Troja


Na mapach: 39°57′23,184″N 26°14′20,400″E/39,956440 26,239000

Troja w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Troja, Ilion (gr. Τροία oraz Ἴλιον lub Ἴλιος Ilios, łac. Ilium) – starożytne miasto położone w Troadzie u zachodnich wybrzeży Azji Mniejszej nad rzeką Skamander. Współcześnie stanowisko archeologiczne w Turcji, na wzgórzu Hisarlık w pobliżu wsi Tevfikiye, w prowincji Çanakkale[1].

Spis treści

W mitologii | edytuj kod

Powstałe na trawiastej równinie Troady, u podnóża góry Ida i w pobliżu rzeki Skamander, miasto starożytne założone zostało przez Ilosa, syna Trosa. Sami bogowie – Apollo i Posejdon, mieli pomagać we wznoszeniu jego potężnych murów obronnych za panowania syna Ilosa – Laomedonta, którego następcą był Priam[2].

W tradycji literackiej antyku | edytuj kod

Miasto znane jest przede wszystkim z wojny opisanej w starogreckim poemacie epickim Iliada przypisywanym Homerowi. Najprawdopodobniej powstał on w VIII lub IX wieku p.n.e. (choć z zawartością starszego materiału). Odniesienia do Troi można znaleźć także w innym eposie Homera – Odysei. Homerycką legendę o Troi wykorzystał z kolei rzymski poeta Wergiliusz w poemacie epickim Eneida[3].

Według legendy miasto zostało zdobyte za pomocą podstępu z koniem trojańskim (łac. equus Trojanus), który w kulturze europejskiej stał się pojęciem przysłowiowym[4]. Pamięć o zagładzie homeryckiej Troi zachowała się w przysłowiowym powiedzeniu nec locus ubi Troia fuit! (nie ma śladu gdzie była Troja), oznaczającym kompletne zniszczenie, likwidację, anihilację. Podobne skojarzenia łączą się też z symbolicznymi wyrażeniami: iam seges est ubi Troia fuit (teraz jest niwa, gdzie niegdyś była Troja – z Heroid Owidiusza I, 53) czy campos ubi Troia fuit (pola, gdzie była Troja – z Eneidy III, 11). Zbliżoną wymowę ma powiedzenie fuimus Troes, fuit Ilium (byliśmy Trojanami, było Ilium – z Eneidy II, 325), oznaczające, że coś należy do bezpowrotnej przeszłości[5].

Odkrycia archeologiczne | edytuj kod

Obecnie uważa się, że Troja była miastem usytuowanym na wzgórzu Hisarlık w dzisiejszej Turcji. Pierwsze badania na tym terenie przeprowadził w latach 1871-1894 niemiecki archeolog-amator Heinrich Schliemann z asystującym mu od 1882 Wilhelmem Dörpfeldem. Na wzgórzu odkryto wówczas pozostałości 9 miast zakładanych w tym samym miejscu. Późniejsze badania z udziałem Carla Blegena w latach 1932-1938 przyniosły pierwsze poważne opracowanie naukowe. W 1989 roku pracę na tym terenie rozpoczęła misja Manfreda Korfmanna z Tybingi. Dopiero wtedy rozpoczęto prace nie tylko na cytadeli, ale też w tzw. dolnym mieście, które znajdowało się u jej stóp i miało kilkakrotnie większą powierzchnię.

Opisana w Iliadzie Troja była najprawdopodobniej szóstym lub siódmym miastem zbudowanym na wzgórzu Hisarlık. Została zburzona w połowie XIII wieku p.n.e., albo na początku XII wieku p.n.e. Niektórzy uczeni identyfikują Troję z miastem zwanym przez Hetytów Wilusa. Ostatnie miasto (Troja IX) zostało założone przez cesarza rzymskiego Oktawiana Augusta w I wieku n.e. i upadło ostatecznie 300 lat później w czasach Bizancjum.

Miejsce to w roku 1998 zostało wpisane na światową listę dziedzictwa kultury UNESCO.

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Archaeological Site of Troy, UNESCO World Heritage Centre [dostęp 2019-03-29]  (ang.).
  2. Podręczna miniencyklopedia mitologii. Grecy, Rzymianie, Celtowie. Warszawa: RTW, 2001, s. 161.
  3. Stamtąd pochodzi sentencja timeo Danaos et dona ferentes (obawiam się Greków nawet przynoszących dary), wyrażające nieufność wobec podstępów nieprzyjaciół (księga II, w. 49).
  4. Pierwszy użył tej przenośni Cyceron w zwrocie intus est equus Trojanus (wprowadzono konia trojańskiego) w konsularnej mowie wygłoszonej w obronie Mureny (Pro Murena 37, 78).
  5. Władysław Kopaliński: Słownik mitów i tradycji kultury. Warszawa: PIW, 1997, s. 1203, 401.

Bibliografia | edytuj kod

  • Zenon Kosidowski: Gdy słońce było bogiem. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo ISKRY, 1977.
  • Joachim Latacz: Troy and Homer: Towards a Solution of an Old Mystery. Oxford / New York: Oxford University Press, 2004. ISBN 0-19-926308-6.
  • Joel Levy: Zaginione miasta starożytności. Poznań: Elipsa Publicat, 2008. ISBN 978-83-245-9557-0.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (starożytne miasto):
Na podstawie artykułu: "Troja" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy