Upaniszady


Upaniszady w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Upaniszady (dewanagari उपनिषद्, trl. Upaniṣad, ang. Upanishads) – najpóźniejsze, bo pochodzące z VIII-III w. p.n.e., teksty, należące do wedyjskiego objawienia (śruti) o treści religijno-filozoficznej. Stanowią kontynuację filozofii spekulatywnej brahman, rozwinęły m.in. doktrynę brahmana, atmana, transmigracji (samsara), karmana. Znanych jest ponad 200 upaniszad. Nadal powstają nowe w czasach współczesnych[1].

W 1657 roku uczeni z Benaresu na polecenie księcia Dara Shikoh przełożyli na język perski zbiór upaniszad, zaś francuski indolog Abraham Hyacinthe Anquetil-Duperron przełożył ten wybór na łacinę w pracy Oupnek'hat, opublikowanej w latach 1801-1802[2].

Spis treści

Źródłosłów | edytuj kod

Nazwa pochodzi od sanskryckich słów: sad - oznacza siedzieć, a upa ni obok, w pobliżu.

Klasyfikacja | edytuj kod

Wedyjskie | edytuj kod

Najstarsze upaniszady, zwane "wedyjskimi", spisane są prozą i stanowią przedłużenie tradycji aranjak[3].

  1. Brihadaranjaka
  2. Ćhandogja
  3. Aitreja
  4. Kauszitaki
  5. Kena
  6. Taittirij

Wielkie | edytuj kod

Dwanaście nosi miano "Wielkich" (maha) i właśnie one mają honor bycia częścią czterech świętych Wed i noszą nazwę wedanta, co znaczy właśnie "koniec wed".

Kanoniczne | edytuj kod

Według upaniszady Muktika istnieje 108 kanonicznych upaniszad. Lista ta zawiera następujące podgrupy: Wielkie Upaniszady (12) Samanjawedanta Upaniszady (23) Joga Upaniszady (20) Sannjasa Upaniszady (17) Waisznawa Upaniszady (14) Śakta Upaniszady (8)

Znaczenie | edytuj kod

Upaniszady służyły i nadal są użytkowane jako teksty pomocnicze do praktyk medytacyjnych[4].

Polskie przekłady | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Upaniszady. W: Monika Tworuschka, Udo Tworuschka: Religie świata. Michał Dobrzański (tł.), Grzegorz Polak (uzup.). Wyd. 1. T. V: Hinduizm. Warszawa: Agora SA, 2009, s. 26, seria: Biblioteka Gazety Wyborczej. ISBN 978-83-7552-558-8.
  2. Klaus G. Witz: The Supreme Wisdom of the Upanisads An Introduction. Delhi: Motilal Banarsidass Publishers Pvt. Ltd., 1998, s. 37-38. (ang.)
  3. Louis Frédéric: Słownik cywilizacji indyjskiej. Przemysław Piekarski (red.nauk.). Wyd. 1. T. 2. Katowice: Wydawnictwo "Książnica", 1998, s. 330-331. ISBN 83-7132-370-0.
  4. Marta Kudelska: Upaniszady. Wyd. 2. Kraków: Oficyna Literacka, 1998, s. 9. ISBN 83-7124-105-4.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (książka):
Na podstawie artykułu: "Upaniszady" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy