większości przypadków ciemne l.

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Dorota Sokołowska: Słynne gładkie ł - reportaż Doroty Sokołowskiej (pol.). Polskie Radio Białystok, 2011-03-22. [dostęp 2014-05-10].
Na podstawie artykułu: "Spółgłoska półotwarta boczna dziąsłowa welaryzowana" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy