Wojciech Żukrowski


Wojciech Żukrowski w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Grób Wojciecha Żukrowskiego na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach

Wojciech Żukrowski (ur. 14 kwietnia 1916 w Krakowie, zm. 26 sierpnia 2000 w Warszawie) – polski prozaik, poeta, reportażysta, eseista, krytyk literacki, scenarzysta filmowy, poseł na Sejm PRL VI, VII, VIII i IX kadencji.

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Syn Zygmunta. W 1936 zdał maturę w Gimnazjum Zana w Pruszkowie. W tym samym roku zadebiutował na łamach „Kuźni Młodych” jako prozaik i publicysta. Odbył służbę wojskową we Włodzimierzu Wołyńskim. W 1937 rozpoczął studia na Wydziale Prawa UJ, zgodnie z życzeniem swego ojca, prawnika i ekonomisty, jednak już w 1938 przeniósł się na Wydział Humanistyczny UJ na polonistykę. Po wybuchu wojny kontynuował studia na tajnych kompletach. Po wojnie ukończył filologię polską na Uniwersytecie Wrocławskim. Pracę magisterską napisał pod kierunkiem profesora Tadeusza Mikulskiego (tytuł pracy: Próba systematyki budowy schematów obrazu batalistycznego). Jako poeta zadebiutował w 1941 na łamach konspiracyjnego „Miesięcznika Literackiego”, którego nakładem opublikował swój zbiór wierszy pod tytułem Rdza. Oprócz powieści, opowiadań i utworów poetyckich Wojciech Żukrowski pisał także scenariusze, dialogi do filmów (np. Ogniem i mieczem czy Potop według Henryka Sienkiewicza).

Był uczestnikiem kampanii wrześniowej. W bitwie pod Różanem w 1939 r. został ranny. W czasie okupacji należał do organizacji konspiracyjnej Unia. Był oficerem AK – walczył w zgrupowaniu „Żelbet” jako dowódca. Działacz podziemia kulturalnego. W latach 1939–1945 pracował w kamieniołomach na Zakrzówku w Krakowie. Wraz z Karolem Wojtyłą pracowali w kamieniołomie Solvay. Przyjaźń z przyszłym papieżem przetrwała aż do śmierci pisarza. Wojciech Żukrowski był na ingresie Jana Pawła II w Rzymie. Prowadzili ożywioną korespondencję. Ostatni list Jana Pawła II jest opublikowany w książce wspomnieniowej o pisarzu wydanej w 2008: Wojciech Żukrowski we wspomnieniach córki i przyjaciół. Podczas pogrzebu na Warszawskich Powązkach ówczesny prezes ZLP, Piotr Kuncewicz, odczytał telegram przesłany na jego ręce przez papieża Jana Pawła II.

W latach 1945–1947 jako oficer ludowego Wojska Polskiego dowodził IV Samodzielnym Batalionem Samochodowym, jednostką specjalną pozostającą do dyspozycji wojewody katowickiego, generała Aleksandra Zawadzkiego. Fabularną wersję wydarzeń tego okresu przedstawiał Żukrowski w powieści Skąpani w ogniu (1961), a wspomnienia z tego okresu można znaleźć w książce Zsyp ze śmietnika pamięci (wyd. 2002). Po ujawnieniu AK-owskiej przeszłości został wydalony z wojska i zdegradowany. W 1947 przeniósł się z żoną, którą poślubił w 1945, do Wrocławia. W 1951 przeprowadził się do Warszawy, na odbudowany po wojnie Mariensztat. W latach 1953–1954 przebywał w Wietnamie i Chinach jako korespondent wojenny.

W okresie 1953–1956 jego książki były na indeksie jako katolickie i reprezentujące nurty burżuazyjne; nie wznawiano Porwania w Tiutiurlistanie i Piórkiem flaminga. Lesław Bartelski opisuje on ten okres następująco:

W latach 1956–1959 pracował jako radca ambasady PRL w Nowym Delhi w Indiach. Beletrystycznie przedstawił ten pobyt w powieści politycznej Kamienne tablice oraz opowiadaniach humorystycznych Wędrówki z moim Guru. W 1961 przebywał w Laosie. Rezultatem pobytu jest reportaż pt. W królestwie miliona słoni.

Był długoletnim felietonistą miesięcznika „Widnokręgi”, recenzentem i komentatorem piszącym do dwutygodnika „Nowe Książki”, publikował także na łamach tygodnika „Świat”. Był działaczem Ogólnopolskiego Komitetu Pokoju, w latach 1982–1988 przewodniczący polskiej sekcji IBBY (International Board of Books for Young People). W latach 1986–1989 pełnił funkcję prezesa Związku Literatów Polskich, członek PEN Clubu.

W 1964 podpisał list pisarzy polskich, protestujących przeciwko listowi 34, wyrażając protest przeciwko uprawianej na łamach prasy zachodniej oraz na falach dywersyjnej rozgłośni radiowej Wolnej Europy, zorganizowanej kampanii, oczerniającej Polskę Ludową[1]. W 1968 członek Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu[2] oraz Komitetu Honorowego obchodów 500. rocznicy urodzin Mikołaja Kopernika[3].

W latach 1972–1989 był posłem na Sejm z okręgu Chorzów (bezpartyjny). W latach 1983–1989 był przewodniczącym Krajowej Rady Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej. Wieloletni członek Rady Naczelnej organizacji kombatanckiej ZBoWiD. W 1983 został także członkiem Rady Krajowej PRON[4]. W 1985 powołany w skład Prezydium Rady Naczelnej ZBoWiD. W latach 1988–1990 członek Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa[5]. W latach 1986–1989 był członkiem Ogólnopolskiego Komitetu Grunwaldzkiego.

Nigdy nie miał posady oprócz krótkiego epizodu w AL (który zacierał przeszłość w AK i uchronił go przed więzieniem) i pracy w ambasadzie w Nowym Delhi 1956–1959 (Patrz: W. Żukrowski: Zsyp ze śmietnika pamięci).

W 1981 jednoznacznie i publicznie poparł generała Wojciecha Jaruzelskiego i wprowadzenie stanu wojennego. W środowiskach warszawskiej solidarnościowej inteligencji organizowano wtedy akcje protestacyjne i zwracano Wojciechowi Żukrowskiemu jego książki.

Życie prywatne | edytuj kod

Syn Zygmunta. Od września 1945 był żonaty z Marią z domu Woltersdorf. Jego córką jest Katarzyna Żukrowska – ekonomistka, politolog, specjalistka stosunków międzynarodowych. Interesowała go różna tematyka począwszy od historii sztuki, przez filozofię, po eseje, biografie, opowieści niesamowite, poezję, powieści. Czytał z zainteresowaniem o nowych odkryciach w nauce, zwłaszcza w naukach przyrodniczych i medycznych. Interesował się zjawiskami paranormalnymi. Zapytany o hobby na ogół odpowiadał: podróże, dobre kino, książka.

Środowisko znajomych i osób ideowo bliskich poglądom Wojciecha Żukrowskiego zmieniało się w sposób naturalny wraz z jego przeprowadzkami. Podczas studiów

We Wrocławiu Wojciech Żukrowski poznał nowych ludzi. Interesujące jest to, że przeprowadzki nie przeszkodziły mu utrzymywać przyjaźni z osobami z miast, które „porzucał”. Do miast tych wielokrotnie powracał, nawet po osiedleniu się na stałe w Warszawie, a z przyjaciółmi utrzymywał ścisłe, choć nie zawsze regularne kontakty. Świadczy o tym jego korespondencja, w której komentuje bieżące wydarzenia polityczne, nowe książki, czy opowiada, nad czym aktualnie pracuje. We Wrocławiu grono znajomych Żukrowskiego poszerzyło się o nowe osoby.

W okresie warszawskim przyjaźnił się z Edmundem Janem Osmańczykiem i jego żoną Jolantą Klimowicz-Osmańczyk, Witoldem Balickim i jego żoną Reną, Ryszardem Frelkiem (którego poznał jako młodego dziennikarza w Indiach), Janem Lisem i jego żoną Danutą, księdzem-poetą Janem Twardowskim, socjologiem Janem Szczepańskim czy malarzami Tadeuszem Kulisiewiczem i jego żoną Barbarą oraz Bronisławem Linke i jego żoną Anną.

Pochowany jest wraz z żoną na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie. Związany był z miastami, w których mieszkał: Krakowem, Wrocławiem, Katowicami i Warszawą, gdzie mieszkał najdłużej.

Opinie o pisarzu i jego twórczości | edytuj kod

Lesław Bartelski w publikacji pt. Żukrowski (1970) przedstawia ważniejsze utwory, kompletną bibliografię i tłumaczenia prozy W. Żukrowskiego. Zygmunt Lichniak przedstawia literaturę Żukrowskiego w kolejnych monografiach Obrachunki ze współczesnością (1955) oraz Dookoła Wojtka (1963). Kazimierz Wyka pisał o Żukrowskim w swym „Pograniczu powieści” (1948), a R. Matuszewski w Literaturze po wojnie (1950).

Stefan Melkowski opracował portret pisarza, wydany następnie w serii Portrety współczesnych pisarzy polskich pt. Wojciech Żukrowski (1985). W jednym z rozdziałów tej książki, zatytułowanym „Zmagania z doktryną”, pisze:

Początek zimnej wojny mógł prowadzić w krótkim czasie do wojny gorącej. W Polsce okres ten nosi nazwę stalinizmu lub błędów i wypaczeń sprawowania władzy, w tym i w kulturze. Żukrowski w tym czasie wydał Mądre zioła i Córeczkę. Dwie książki bardzo różne od swego wcześniejszego pisarstwa, stanowiące próbę pogodzenia własnej filozofii życia z obowiązującą w tym czasie doktryną. Stefan Melkowski Mądre zioła ocenia jako „dziwną mieszankę”, o której pisze tak: „Rodem z prawdziwej prozy Żukrowskiego są tytułowe „mądre zioła”. Co one znaczą? Otóż tematem powieści jest działalność powołanego w tuż powojennym Wrocławiu Instytutu Badań nad Lekarskimi Surowcami Zielarskimi, zbudowanego od podstaw przez przybyłego z Wilna profesora Hrehorowicza, wielkiego uczonego, a jednocześnie wielkiego orędownika naturalnych leków roślinnych, który wierzy w ich wyższość nad sztucznymi lekami powstałymi na drodze syntezy chemicznej”[potrzebny przypis]. I dalej Melkowski: „Ale kwestia roślin ma jeszcze drugi wymiar. Jest ona jedną z pierwszych prób podjęcia w prozie Żukrowskiego spraw natury czy naturalności w kulturze ludzkiej. Rzecz ta pojawia się już w niektórych opowiadaniach z tomu Piórkiem flaminga. W Mądrych ziołach pisarska obsesja kultury jako wytworu natury rozrywa schemat produkcyjniaka. Sprawa ta będzie wracała jeszcze wielokrotnie, w różny zresztą sposób, w Córeczce, Okruchach weselnego tortu, Wędrówkach z moim Guru, Kamiennych tablicach, Zapachu psiej sierści. Pytanie, czy człowiek może się rozwijać, coraz bardziej oddalając przez technikę od Natury, a więc i od Boga, czy też powinien powtórnie zbliżyć się do niej dzięki przezwyciężaniu alienacji nauki i techniki – to najciekawszy, aczkolwiek niestety tylko uboczny wątek tej powieści”[potrzebny przypis]. Opinia Stefana Melkowskiego wskazuje, że i okres stalinowski w twórczości Wojciecha Żukrowskiego można oceniać inaczej niż przystało się sądzić o twórczości z tego okresu.

Stanisław Zieliński w swych Wycieczkach Balonem No 4, zamieszcza recenzję Kamiennych tablic, publikowaną w dwutygodniku „Nowe Książki” (1970). Pisze tam

Włodzimierz Maciąg w Literaturze Polski Ludowej 1944–1964 (1973) pisze:

Joanna Siedlecka w książce Obława. Losy pisarzy represjonowanych podaje, że Żukrowski zeznawał w sądzie na rzecz Melchiora Wańkowicza podczas nagonki na niego po jego powrocie z zagranicy. Pisał o nim w swym Alfabecie Kisiela Stefan Kisielewski. Wspomina go jego długoletni przyjaciel, ks. Jan Twardowski. Wojciech Żukrowski był pierwszym czytelnikiem i recenzentem jego wierszy. Znali się z lat 40., kiedy Jan Twardowski był jeszcze w seminarium. W biografii Jana Pawła II Tad Szulc wspomina przyjaźń Karola Wojtyły z Wojciechem Żukrowskim z okresu okupacji, kiedy to obaj byli w Krakowie, studiowali na tajnych kursach i pracowali w kamieniołomie na Solvayu. Wojciech Żukrowski był na ingresie Karola Wojtyły. Korespondowali ze sobą i spotykali się podczas wizyt papieża Jana Pawła II w Polsce.

Odznaczenia i nagrody | edytuj kod

Odznaczenia | edytuj kod

Nagrody | edytuj kod

  • 1953 – nagroda państwowa III stopnia za powieść Dni klęski
  • 1954 – nagroda miasta Wrocławia
  • 1955 – nagroda literacka im. Pietrzaka za książkę Dom bez ścian
  • 1961 – nagroda literacka II stopnia Ministra Obrony Narodowej za powieść Skąpani w ogniu
  • nagroda ministra kultury i sztuki II stopnia za Skąpanych w ogniu
  • 1965 – nagroda zespołowa I stopnia Ministra Kultury i Sztuki za scenariusze filmowe
  • 1967 – nagroda literacka im. Pietrzaka za powieść Kamienne tablice
  • 1969 – nagroda I stopnia Ministra Kultury i Sztuki
  • 1969 – honorowe członkostwo nadane w Polish Students’ Association, Chicago Illinois
  • 1974 – laureat plebiscytu czytelniczego „Moje książki 30-lecia” za książkę Kamienne Tablice
  • 1976 – nagroda miasta Warszawy
  • 1976 – wpisanie Porwania w Tiutiurlistanie na listę Jana Christiana Andersena – światową listę najlepszych książek dla dzieci
  • 1976 – Złoty Kurier I miejsce w plebiscycie Kuriera Polskiego za książkę Plaża nad Styksem
  • 1977 – Nagroda Prezesa Rady Ministrów za twórczość dla dzieci i młodzieży
  • 1978 – Odznaka Nagrody Państwowej I stopnia za całokształt twórczości
  • 1988 – nagroda specjalna Ministra Obrony Narodowej za całokształt twórczości literackiej
  • 1996 – Nagroda Literacka im. Władysława Reymonta za twórczość całego życia (nagroda przyznawana przez Związek Rzemiosła Polskiego)

Twórczość | edytuj kod

Filmografia | edytuj kod

  • scenariusze:
    • Lotna (1959)
    • Skąpani w ogniu (1963)
    • Barwy walki (1964)
    • Kierunek Berlin (1968)
    • Ostatnie dni (1969)
    • Zwycięstwo (1974)
    • Potop (1974)
    • Pan Wołodyjowski (dialogi)
  • filmy według powieści autora:

Przypisy | edytuj kod

  1. „Dziennik Polski”, rok XX, nr 111 (6303), 12 maja 1964, s. 2.
  2. „Trybuna Robotnicza”, nr 133 (7571), 5 czerwca 1968, s. 2.
  3. „Urania”, miesięcznik Polskiego Towarzystwa Miłośników Astronomii, nr 3, marzec 1969, s. 84.
  4. „Trybuna Robotnicza”, nr 109 (12 961), 10 maja 1983, s. 6.
  5. Skład Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa 1988–2011, radaopwim.gov.pl.
  6. S. Melkowski, Wojciech Żukrowski. Portrety współczesnych pisarzy polskich, PIW, 1985, s. 20–21.
  7. S. Melkowski, op.cit., s. 30.
  8. S. Melkowski, op.cit., s. 69.
  9. Wręczenie odznaczeń w Belwederze. „Nowiny”, s. 2, nr 170 z 20 lipca 1964. 
  10. 11 lipca 1955 „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki” M.P. z 1955 r. nr 91, poz. 1144.
  11. 26 marca 1954 „za osiągnięcia w dziedzinie twórczości artystycznej oraz za zasługi w pogłębianiu przyjaźni między narodem polskim i narodem wietnamskim”. M.P. z 1954 r. nr 39, poz. 524.
  12. 22 lipca 1953 „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”. M.P. z 1953 r. nr 93, poz. 1254.

Bibliografia | edytuj kod

  • L. Bartelski, Żukrowski, Agencja Autorska-Dom książki, 1970
  • M. Dąbrowska, Dzienniki 1914–1965, zredagowane przez T. Drewnowskiego i wydane w 1989
  • W. Mach, Kwitnące krzyże, „Twórczość” 1946, nr 6
  • S. Melkowski, Wojciech Żukrowski. Portrety współczesnych pisarzy polskich, PIW 1985
  • K. Wyka, Książka wszystkich pięciu lat, „Odrodzenie” 1946, nr 32
  • S. Zieliński, Wycieczki balonem No 4, PIW 1971
  • Za Wolność i Lud, 1985, nr 21 (1118), s. 5
  • Wojciech Żukrowski we wspomnieniach Córki i Przyjaciół, red. M.A. Zarębski, Zagnańsk-Warszawa 2008
  • T. Szulc, Pope John Paul II. The biography, Scribner, New York 1995, s. 89, 107, 115–116, 119–120, 121, 123, 124. Wydanie polskie Jan Paweł II, Świat książki, Warszawa 1996
  • A. Wzorek, Sztuka pisarska Wojciecha Żukrowskiego, Wydawnictwo UJK, Kielce 2013, s. 311

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Wojciech Żukrowski" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy