Stanisław Zdanowicz


Stanisław Zdanowicz w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Stanisław Zdanowicz (ur. 6 lipca 1882 w miejscowości Lepel, zm. 31 grudnia 1970 roku w Warszawie) – członek Zarządu Polskiego Towarzystwa Dobroczynności, prezydent Połocka[1] w czasie I wojny światowej, komisarz Komisji Likwidacyjnej do spraw Królestwa Polskiego[1], członek ZWP w Połocku[1], członek zarządu, a następnie prezes Polskiej Rady Narodowej Ziemi Lidzkiej[1], współtwórca Samoobrony Ziemi Lidzkiej[1], od 1918 do 1928 starosta powiatu lidzkiego[1], członek Towarzystwa Polskiej Macierzy Szkolnej ziemi wileńskiej[2] i Kresowego Związku Ziemian[3].

Życiorys | edytuj kod

Stanisław Zdanowicz urodził się w szlacheckiej rodzinie pieczętującej się herbem Jastrzębiec, w miejscowości Lepel, gubernia Witebska. Ojciec Józef Waldemar był lekarzem powiatowym w Połocku i radcą dworu. Matka Apolonia z Mikulskich Zdanowiczowa była polską szlachcianką z Kresów.

Ukończył I Gimnazjum w Sankt-Petersburgu i rozpoczął studia prawnicze na tamtejszym uniwersytecie gdzie angażuje się w życie polskich studentów[1]. Jednocześnie organizował społeczeństwo polskie w Połocku. Był między innymi wieloletnim sekretarzem zarządu Polskiego Towarzystwa Dobroczynności[4], wokół którego organizowało się życie społeczne i kulturalne polaków.

W 1908 roku ożenił się z Rafaelą Woynicką i prawdopodobnie poprzez konotacje rodzinne Rafaeli związał się z ziemią lidzką. W czasie I wojny światowej kontynuował karierę prawnicza jako ławnik Izby Sądowej Sankt-Petersburga. Angażował się także w sprawy Połocka, początkowo jako sekretarz ziemstwa powiatowego, a następnie jak prezydent miasta. Związki z ziemiaństwem polskim pielęgnował do 1939 roku jako członek Kresowego Związku Ziemian[3].

Jako członek Związku Wojskowych Polaków[5] organizował pomoc dla uchodźców wojennych przepływających przez Połock. Kandydował także do Konstytuanty[5] rosyjskiej z listy polskiej guberni Witebskiej (13 października 1917). 30 listopada 1917 został mianowany komisarzem Komisji Likwidacyjnej do spraw Królestwa Polskiego.

Działania wojenne spowodowały, że wrócił do powiatu lidzkiego, gdzie także angażował się w sprawy publiczne. Był współorganizatorem Rady Narodowej Ziemi Lidzkiej[1] początkowo jako członek jej zarządu, a następnie prezes. Wspierał i uczestniczył w zjazdach przedstawicieli okolicznego ziemstwa, forsował uchwały o języku polskim jako języku urzędowym w administracji, sądownictwie i szkolnictwie. Rywalizował o władzę z wspieraną przez Niemców litewską „Tarybą”. Świadom zagrożenia z trzech strony; wojska niemieckie, wojska bolszewickie oraz powstające państwo litewskie, usiłował zaangażować lokalne społeczności polskie do stworzenia spójnej siły politycznej, zdolnej do stworzenia ośrodka władzy cywilnej, która mogłaby przejąć kontrolę nad powiatem[6].

Nauczony doświadczeniami połockimi czynnie uczestniczył także w organizowaniu polskiej Samoobrony Ziemi Lidzkiej - militarnego ramienia władz cywilnych. Osobiście podtrzymywał 'łączność z oddziałami Samoobrony w Szczuczynie i Grodnie jak również ze sztabem grupy Wojsk Polskich w Wołkowysku[1].

Miał duże umiejętności oratorskie, które wykorzystał między innymi przy próbie przekonania dowództwa wojsk polskich o konieczności pozostania wojsk Samoobrony na terenie ziemi lidzkiej:

Wieczorem, w największym pokoju dzisiejszej gminy, po zagajeniu i krótkiem przedstawieniu Sprawy przez por. Drucko-Lubeckiego, zabrał głos pan Zdanowicz, wyznaczony przez Radę powiatu Lidzkiego na tamtejszego starostę. Twierdził, że obowiązkiem tych oddziałów, jako ludzi miejscowych jest bronić swoich ziem, że siły bolszewickie nie są duże, że zajęcie Lidy od razu da bardzo dużą ilość ochotnika, że tu należy czekać przybycia wojsk polskich, bo przejście do Polski, da tej Polsce tylko więcej chętnych rąk do karabina, których w Warszawie i tak nie brakuje, a broni, o którą głównie chodzi, za dużo niema, więc lepiej tu starać się polować na mniejsze oddziałki bolszewickie i ta drogą zaopatrywać się w tę broń. Pan Zdanowicz mówił długo i z przejęciem i z widoczną wiarą, że to co mówi, jest najlepsze. Elokwencja jego nie szukała słów. Myśli płynęły jedna za drugą coraz lepiej usposabiając dla siebie słuchacze. W pewnej chwili rotmistrz Michniewicz szepnął, że jest to niebezpieczny człowiek bo gotów rzeczywiście namówić do pozostania na miejscu[7].

W odróżnieniu do dowódców wojskowych miał silne przekonanie, że ziemia lidzka i okoliczne powiaty są w stanie zbudować siłę militarną zdolną kontrolować rejon. W swojej notatce napisał:

Patrząc na nieliczne oddziały wileńskie, lidzki i szczuczyński wyczuwało się, że można było przyczynić się do wielokrotnego ich zwiększenia byle tylko wykorzystać nastroje panujące na terenie Lidy, a dla wykorzystania tych nastrojów niebędnem było chociażby czasowe zajęcie Lidy i tem większe skompromitowanie bolszewików, którzy wówczas nie wydawali się zdolni do poważniejszej walki. Należało dążyć do ogłoszenia poboru lub też powołania ochotnika. Po porozumieniu się ze swoimi lidzianami, którzy również czuli i myśleli tak jak ja, a częściowo na ich prośbę, na naradzie zwołanej przez Dowództwo Oddziału, na którą, jako Prezes Rady Narodowej byłem zaproszony, zająłem stanowisko iż należałoby zajętą Lidę odbić, wzniecić postrach wśród oddziałów bolszewickich, które do tej chwili posuwały się naprzód bez przeszkód i dać możność ludności lidzkiej  stanąć w szeregu do walki z najeźdźcą. Te stanowisko moje było popierane głosami oficerów lidzian i znajdowało oparcie w opinii p. mjr. J. Dąbrowskiego. Wydaje mi się dzisiaj po upływie szeregu lat, iż stanowisko moje pod względem wyczucia nastrojów nie było bezpodstawne bowiem powiat lidzki w ciągu miesiąca po zajęciu Lidy przez oddziały Wojsk Polskich, dał przeszło 2700 osób ochotników a liczba ta na stosunki 1918-19 roku była niemałoważną[8].

Po zajęciu Lidy przez bolszewików, ukrywał się w pobliskim majątku Meluzyn, gdzie kontynuował swoją pracę. Po odbiciu miasta 17 kwietnia 1919 został mianowany starostą powiatu lidzkiego (komisarz)[9] a 18 kwietnia witał na dworcu kolejowym w Lidzie marszałka Piłsudskiego. Oficjalnie został mianowany pt. starostą powiatu lidzkiego w 1923 roku[10].

Dekretem z 29 grudnia 1921 został odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski[11].

Przyczyny odejścia Stanisława Zdanowicza ze stanowiska starosty w 1928 roku nie są dokładnie znane. Z rodzinnej dokumentacji można domniemywać, że odebrał to jako osobistą porażkę. Doniesienia prasowe sugerują wewnętrzne rozgrywki w starostwie[12].

W listopadzie 1928 roku został mianowany radcą Prokuratorii Generalnej w Wilnie[13] gdzie przeniósł się wraz z rodziną. Jednocześnie angażował się w prace Wileńsko-Nowogródzkiego Wojewódzkiego zarządu Polskiej Macierzy Szkolnej[2].

Losy Stanisława w czasie II wojny światowej nie są znane. Jedno ze świadectw pochodzące od ławnika ludowego sądu w Gdyni na jego temat stwierdza:

W czasie okupacji niemieckiej kol. Z d a n o w i c z  pomimo bardzo ciężkich warunków materialnych nie pracował w swoim zawodzie i swoją postawą narodową podtrzymywał ducha polskiego wśród społeczeństwa[14].

Zaraz po wojnie znajduje zatrudnienie jako administrator majątku w Pigży koło Torunia. Stara się wrócić do zawodu prawniczego jednak ostatecznie zostaje urzędnikiem państwowym średniego szczebla.

Życie prywatne | edytuj kod

Dziadek Stanisława Józef służył w 1-szym Pułku Strzelców Konnych Królestwa Warszawskiego, dwukrotnie odznaczony Orderem Virtuti Militari. Zmarł młodo prawdopodobnie w wyniku poniesionych ran na wojnie.

Stanisław miał pięcioro rodzeństwa; starszy Maksymilian i młodsi Janina, Wacław, Bronisław i Jan. Większość kształciła się na prawników.

Jego żona Rafaela z Woynickich (Wojnickich) pochodziła ze szlacheckiej rodziny osiadłej na Kresach i skoligaconej z rodami Krydelów h. Odsiecz i Zarzeckich h. Warnia po kądzieli. Była córką Stanisława i Leontyny z Hightonów Wojnickich.

Wraz z Rafaelą mieli dwóch synów - Romualda i Bronisława oraz córkę Janinę. W jakiś czas po śmierci Rafaeli w 1958, ożenił się powtórnie z Eulalią Rybińską. Umarł 31 grudnia 1970 roku w Warszawie. Pochowany jest na cmentarzu bródzieńskim.

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d e f g h i Dziczkaniec, Józef., Samoobrona Ziemi Lidzkiej, Warszawa: Warszawska Oficyna Wydawnicza Gryf, 1992, ISBN 83-85209-15-8, OCLC 31520342 .
  2. a b Sprawozdanie z działalności Towarzystwa Polskiej Macierzy Szkolnej w 1937 roku, Nr 2, maj 1938 [dostęp 2018-05-30] .
  3. a b Kresowy ZwiązekK.Z. Ziemian. Kresowy ZwiązekK.Z., Spis członków Kresowego Związku Ziemian., [s.n.], 1938, OCLC 839127087 [dostęp 2018-09-25] .
  4. PSNC, Poznan Supercomputer and NetworkingP.S.N. Center Poznan Supercomputer and NetworkingP.S.N., Sprawozdania z działalności Towarzystwa Polskiej Macierzy Szkolnej w 1937 roku, 1938 [dostęp 2018-09-25]  (ang.).
  5. a b Tarasiuk, Dariusz., Między nadzieją a niepokojem działalność społeczno-kulturalna i polityczna Polaków na wschodniej Białorusi w latach 1905 - 1918., Wydaw. UMCS, 2007, ISBN 978-83-227-2629-7, OCLC 1031740593 [dostęp 2018-09-25] .
  6. Strzembosz, Tomasz., Saga o "Łupaszce" ppłk. Jerzym Da̜mbrowskim, 1889-1941, wyd. Wyd. 1, Warszawa: Oficyna Wydawnicza Rytm, 1996, ISBN 83-86678-33-X, OCLC 36285774 [dostęp 2018-09-25] .
  7. Brochocki, Andrzej., Dzieje samoobrony w Szczuczynie Nowogródzkim : rok 1918-19, Warszawska Oficyna Wydawn. Gryf, 1992, ISBN 83-85209-22-0, OCLC 643689650 [dostęp 2018-09-25] .
  8. Archiwum rodzinne, Notatka opisująca działania Stanisława Zdanowicza na przełomie 1918/1919 roku .
  9. Dziczkaniec, Józef., Samoobrona Ziemi Lidzkiej, Warszawska Oficyna Wydawnicza Gryf, 1992, ISBN 83-85209-15-8, OCLC 31520342 [dostęp 2018-09-25] .
  10. Dziennik Urzędowy Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. 1923, nr 3 - Jagiellonian Digital Library, jbc.bj.uj.edu.pl [dostęp 2018-09-25] .
  11. Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 31.
  12. Słowo 1928, nr 118 - Jagiellonian Digital Library, jbc.bj.uj.edu.pl [dostęp 2018-09-25] .
  13. Dziennik Urzędowy Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. 1928, nr 3 - Jagiellonian Digital Library, jbc.bj.uj.edu.pl [dostęp 2018-09-25] .
  14. Archiwum rodzinne, Opinia sędziego sądu okręgowego w Gdyni M. Sienkiewicza, 31 października 1946 .
Na podstawie artykułu: "Stanisław Zdanowicz" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy