Transport kolejowy w Białymstoku


Transport kolejowy w Białymstoku w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Spis treści

Wstęp | edytuj kod

Kolej w Białymstoku została uruchomiona w 1862 roku. Od 1873 roku stacja Białystok staje się węzłem kolejowym. Węzeł Białystok jest największym w województwie podlaskim[1][2] i jednym z największych w północno-wschodniej Polsce. Stacja Białystok jest największą stacją w Polsce posiadającą czynną sygnalizację kształtową[3].

Rozkład jazdy pociągów z roku 1919

Historia | edytuj kod

Układ węzła kolejowego w Białymstoku wynika z przebiegu trzech dawnych dróg żelaznych: Kolei Warszawsko-Petersburskiej, Kolei Brzesko-Grajewskiej i Kolei Poleskich. Linie Warszawsko-Petersburska i Poleska mają przebieg równoleżnikowy, przecinając miasto. Linia Brzesko-Grajewska ma przebieg południkowy i biegnie po zachodniej stronie miasta. Węzeł kształtował się na dwóch dużych stacjach: Białystok, Białystok Starosielce. Przy czym druga z nich funkcjonowała w ówczesnym odrębnym mieście – Starosielcach, nazywana w mowie potocznej jako Starosielce – miasto kolejarzy[4][5][6][7][8][9]. Obecny kształt węzła wynika z budowy oraz późniejszych rozbiórek poszczególnych odcinków linii z lat 1942 i 1960.

Mapa | edytuj kod

TurczynBiałystok WiaduktSłobodkaBiałystok Zielone WzgórzaBiałystokBiałystok TowarowyBiałystok (Sitarska)Białystok FabrycznyBiałystok Fabryczny IKAJDojlidyBiałystok StarosielceBiałystok BacieczkiBiałystok PołudniowyBiałystok Nowe MiastoBiałystok JW 157Białystok Stadion 'Węzeł kolejowy Białystok'

Kolej warszawsko-petersburska
Kolej brzesko-grajewska
Kolej poleska

Punkty zlikwidowane

Kalendarium | edytuj kod

Ważniejsze wydarzenia związane z historią kolei węzła Białystok:

XIX wiek | edytuj kod

18 września 1862 – Uruchomienie Kolei Warszawsko-Petersburskiej na odcinku Warszawa Petersburska-Białystok[10][11].

15 grudnia 1862 – Uruchomienie Kolei Warszawsko-Petersburskiej na całej długości[12].

1873 – Uruchomienie Kolei Brzesko-Grajewskiej[13].

5 grudnia 1886 – Uruchomienie Kolei Poleskich[14].

XX wiek | edytuj kod

1902 – Uruchomienie łącznicy Białystok Południowy – Słobodka umożliwiającej bezpośredni ruch pociągów w kierunku z/do Czeremchy.

1915 – Zniszczenie w wyniku działań wojennych infrastruktury kolejowej, m.in. dworców, zarząd nad koleją w Białymstoku przejmują Niemcy[15][16][17].

2 grudnia 1939 – W wyniku agresji ZSRR na Polskę i aneksji części ziem polskich do Białoruskiej SSR, utworzone zostają Koleje Białostockie (ros. Белостокская железная дорога).

1941 – W wyniku agresji III Rzeszy na ZSRR zarząd na koleją w Białymstoku przejmuje Dyrekcja Kolei w Królewcu[18].

Dworzec stacji Białystok podczas drugiej wojny światowej.

1942 – Uruchomienie łącznic Białystok Towarowy-Białystok Starosielce i Turczyn-Białystok Starosielce[19][20].

lipiec 1944 – Cofające się wojska niemieckie dokonują zniszczeń na stacji Białystok[21][22][23][24][25][26][27][28][29].

1945 – Utworzenie DOKP Olsztyn z tymczasową siedzibą w Białymstoku[30].

1951 – uruchomienie przystanku Starosielce Wiadukt, dzisiaj Białystok Wiadukt[31].

1957 – uruchomienie mijanki Bacieczki, dzisiaj Białystok Bacieczki[32].

1960 – rozbiórka odcinka Białystok Południowy – Białystok Starosielce, przerwanie bezpośredniej ciągłości dawnej kolei brzesko-grajewskiej.

18 marca 1967 – wybuch kotła w parowozie na terenie lokomotywowni Białystok.

1973 – uruchomienie przystanku Białystok Stadion.

19 grudnia 1983 – Uroczystość oddania do eksploatacji zelektryfikowanego odcinka Małkinia – Białystok (linia nr 6), przyjazd pierwszego rozkładowego pociągu elektrycznego[33].

9 marca 1989 – Katastrofa pociągu towarowego na szlaku Białystok – Białystok Fabryczny.

1989 – Rozpoczęcie remontu dworca kolejowego stacji Białystok[34].

10 września 1990 – Uroczystość oddania do eksploatacji zelektryfikowanego odcinka Białystok – Kuźnica Białostocka (linia nr 6)[35].

6 grudnia 1990 – Uroczystość oddania do eksploatacji zelektryfikowanego odcinka Białystok – Ełk (linia nr 38)[36].

XXI wiek | edytuj kod

2 kwietnia 2000 – Zawieszenie przewozów pasażerskich na odcinku Białystok – Zubki Białostockie[37].

28 listopada 2003 – Oddanie do użytku remontowanego przez 14 lat budynku dworca stacji Białystok[38].

8 listopada 2010 – Katastrofa kolejowa na stacji Białystok, długotrwałe utrudnienia w ruchu pociągów[39].

10 grudnia 2012 – Zakończenie przewozów towarowych na odc. Białystok Fabryczny – Waliły.

22 września 2014 – Europejski Dzień bez samochodu, bezpłatna kolej miejska na odcinku Białystok Bacieczki – Białystok Fabryczny[40].

2 lipca 2016 – Uruchomienie przewozów pasażerskich na odcinku Białystok – Waliły[41].

18 grudnia 2015 – Prezentacja pociągu ED161 PesaDART[42].

listopad 2018 – Rozpoczęcie remontu dworca kolejowego Białystok[43].

4 stycznia 2019 – Zamknięcie dla obsługi podróżnych dworca kolejowego Białystok, uruchomienie dworca tymczasowego[44].

Linie kolejowe | edytuj kod

Istniejące | edytuj kod

Punkty eksploatacyjne (posterunki ruchu i przystanki) na terenie Białegostoku zaznaczono czcionką pogrubioną, a kursywą punkty zlikwidowane/nieistniejące.

  • 6 (dawna kolej warszawsko-petersburska) Zielonka-Tłuszcz-Łapy-Turczyn-Białystok Wiadukt-Słobodka-Białystok Zielone Wzgórza-Białystok Towarowa-Białystok-Sokółka-Kuźnica Białostocka-granica Państwa, długość: 220,2 km; otwarcie linii: maj-grudzień 1862 (otwarta jako jednotorowa linia szerokotorowa o prześwicie 1524 mm), zmiana prześwitu na normalnotorowy: 1915. Zelektryfikowana na całej długości linii. Przewozy pasażerskie i towarowe odbywają się na całej długości linii.
  • 38 (dawna kolej brzesko-grajewska) Białystok-Białystok Towarowy-Białystok Zielone Wzgórza-Białystok Starosielce-Białystok Bacieczki-Mońki-Grajewo-Ełk-Giżycko-Korsze-Głomno-granica Państwa, długość: 235,1 km; budowa: 1866–1872; otwarcie linii: styczeń 1873; (otwarta jako jednotorowa linia szerokotorowa, później jako dwutorowa na 103 km odcinku Białystok – Grajewo/granica rosyjsko-pruska, do roku 1945), zmiana prześwitu na normalnotorowy: 1915[45]. Zelektryfikowana na odc. Białystok-Ełk. Przewozy pasażerskie odbywają się na odc. Białystok-Korsze.
  • 32 (dawna kolej brzesko-grajewska) Czeremcha-Bielsk Podlaski-Lewickie-Białystok Stadion-Białystok JW 157-Białystok Nowe Miasto-Białystok Południowy-Słobodka-Białystok Zielone Wzgórza-Białystok Towarowy-Białystok, długość: 77 km; otwarcie linii: styczeń 1873 (otwarta jako jednotorowa linia szerokotorowa, dwutorowa do roku 1945), zmiana prześwitu na normalnotorowy: 1915. Nie zelektryfikowana. Przewozy pasażerskie i towarowe odbywają się na całej długości linii.
  • 37 (dawna kolej poleska) Białystok-Białystok (Sitarska)-Białystok Fabryczny-Dojlidy-Białystok Fabryczny IKAJ-Kuriany-Żednia-Waliły-Zubki Białostockie-granica Państwa, długość: 47,1 km; otwarcie linii: 5 grudnia 1886 (otwarta jako jednotorowa linia szerokotorowa, dwutorowa na odc. Białystok-Białystok Fabryczny, równoległy przebieg tzw. towarowej obwodnicy Białegostoku, dalej jako jednotorowa), nie zelektryfikowana, sezonowy ruch pasażerski na odcinku Białystok-Waliły reaktywowany 2 lipca 2016 roku[46], ruch towarowy wyłącznie na odcinku Białystok-Białystok Fabryczny.
  • 515 Białystok-Białystok Towarowy-Białystok Starosielce, długość: 1,915 km. Zelektryfikowana. Nieczynna w ruchu pasażerskim i towarowym.
  • 516 Turczyn-Białystok Starosielce, długość: 1,916 km. Zelektryfikowana, Nieczynna w ruchu pasażerskim i towarowym.
  • 836 Słobodka-Białystok R1-Białystok R192, długość: 2,716 km. Zelektryfikowana. Częściowo używana do jazd manewrowych w stacji Białystok, obsługi grupy torów 21-31 oraz dojazdu do punktów PKP Cargo i Przewozów Regionalnych.

Byłe | edytuj kod

  • odcinek Białystok Południowy-Białystok Starosielce, (dawna kolej brzesko-grajewska), otwarty: 1873, rozebrany: 1960.
  • odcinek Białystok Południowy-Słobodka, (dawna kolej brzesko-grajewska), otwarty: 1902, rozebrany: 1942.
  • odcinek Białystok Towarowy-Białystok (Sitarska)-Białystok Fabryczny, stanowiący tzw. towarową obwodnicę Białegostoku[47], (dawna kolej poleska).

Stacje i przystanki | edytuj kod

Stacje | edytuj kod

Przystanki osobowe | edytuj kod

Posterunki odgałęźne, bocznicowe | edytuj kod

Bocznice kolejowe | edytuj kod

Lokomotywownie | edytuj kod

  • Parowozownia, następnie jako lokomotywownia przy stacji Białystok (ul. Grunwaldzka 76), używana przez PKP Cargo.
  • Parowozownia przy stacji Białystok Starosielce (nie istnieje).
Siedziba PKP Energetyka przy ul. Hetmańskiej 103

Przedsiębiorstwa kolejowe | edytuj kod

Kolejowe Zakłady Konstrukcji Stalowych – ostatnia nazwa zakładu: Mostostal Białystok, istniejący w latach 1873–2014 zakład produkujący na rzecz kolei konstrukcje stalowe, mostowe itp. Zakłady powstały na bazie utworzonych przy stacji Starosielce Zakładów Remontowych Zaplecza Kolei Żelaznych[58][59].

Na terenie Białegostoku funkcjonują jednostki organizacyjne przedsiębiorstw:

  • PKP SA: rejon budynków.
  • PKP Polskie Linie Kolejowe: Zakład Linii Kolejowych, Sekcja Eksploatacji.
  • PKP Polskie Linie Kolejowe Oddział PNI
  • PKP Intercity: Sekcja Handlowo-Przewozowa.
  • PKP Energetyka: Sekcja Elektrotrakcyjna.
  • PKP Energetyka Oddział Paliwa: bocznica stacji tankowania.
  • PKP Cargo: Punkt Utrzymania Taboru, sekcja, lokomotywownia.
  • Przewozy Regionalne: Oddział Podlaski, Sekcja Przewozów Regionalnych.
  • Barter: siedziba spółki posiadającej licencję przewoźnika kolejowego[60].
Pociąg PKP Intercity SA na stacji Białystok. Tablica relacyjna pociągu TLK 18105. Spalinowy zespół trakcyjny SA133-001 używany przez Przewozy Regionalne. Tablica relacyjna pociągu IR 6112.

Połączenia kolejowe | edytuj kod

Pasażerskie połączenia kolejowe w rozkładzie 2018/2019 realizowane są przez PKP Intercity i Przewozy Regionalne.

PKP Intercity uruchamia pociągi zestawione z wagonów i lokomotyw serii: SM42, SU160, 754, EU07, EP07, EP08, EP09 oraz elektrycznych zespołów trakcyjnych serii ED161.

Przewozy Regionalne uruchamiają pociągi zestawione z wagonów motorowych, autobusów szynowych, spalinowych zespołów trakcyjnych serii: SA105, SA108, SA133, SA137 i elektrycznych zespołów trakcyjnych serii: EN57, EN57Al, EN57Ald.

Wszystkie pociągi Przewozów Regionalnych przejeżdżające przez węzeł zaczynają lub kończą bieg na stacji Białystok. Natomiast część pociągów PKP Intercity kończy lub zaczyna bieg na stacji Białystok, dla pozostałych jest to stacja pośrednia. Dla części pociągów tego przewoźnika następuje zmiana kierunku (w relacji z/do i przez Ełk) lub zmiana trakcji (w relacji z/do Suwałk).

SA108-009 przy peronie stacji Białystok Fabryczny w dniu 22 września 2014 roku.

Kolej miejska i „Bilet miejski” | edytuj kod

Rozkład jazdy pociągów dodatkowych w dniu 22 września 2014 r.

Według rozkładów jazdy pociągów (tab. 536)[63] z lat 50-tych XX wieku pomiędzy stacjami Białystok Centralny a Starosielce kursowało kilkanaście pociągów na dobę.

Wielokrotnie w przestrzeni publicznej pojawiały się pomysły uruchomienia kolei miejskiej lub aglomeracyjnej[64][65][66][67][68][69]. Urząd Miejski w Białymstoku wydał jedno opracowanie na ten temat[70]. Jedyną dotąd próbę w XXI wieku podjęto na jeden dzień – 22 września 2014 roku, kiedy to Stowarzyszenie Sympatyków Kolejnictwa „Kolejowe Podlasie” w ramach projektu „Podlaska kolej na tak – społeczna strona kolei” uruchomiło kilkanaście bezpłatnych pociągów REGIO w relacji Białystok Fabryczny – BiałystokBiałystok StarosielceBiałystok Bacieczki. Połączenia były wykonywane przez Przewozy Regionalne jednym spalinowym zespołem trakcyjnym: SA108-009. Z jednodniowych przewozów skorzystało blisko 1500 osób[71][72][73][74].

Od 20 kwietnia 2018 roku we wszystkich pociągach REGIO na odcinkach pomiędzy stacjami kolejowymi na terenie Białegostoku wprowadzony został „Bilet miejski”[75][76].

Wybrane wypadki kolejowe | edytuj kod

  • 18 marca 1967 – wybuch kotła parowozowego opalanego ciekłym mazutem w lokomotywie Ty2-128 na terenie parowozowni Białystok[77].
  • 9 marca 1989 – wykolejenie się pociągu towarowego w składzie którego znajdowało się sześć cystern z ciekłym chlorem (99,9%) na szlaku Białystok-Białystok Fabryczny[78][79][80].  Osobny artykuł: Katastrofa kolejowa w Białymstoku (1989).
  • 20 lipca 2009 – zderzenie pociągu osobowego prowadzonego pojazdem serii SA133 z samochodem marki Volkswagen Passat na przejeździe kolejowo-drogowym w km 72,495, w wyniku czego śmierć poniosła 37-letnia kierująca pojazdem, jej 9-letnia córka, kolejne dziecko, 3-letnia dziewczynka w stanie ciężkim trafiła do szpitala[81].
  • 16 kwietnia 2010 – wykolejenie się pociągu towarowego w składzie którego znajdowały się cysterny z gazem propan-butan na stacji Białystok[82][83][84].
  • 8 listopada 2010 – zderzenie dwóch pociągów towarowych na stacji Białystok, w wyniku którego spaleniu uległy dwie lokomotywy, siedemnaście cystern, dwa wagony węglarki, uszkodzona została infrastruktura stacyjna: budynek nastawni Bł1[85], sieć trakcyjna, urządzenia sterowania ruchem kolejowym, tory, zanieczyszczone zostało środowisko[86][87][88].
 Osobny artykuł: Katastrofa kolejowa w Białymstoku (2010).

Inwestycje ze środków UE | edytuj kod

Na węźle białostockim realizowane są następujące projekty finansowane ze źródeł UE:

  • „Polepszenie jakości usług przewozowych na liniach objazdowych 31, 32, 36” w ramach projektu „Prace na linii E 75 na odcinku Sadowne – Białystok wraz z robotami pozostałymi na odcinku Warszawa Rembertów – Sadowne”[89], zrealizowany.
  • „Prace na linii kolejowej nr 32, na odcinku Białystok – Bielsk Podlaski (Lewki)”[90], w realizacji.
  • Projekt nr POPW.03.01.00-00-0004/17 „Prace na linii kolejowej nr 32 na odcinku Białystok – Bielsk Podlaski (Lewki)”[91], w realizacji.
  • „Projekt i zabudowa systemu ERTMS/ETCS na linii E75 na odcinku Warszawa Rembertów – Białystok”[92], w realizacji.
  • „Prace na linii E75 na odcinku Czyżew – Białystok”[93][94], przetarg w trakcie.

Pomniki, upamiętnienie, zabytki | edytuj kod

Na terenie Białegostoku istnieją pomniki i tablice związane z koleją, a także jedna wystawa poświęcona kolejnictwu.

Parowóz typu Las przed dworcem

Pomniki | edytuj kod

  • pomnik Parowóz Borsig typu Las (fikcyjne oznaczenie Tx100)[95], przed dworcem Białystok, upamiętniający jubileusz 150-lecia kolei na ziemiach polskich, wywieziony do Prostek w kwietniu 2018 roku[96][97].
  • pomnik wagon tzw. tiepłuszka upamiętniająca przymusowe wywózki Polaków w głąb ZSRR podczas drugiej wojny światowej, ustawiony przed Muzeum Wojska, docelowo na terenie Muzeum Pamięci Sybiru[98].
  • pomnik Znak Pamięci Polskiej Golgoty Wschodu upamiętniający przymusowe wywózki Polaków w głąb ZSRR podczas drugiej wojny światowej, ustawiony na terenie stacji Białystok Fabryczny[99].
  • pomnik krzyż wykonany z szyn i podkładów kolejowych upamiętniający przymusowe wywózki Polaków w głąb ZSRR podczas drugiej wojny światowej, na terenie parafii rzymskokatolickiej pw. Ducha Świętego w Białymstoku przy ul. Sybiraków.
  • pomnik Grób Nieznanego Sybiraka, w skład którego wchodzi płyta położona na ostoi koleby na torze 600 mm upamiętniający katorżniczą pracę i deportacje Polaków w głąb ZSRR podczas drugiej wojny światowej[100], na terenie parafii rzymskokatolickiej pw. Ducha Świętego w Białymstoku przy ul. Sybiraków.
Tablica poświęcona Józefowi Piłsudskiemu

Tablice | edytuj kod

  • tablica umieszczona na ścianie dworca Białystok, poświęcona wizycie Marszałka Polski Józefa Piłsudskiego w Białymstoku, zdemontowana w związku z remontem budynku.
  • tablica umieszczona na ścianie dworca Białystok, poświęcona udziałowi kolejarzy z węzła białostockiego poległych w trakcie drugiej wojny światowej, zdemontowana w związku z remontem budynku.

Wystawy stałe | edytuj kod

Ekspozycja Kolejowa prowadzona przez Stowarzyszenie „Kolejowe Podlasie”

Wystawy czasowe | edytuj kod

  • Białystok na trasie kolei warszawsko-petersburskiej prezentowana latem 2012 roku[103].
Czasowa wystawa poświęcona jubileuszowi 150-lecia kolei warszawsko-petersburskiej

Koleje wąskotorowe | edytuj kod

Koleje wąskotorowe w Białymstoku istniały w co najmniej kilku miejscach. Kolej do przewozu moczonego drewna funkcjonowała przy fabryce dykty Hasbacha[104]. Koleje cegielniane istniały m.in. na osiedlu Starosielce i w okolicach dzisiejszego targowiska przy ulicy Kawaleryjskiej[105].

Działalność poboczna | edytuj kod

Przy kolei w Białymstoku istniała inna niż przewozowa działalność, funkcjonowały między innymi wielosekcyjne klub sportowe: Kolejarz Starosielce, Ognisko Białystok. Inną działalność było np. Kolejowe Przysposobienie Wojskowe[106].

Szkolnictwo | edytuj kod

  • Zespół Szkół PKP im. Ernesta Malinowskiego w Białymstoku, istniejący w latach 1947–2014 pod różnymi nazwami, kształcił w kilku kierunkach kolejowych w szkole zawodowej, technikum i technikum dla dorosłych[107][108][109].
  • Zespół Szkół Technicznych im. gen. Wł. Andersa w Białymstoku, kształci w kierunku technik transportu kolejowego[110].

Przypisy | edytuj kod

  1. Białystok | Stacje kolejowe, stacjekolejowe.pl [dostęp 2019-04-16] .
  2. Unknown, Czas na KOLEJ!: Świet(l)nych semaforów nam nie zabraknie!, Czas na KOLEJ!, 11 grudnia 2013 [dostęp 2019-04-16] .
  3. RyszardR. Stankiewicz RyszardR., MarcinM. Staisny MarcinM., Atlas linii kolejowych 2014, Rybnik: Eurosprinter, 2014, C12, ISBN 978-83-63652-12-8 .
  4. Dzielnica Starosielce. Tu był Meksyk, poranny.pl, 30 listopada 2013 [dostęp 2019-04-16]  (pol.).
  5. Dzielnica Starosielce, starosielce.y0.pl [dostęp 2019-04-16] .
  6. Starosielce, www.facebook.com [dostęp 2019-04-16]  (pol.).
  7. Wyborcza.pl, bialystok.wyborcza.pl [dostęp 2019-04-16] .
  8. Wyborcza.pl, bialystok.wyborcza.pl [dostęp 2019-04-16] .
  9. AlicjaA. Zielińska AlicjaA., Starosielce – moja miłość. Dzielnica z historią., poranny.pl, 29 listopada 2009 [dostęp 2019-04-17]  (pol.).
  10. Kolej na Białystok! [dostęp 2019-04-23]  (pol.).
  11. Polski Petersburg, www.polskipetersburg.pl [dostęp 2019-04-23] .
  12. Początki kolei Warszawsko – Petersburskiej, Kresy24.pl – Wschodnia Gazeta Codzienna [dostęp 2019-04-23]  (pol.).
  13. KOLEJNICTWO POLSKIE – Zabór rosyjski, www.kolejnictwo-polskie.pl [dostęp 2019-04-23]  (pol.).
  14. Radunin, radunin.podlasie.pl [dostęp 2019-04-23] .
  15. Wyborcza.pl, bialystok.wyborcza.pl [dostęp 2019-04-17] .
  16. AndrzejA. Lechowski AndrzejA., MuzeumM. Podlaskiego MuzeumM., 1915 rok w Białymstoku. Bomby zaczęły spadać na ulice, poranny.pl, 18 lipca 2015 [dostęp 2019-04-17]  (pol.).
  17. Uniwersytet Medyczny w Białymstoku. Brać kolejarska., Uniwersytet Medyczny w Białymstoku. Brać kolejarska. [dostęp 2019-04-17]  (pol.).
  18. KOLEJNICTWO POLSKIE – Okupacja 1939-1945, www.kolejnictwo-polskie.pl [dostęp 2019-04-23]  (pol.).
  19. Ogólnopolska Baza Kolejowa, www.bazakolejowa.pl [dostęp 2019-04-23]  (pol.).
  20. Ogólnopolska Baza Kolejowa, www.bazakolejowa.pl [dostęp 2019-04-23]  (pol.).
  21. Bundesarchiv – Picture database: Simple search, www.bild.bundesarchiv.de [dostęp 2019-04-17] .
  22. Bundesarchiv – Picture database: Simple search, www.bild.bundesarchiv.de [dostęp 2019-04-17] .
  23. Bundesarchiv – Picture database: Simple search, www.bild.bundesarchiv.de [dostęp 2019-04-17] .
  24. Bundesarchiv – Picture database: Simple search, www.bild.bundesarchiv.de [dostęp 2019-04-17] .
  25. Bundesarchiv – Picture database: Simple search, www.bild.bundesarchiv.de [dostęp 2019-04-17] .
  26. Bundesarchiv – Picture database: Simple search, www.bild.bundesarchiv.de [dostęp 2019-04-17] .
  27. Bundesarchiv – Picture database: Simple search, www.bild.bundesarchiv.de [dostęp 2019-04-17] .
  28. Bundesarchiv – Picture database: Simple search, www.bild.bundesarchiv.de [dostęp 2019-04-17] .
  29. Bundesarchiv – Picture database: Simple search, www.bild.bundesarchiv.de [dostęp 2019-04-17] .
  30. Mash1974, Wszystko o kolei: HISTORIA PKP, Wszystko o kolei, 14 listopada 2011 [dostęp 2019-04-17] .
  31. Ogólnopolska Baza Kolejowa, www.bazakolejowa.pl [dostęp 2019-04-23]  (pol.).
  32. Ogólnopolska Baza Kolejowa, www.bazakolejowa.pl [dostęp 2019-04-23]  (pol.).
  33. Ekspozycja Kolejowa Białystok-Sokoły » Historia Kolei, www.ekspozycjakolejowa.pl [dostęp 2019-04-17] .
  34. Dworzec PKP Białystok: Zobacz, jak ruina zmieniła się w perełkę (archiwalne zdjęcia) – poranny.pl, – poranny.pl [dostęp 2019-04-17]  (pol.).
  35. 1982, archeo.kolej.pl [dostęp 2019-04-17] .
  36. Ełk stolica Mazur, www.facebook.com [dostęp 2019-04-23]  (pol.).
  37. Ruch osobowy na szlaku, www.starejuchy.pl [dostęp 2019-04-17] .
  38. Unknown, Czas na KOLEJ!: Dekada po remoncie, Czas na KOLEJ!, 2 grudnia 2013 [dostęp 2019-04-16] .
  39. Pociągi znów normalnie jeżdżą przez Białystok, www.rmf24.pl [dostęp 2019-04-17]  (pol.).
  40. BiałystokOnline plB. Bialystok BiałystokOnline plB., Dzień bez Samochodu. Darmowe autobusy, BiKeRy, a nawet kolej miejska, BiałystokOnline.pl [dostęp 2019-04-23]  (pol.).
  41. BiałystokOnline plB. Bialystok BiałystokOnline plB., Pociąg z Białegostoku do Walił pojedzie 2 lipca, BiałystokOnline.pl [dostęp 2019-04-17]  (pol.).
  42. Pociąg PesaDART w Białymstoku. Do Warszawy pojedziemy nim jeszcze w tym roku – Wrota Podlasia, www.wrotapodlasia.pl [dostęp 2019-04-17] .
  43. 14 Listopada 2018, Rozpoczął się remont dworca PKP Białystok, Podlaskie24, 14 listopada 2018 [dostęp 2019-04-17]  (pol.).
  44. Białystok: Dworzec tymczasowy otwarty. Teraz czas na remont starego budynku, www.transport-publiczny.pl [dostęp 2019-04-17]  (pol.).
  45. AndrzejA. Massel AndrzejA., Od Morza Czarnego do Morza Bałtyckiego - z dziejów kolei Brzesko-Grajewskiej, RyszardR. Pyssa (red.), „Świat Kolei” (10/2017), EMI-PRESS, s. 25, ISSN 1234-5962 .
  46. Pociągi REGIO wracają do Walił, www.przewozyregionalne.pl [dostęp 2016-07-02] .
  47. Ogólnopolska Baza Kolejowa, www.bazakolejowa.pl [dostęp 2019-04-23]  (pol.).
  48. https://www.bip.bialystok.pl/resource/file/download-file/id.38896.
  49. Krzysztof Pietras – z PLK SA, Polskie Radio Białystok [dostęp 2019-04-17]  (pol.).
  50. Ogólnopolska Baza Kolejowa, www.bazakolejowa.pl [dostęp 2019-04-23]  (pol.).
  51. Koszarka kolejowa „Słobodka”. – Białystok, wikimapia.org [dostęp 2019-04-17]  (pol.).
  52. Ogólnopolska Baza Kolejowa, www.bazakolejowa.pl [dostęp 2019-04-14]  (pol.).
  53. Białystok Fabryczny IKAJ – Baza kolejowa, semaforek.kolej.org.pl [dostęp 2019-04-14] .
  54. https://www.plk-sa.pl/files/public/user_upload/pdf/Reg_przydzielania_tras/Regulamin_2018_2019/PL/21.08.2018/Zal_2.9A_18-19_zm.w.11.pdf.
  55. https://www.plk-sa.pl/files/public/user_upload/pdf/Reg_przydzielania_tras/Regulamin_2018_2019/09.04.2019/N_ZAL_2.8_20182019.pdf.
  56. https://www.plk-sa.pl/files/public/user_upload/pdf/Reg_przydzielania_tras/Regulamin_2018_2019/09.04.2019/N_ZAL_2.8_20182019.pdf.
  57. Ogólnopolska Baza Kolejowa, www.bazakolejowa.pl [dostęp 2019-04-14]  (pol.).
  58. Wyborcza.pl, bialystok.wyborcza.pl [dostęp 2019-04-17] .
  59. Wyborcza.pl, bialystok.wyborcza.pl [dostęp 2019-04-17] .
  60. Zbiornik na gaz, grzewczy, przydomowy | Zbiorniki gazowe, Barter S.A. [dostęp 2019-04-16]  (pol.).
  61. Firma Usługowo Remontowa NAWEC SP. Z O.O., nawec.pl [dostęp 2019-04-16] .
  62. po KOLEI, o KOLEI, www.facebook.com [dostęp 2019-04-16]  (pol.).
  63. Ogólnopolska Baza Kolejowa, www.bazakolejowa.pl [dostęp 2019-04-17]  (pol.).
  64. Oprac graf MarcinO.M. Szymaniuk Oprac graf MarcinO.M., Naziemne metro w Białymstoku: z Piasta na Starosielce w 10 minut. PKP ma pomysł na kolej miejską (mapa), poranny.pl, 12 października 2009 [dostęp 2019-04-16]  (pol.).
  65. TomaszT. Mikulicz TomaszT., Białystok Fabryczny. Stacja zapomnienia, poranny.pl, 27 sierpnia 2012 [dostęp 2019-04-17]  (pol.).
  66. Stowarzyszenie Sypmatyków Kolejnictwa „Kolejowe Podlasie” – Kolejowa Kawiarenka Obywatelska w Białymstoku, www.kolejowepodlasie.pl [dostęp 2019-04-16] .
  67. Białystok będzie miał szybką kolej miejską?, wspolczesna.pl, 16 listopada 2012 [dostęp 2019-04-16]  (pol.).
  68. Szybka Kolej Miejska w Białymstoku? To możliwe. Tylko władza nie chce., Podlaskie TV, 24 listopada 2017 [dostęp 2019-04-16]  (pol.).
  69. d, Waszym zdaniem. Czy w Białymstoku powinna istnieć kolej miejska? Opinie białostoczan (wideo), wspolczesna.pl, 16 maja 2018 [dostęp 2019-04-16]  (pol.).
  70. http://www.komunikacja.bialystok.pl/cms/File/download/KolejeBialostockie.pdf.
  71. Podlaska Kolej na Tak – Wrota Podlasia, www.wrotapodlasia.pl [dostęp 2019-04-16] .
  72. BiałystokOnline plB. Bialystok BiałystokOnline plB., Pociągiem przez miasto? Wraca temat Białostockiej Kolei Miejskiej, BiałystokOnline.pl [dostęp 2019-04-16]  (pol.).
  73. EDBS 2014: Jeden dzień Białostockiej Kolei Miejskiej, transinfo.pl [dostęp 2019-04-16]  (pol.).
  74. Europejski Dzień Bez Samochodu: Mieszkańcy Białegostoku podróżują szynobusami (zdjęcia) – wspolczesna.pl, – wspolczesna.pl [dostęp 2019-04-16]  (pol.).
  75. Po Białymstoku z POLREGIO – Bilet miejski, polregio.pl [dostęp 2019-04-16]  (pol.).
  76. k, Kolej miejska w Białymstoku! Przewozy Regionalne wprowadziły tani bilet miejski, poranny.pl, 20 kwietnia 2018 [dostęp 2019-04-16]  (pol.).
  77. Wciaz pod para... | Polskie parowozy, www.polskieparowozy.pl [dostęp 2019-04-14] .
  78. Ciekawostki, www.starejuchy.pl [dostęp 2019-04-14] .
  79. Wypadek pociągu z chlorem w Białymstoku w 1989 roku. Wszyscy białostoczanie mogli umrzeć (zdjęcia) – poranny.pl, – poranny.pl [dostęp 2019-04-14]  (pol.).
  80. 30. rocznica wykolejenia cystern z chlorem w Białymstoku | dzieje.pl – Historia Polski, www.dzieje.pl [dostęp 2019-04-23]  (pol.).
  81. MAK, Wypadek na przejeździe kolejowym na Nowym Mieście. Lekarze walczą o życie 3-letniej dziewczynki (wideo, zdjęcia), poranny.pl, 21 lipca 2009 [dostęp 2019-04-14]  (pol.).
  82. JRG 4, www.bialystok.straz.bialystok.pl [dostęp 2019-04-14] .
  83. Fot: WojciechF.: W. Wojtkielewicz Fot: WojciechF.: W., Między dworcami PKP a PKS wykoleiła się cysterna z gazem. Zawiodła zwrotnica. (zdjęcia, wideo), poranny.pl, 16 kwietnia 2010 [dostęp 2019-04-14]  (pol.).
  84. Fot MartaF.M. Kowalczuk/MoDo Fot MartaF.M., Kurtyna wodna osłania wykolejoną cysternę z gazem. Przepompowywanie rozpoczęte. (zdjęcia, wideo), poranny.pl, 16 kwietnia 2010 [dostęp 2019-04-14]  (pol.).
  85. Unknown, Czas na KOLEJ!: Wjazd do Białegostoku już bez ograniczeń!, Czas na KOLEJ!, 5 stycznia 2014 [dostęp 2019-04-16] .
  86. Jak naprawdę wyglądał wybuch w Białymstoku?, TVN24.pl [dostęp 2019-04-14] .
  87. 08.11.2010: W wyniku zderzenia pociągów towarowych w Białymstoku doszło do pożaru i wybuchu cystern z paliwem, timenote.info [dostęp 2019-04-14]  (pol.).
  88. BiałystokOnline plB. Bialystok BiałystokOnline plB., Zderzenie, pożar i wybuch cystern. Rok od katastrofy w Białymstoku, BiałystokOnline.pl [dostęp 2019-04-14]  (pol.).
  89. Przetargi: „Polepszenie jakości usług przewozowych na liniach objazdowych 31, 32, www.przetargi.info [dostęp 2019-04-17] .
  90. Mapa, Inwestycje warte wschodu [dostęp 2019-04-17]  (pol.).
  91. Prace na linii kolejowej nr 32 na odcinku Białystok – Bielsk Podlaski (Lewki), www.pkp.pl [dostęp 2019-04-17] .
  92. https://zamowienia.plk-sa.pl/servlet/HomeServlet?MP_module=main&MP_action=noticeDetails&noticeIdentity=11424&expired=1.
  93. PKP Polskie Linie Kolejowe S.A., PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. [dostęp 2019-04-17]  (pol.).
  94. https://zamowienia.plk-sa.pl/servlet/HomeServlet?MP_module=main&MP_action=noticeDetails&noticeIdentity=11559&expired=0.
  95. Bar „Ciuchcia”, czyli parowóz Tx100 z wagonikiem przed budynkiem dworca kolejowego (Białystok), www.polskaniezwykla.pl [dostęp 2019-04-16] .
  96. Lokomotywa przed dworcem PKP w Białymstoku. Właściciel postanowił pozbyć się słynnego parowozu i baru „Ciuchcia” (zdjęcia) – wspolczesna.pl, – wspolczesna.pl [dostęp 2019-04-16]  (pol.).
  97. lokomotywa dworzec Białystok – Wiadomości – Białystok, bialystok.eska.pl [dostęp 2019-04-16] .
  98. JulitaJ. Januszkiewicz JulitaJ., Wagon przy Muzeum Wojska w Białymstoku. Tiepłuszka została wywieziona do Malborka. Tam przejdzie remont (zdjęcia, wideo), poranny.pl, 28 maja 2018 [dostęp 2019-04-16]  (pol.).
  99. Białystok: odsłonięcie pomnika Golgoty Wschodu, Onet Białystok, 12 kwietnia 2018 [dostęp 2019-04-16]  (pol.).
  100. Sybiracy – Zarząd Główny » Blog Archive » Pomnik – Grób Nieznanego Sybiraka w Białymstoku [dostęp 2019-04-16] .
  101. Ekspozycja Kolejowa Białystok-Sokoły [dostęp 2019-04-16]  (pol.).
  102. Stowarzyszenie Sypmatyków Kolejnictwa „Kolejowe Podlasie” – Strona startowa, www.kolejowepodlasie.pl [dostęp 2019-04-16] .
  103. BiałystokOnline plB. Bialystok BiałystokOnline plB., Bez niej Białystok nigdy by się nie rozwinął. Wystawa na 150-lecie kolei, BiałystokOnline.pl [dostęp 2019-04-17]  (pol.).
  104. Józef Maroszek. Z rodzinnego sztambucha. Międzynarodowe Stowarzyszenie Białostoczan Białystok PDF, docplayer.pl [dostęp 2019-04-14] .
  105. http://maps.mapywig.org/m/City_plans/Central_Europe/PLAN_MIASTA_BIALEGOSTOKU_10K.jpg.
  106. Dzielnica Starosielce, starosielce.y0.pl [dostęp 2019-04-14] .
  107. Ekspozycja Kolejowa Białystok-Sokoły » Zespół Szkół Zawodowych PKP w Białymstoku, www.ekspozycjakolejowa.pl [dostęp 2019-04-16] .
  108. Zespół Szkół Zawodowych PKP im. inż. Ernesta Malinowskiego w Białymstoku, www.facebook.com [dostęp 2019-04-16]  (pol.).
  109. Zespół Szkół Zawodowych PKP im. inż. Ernesta Malinowskiego w Białymstoku, ul. Letnia 1/1, Białystok (2019), www.findglocal.com [dostęp 2019-04-16] .
  110. Kierunki kształcenia | Zespół Szkół Technicznych im. gen. Władysława Andersa w Białymstoku, zst.bialystok.pl [dostęp 2019-04-16] .

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Atlas Kolejowy Polski, Czech i Słowacji | edytuj kod

Baza Kolejowa | edytuj kod

Ogólnopolska Baza Kolejowa | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Transport kolejowy w Białymstoku" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy