Województwo warmińsko-mazurskie


Na mapach: 53°51′N 20°49′E/53,850000 20,816667

Województwo warmińsko-mazurskie w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Województwo warmińsko-mazurskie – jednostka podziału administracyjnego Polski, jedno z 16 województw. Położone jest w północno-wschodniej części kraju. Siedzibą wojewody i władz samorządu województwa jest Olsztyn. Obejmuje obszar 24 173,47 km² i liczy 1,43 mln mieszkańców (30 czerwca 2017)[1].

Spis treści

Historia | edytuj kod

Województwa z lat 1975–1998 z granicą obecnego województwa warmińsko-mazurskiego

Województwo warmińsko-mazurskie powstało w 1999 r. w wyniku reformy podziału administracyjnego kraju i objęło tereny dawnego województwa: olsztyńskiego, większe części województw elbląskiego i suwalskiego oraz fragmenty toruńskiego, ciechanowskiego i ostrołęckiego.

Geografia | edytuj kod

Mapa fizyczna

Według danych z 1 stycznia 2014 r. powierzchnia województwa wynosiła 24 173,47 km², co stanowi 7,7% powierzchni Polski[2]. Jest czwarte pod względem powierzchni spośród województw.

Położenie administracyjne | edytuj kod

Województwo jest położone w północno-wschodniej Polsce i graniczy z[3]:

oraz z województwami:

Natomiast od północnego zachodu styka się z Zalewem Wiślanym. Województwo graniczy w jednym punkcie z Litwą; jest to trójstyk Polski, Rosji i Litwy, a jednocześnie czwórstyk granic województwa warmińsko-mazurskiego i podlaskiego z Rosją i Litwą.

Położenie historyczne | edytuj kod

Województwo obejmuje należącą do Polski południową część krainy historycznej Prusy, więc wchodzące w jej skład krainy: Warmia, Mazury, Prusy Górne, ziemia lubawska, Prusy Dolne (południowe części Natangii i Barcji), części Powiśla i Żuław Wiślanych.

Południowa i wschodnia granica województwa warmińsko-mazurskiego pokrywa się, w niemal większości miejsc, z dawnymi granicami Prus, a zatem Prus Książęcych i Prus Wschodnich.

Topografia | edytuj kod

W wymiarze północ-południe województwo rozciąga się na długości 146 km, to jest 1°18′44″. W wymiarze wschód-zachód rozpiętość województwa wynosi 240 km, co w mierze kątowej daje 3°39′28″.

Współrzędne geograficzne skrajnych punktów:

Ukształtowanie powierzchni ma charakter wybitnie nizinny. Najwyższym punktem jest wierzchołek Dylewskiej Góry – 312 m n.p.m. Najniższym punktem jest depresja w Raczkach Elbląskich – 1,8 m p.p.m.

Stosunki wodne | edytuj kod

Jezioro Śniardwy z Wyspą Pajęczą oraz Czarcim Ostrowem

Znaczna część województwa znajduje się na Pojezierzu Mazurskim. W jego skład wchodzą pojezierza: Olsztyńskie, Mrągowskie, Ełckie, Kraina Wielkich Jezior Mazurskich i Równina Mazurska. Województwo warmińsko-mazurskie nazywane jest „Krainą Tysiąca Jezior”. W rzeczywistości znajduje się w nim ponad 3000 jezior, w tym 2000 o powierzchni przekraczającej 1 ha. Największe z nich to: Śniardwy (109,7 km²) i Mamry (102,3 km²). Najdłuższe jezioro to Jeziorak (27 km długości, 32 km²) na Pojezierzu Iławskim. Najgłębsze jeziora to Wuksniki (67–68 m), Babięty Wielkie (65 m) i Piłakno (57 m). Większość zbiorników wodnych w regionie połączona jest systemem kanałów zbudowanych głównie w XIX w. Przykład stanowi Kanał Elbląski łączący jezioro Druzno z jeziorem Szeląg. Jego długość wynosi 83,3 km. Województwo leży w dorzeczu Wisły i rzek pobrzeża Bałtyku. Główne rzeki to Pasłęka, Łyna i Drwęca. Województwo leży nad Zalewem Wiślanym (na północnym zachodzie).

Lasy | edytuj kod

Według danych z 31 grudnia 2012 w woj. warmińsko-mazurskim lasy obejmowały powierzchnię 745,9 tys. ha, co stanowiło 30,9% jego powierzchni[4]. Największym kompleksem leśnym jest Puszcza Piska zajmująca prawie 1000 km². Inne duże zespoły leśne to: Puszcza Borecka, Puszcza Nidzicka i część Rominckiej oraz lasy: Łańskie i Taborskie. Dominuje drzewostan iglasty, przeważnie sosna.

Podział administracyjny | edytuj kod

 Osobny artykuł: Podział administracyjny województwa warmińsko-mazurskiego.

Województwa warmińsko-mazurskie podzielone jest na 19 powiatów i 2 miasta na prawach powiatu (Elbląg i Olsztyn). W skład powiatów wchodzi 116 gmin: 16 miejskich, 34 miejsko-wiejskie i 66 wiejskich.

Nazewnictwo miejscowości i regionów | edytuj kod

W latach 1945–1950 Komisja Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych ponownie nazwała niektóre miejscowości i obiekty fizjograficzne (rzeki, jeziora) na terenie przyznanej Polsce południowej części byłych Prus Wschodnich. Istniejące wcześniej w polskim piśmiennictwie lub lokalnej mowie nazwy przemianowano na nowe, wcześniej nieistniejące, związane m.in. z zasłużonymi dla regionu postaciami[5][6]:

Potocznie (lecz niewłaściwie ze względów etnograficznych, kulturowych, historycznych i geograficznych) wyróżnia się „Mazury właściwe” i „Mazury Zachodnie” (właściwa nazwa: Prusy Górne; czasami stosowana jest nazwa niemiecka: Oberland), które rozdziela Warmia. „Mazury właściwe” (dawna Galindia i Ziemia Sasinów) utożsamiane są z Krainą Wielkich Jezior Mazurskich, a „Mazury Zachodnie” (Prusy Górne) z Pojezierzem Iławskim[7]. Jest to jednak podział błędny, gdyż Mazury obejmują teren, który przed 1945 rokiem zamieszkiwała ludność polska wyznania ewangelickiego. Do Mazur zaliczamy więc: Giżycko, Mrągowo, Olecko, Ełk, Pisz, Ryn, Szczytno, Białą Piską, Ruciane, Nidzica, Mikołajki, Wielbark, Działdowo, Pasym, Morąg, Orzysz i Olsztynek. Do Mazur nie zalicza się: Iławy, Susza, Pasłęka, Bartoszyc oraz Górowa Iławeckiego (część Natangii), a sporna pozostaje przynależność Ostródy, Kętrzyna (Barcja), Węgorzewa i Gołdapi (część Litwy Mniejszej) [potrzebny przypis].

Demografia | edytuj kod

Dane z 30 czerwca 2017 r.[1]:

Według danych z 30 czerwca 2017 r. województwo miało 1 434 783 mieszkańców, co stanowiło 3,76% ludności Polski[1]. Średnia gęstość zaludnienia jest jedną z najniższych w kraju i wynosi 60 osób na km² (śr. gęstość zaludnienia w Polsce – 123 os./km²), a na obszarach wiejskich wynosi około 25 osób na km².

Województwo jest jednym z bardziej zróżnicowanych etnicznie regionem współczesnej Polski. Wśród mniejszości narodowych i etnicznych wyróżnić można: Ukraińców (11 881 osób, według spisu z 2002 r.), Niemców (4 311 osób, według spisu z 2002 r.), Mazurów (ok. 15 000), Warmiaków (ok. 4 000), Białorusinów (5 000 – 3 000), Romów (1 000), Litwinów (300 – 400), Tatarów, Rosjan i in.[potrzebny przypis]

  • Piramida wieku mieszkańców woj. warmińsko-mazurskiego w 2014 roku[1].

Miasta | edytuj kod

Największymi miastami województwa są Olsztyn, Elbląg i Ełk. Olsztyn jest głównym ośrodkiem przemysłu spożywczego, oponiarskiego i drzewnego oraz turystyki. Podkreślone zostały siedziby powiatów a wytłuszczone miasta na prawach powiatu. Liczba ludności według danych z dnia 30 grudnia 2017[1]. Wszystkie miasta województwa przynależą do krainy historycznej Prusy, lecz w ich obrębie wyodrębnia się kilka mniejszych krain. Przy niektórych miastach podano więcej niż jedną taką krainę historyczną, gdyż w niektórych przypadkach nie ma ściśle określonych granic lub (ze względu na rozbieżne kryteria) różne krainy obejmują te same tereny.

Olsztyn Elbląg Ełk Ostróda Iława Giżycko Kętrzyn Bartoszyce Szczytno  Zobacz też: Miasta w Polsce (statystyki).

Religia | edytuj kod

 Osobny artykuł: Religia w województwie warmińsko-mazurskim.

Administracja i polityka | edytuj kod

Siedziba Urzędu Marszałkowskiego

Samorząd wojewódzki | edytuj kod

Organem stanowiącym i kontrolnym jest Sejmik Województwa Warmińsko-Mazurskiego, składający się z 30 radnych. Siedzibą sejmiku województwa jest Olsztyn.

Sejmik wybiera organ wykonawczy województwa, którym jest zarząd województwa, składający się z 5 członków z przewodniczącym mu marszałkiem. Zarząd Województwa Warmińsko-Mazurskiego tworzą następujące osoby: Gustaw Marek Brzezin (marszałek), Miron Sycz (wicemarszałek), Marcin Kuchciński (wicemarszałek), Sylwia Jaskulska oraz Jolanta Piotrowska.

Administracja rządowa | edytuj kod

Warmińsko-Mazurski Urząd Wojewódzki w Olsztynie

Organem administracji rządowej jest Wojewoda Warmińsko-Mazurski, wyznaczany przez Prezesa Rady Ministrów. Siedzibą wojewody jest Olsztyn[8] przy alei Marszałka J. Piłsudskiego 7/9, gdzie znajduje się Warmińsko-Mazurski Urząd Wojewódzki w Olsztynie. W ramach urzędu działają także 2 delegatury: w Elblągu i Ełku[9]. Obecnie wojewodą jest Artur Chojecki, a wicewojewodą Sławomir Sadowski.

Ochrona przyrody | edytuj kod

 Zobacz więcej w artykule Rezerwaty przyrody w Polsce, w sekcji województwo warmińsko-mazurskie.  Zobacz więcej w artykule Obszary chronionego krajobrazu w Polsce, w sekcji województwo warmiński-mazurskie.

Łącznie obszary chronione zajmują obszar 1126155,3 ha co stanowi 46,6% województwa[10].

W regionie znajduje się 8 parków krajobrazowych[11]:

Według stanu na 2012 r. w województwie było 110 rezerwatów przyrody[12].

W granicach województwa wyznaczonych jest 71 obszarów chronionego krajobrazu, gdzie ochroną objęto 956 286 ha[13].

W 2010 r. na obszarze województwa znajdowało się 2576 pomników przyrody. Wśród nich najliczniejszą grupę stanowiły pojedyncze drzewa (2155), grupy drzew (210), głazy narzutowe (108), aleje przydrożne (66) i 37 innych obiektów[14].

W 2010 r. na obszarze województwa wyznaczono 14[a] obszarów specjalnej ochrony ptaków oraz 41[b] obszary mające znaczenie dla Wspólnoty. Większość obszarów Natura 2000 znajduje się na terenach już chronionych jako parki krajobrazowe i obszary chronionego krajobrazu.

Puszcza Piska

W 2010 r. na terenie regionu znajdowało się 297 użytków ekologicznych, zajmujących powierzchnię 4855 ha, 18 zespołów przyrodniczo-krajobrazowych o powierzchni 21388 ha oraz jedno stanowisko dokumentacyjne Losy chroniące wyrobisko kredy jeziornej o pow. 2 ha[14].

Główne obszary leśne w województwie:

Kultura | edytuj kod

Zamek biskupów warmińskich w Lidzbarku Warmińskim, obecnie oddział Muzeum Warmii i Mazur Zamek Kapituły Warmińskiej w Olsztynie, obecnie Muzeum Warmii i Mazur

Instytucje kultury samorządu województwa | edytuj kod

Media | edytuj kod

Nauka i oświata | edytuj kod

Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Elblągu

Uczelnie publiczne | edytuj kod

Uczelnie niepubliczne | edytuj kod

Seminaria duchowne | edytuj kod

Placówki naukowe | edytuj kod

Obserwatorium Astronomiczne w Olsztynie

Instytuty naukowe:

Stacje badawcze:

Bezpieczeństwo publiczne | edytuj kod

W województwie warmińsko-mazurskim działa centrum powiadamiania ratunkowego, które znajduje się w Olsztynie i które obsługuje zgłoszenia alarmowe kierowane do numerów alarmowych 112, 997, 998 i 999[16].

Gospodarka | edytuj kod

Fabryka opon Michelin w Olsztynie

W 2012 r. produkt krajowy brutto woj. warmińsko-mazurskiego wynosił 43,7 mld zł, co stanowiło 2,7% PKB Polski. Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca wynosił 30,1 tys. zł (71,7% średniej krajowej), co plasowało warmińsko-mazurskie na 13. miejscu względem innych województw[17].

Przeciętne miesięczne wynagrodzenie mieszkańca woj. warmińsko-mazurskiego w 3. kwartale 2011 r. wynosiło 3052,28 zł, co lokowało je na ostatnim miejscu względem wszystkich województw[18].

W końcu marca 2012 r. liczba zarejestrowanych bezrobotnych w województwie obejmowała ok. 114,5 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 21,1% do aktywnych zawodowo[19].

Według danych z 2011 r. 11,2% mieszkańców w gospodarstwach domowych woj. warmińsko-mazurskiego miało wydatki poniżej granicy ubóstwa skrajnego (tzn. znajdowało się poniżej minimum egzystencji)[20].

W 2010 r. produkcja sprzedana przemysłu w woj. warmińsko-mazurskim wynosiła 22,2 mld zł, co stanowiło 2,3% produkcji przemysłu Polski. Sprzedaż produkcji budowlano-montażowej w warmińsko-mazurskim wynosiła 4,5 mld zł, co stanowiło 2,8% tej sprzedaży Polski[21].

Transport | edytuj kod

Transport drogowy | edytuj kod

Drogi międzynarodowe | edytuj kod

Drogi ekspresowe | edytuj kod

Planowane drogi ekspresowe
w województwie warmińsko-mazurskim droga ekspresowa nr S5 droga ekspresowa nr S7 droga ekspresowa nr S16 – droga nie objęta planami GDDKiA droga ekspresowa nr S22 (jezdnia północna) droga ekspresowa nr S51 droga ekspresowa nr S61 Droga ekspresowa S16

Drogi krajowe | edytuj kod

Drogi wojewódzkie | edytuj kod

Łączna długość dróg wojewódzkich w województwie warmińsko-mazurskim wynosi 1870,250 km.[potrzebny przypis]

Drogowe przejścia graniczne | edytuj kod

Transport kolejowy | edytuj kod

EN62 Elf na dworcu w Olsztynie

Tabor kolejowy | edytuj kod

Województwo warmińsko-mazurskie jest właścicielem 14 pojazdów zakupionych przez Urząd Marszałkowski.

Kolejowe przejścia graniczne | edytuj kod

Transport wodny | edytuj kod

Statki w porcie morskim na rzece Elbląg

Na obszarze województwa warmińsko-mazurskiego znajdują się 4 porty morskie: port Elbląg, port Frombork, port Nowa Pasłęka, port Tolkmicko oraz 1 przystań morska w Suchaczu.

W województwie utworzono 2 morskie przejścia graniczne: Elbląg i Frombork.

Transport lotniczy | edytuj kod

Port lotniczy Olsztyn-Mazury

Zobacz też | edytuj kod

Uwagi | edytuj kod

  1. Obiekt wykazano w województwie mazowieckim.
  2. Obiekty wykazano w województwach kujawsko-pomorskim i podlaskim.
  3. Modernizacja w ZNTK Mińsk Mazowiecki.

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d e f Dane GUS z 30 czerwca 2017
  2. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2014 r.. „Powierzchnia i Ludność w Przekroju Terytorialnym”, 2014-07-24. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1505-5507
  3. geoportal.gov.pl. geoportal.gov.pl. [dostęp 2013-07-27].
  4. Raport o stanie lasów w Polsce 2012. , s. 78, 2013. Warszawa: Centrum Informacyjne Lasów Państwowych. ISSN 1641-3229
  5. Miasta.
  6. Lista miejscowości – Polska.
  7. MIASTA.
  8. (Art. 3.) Ustawa z dnia 24 lipca 1998 r. (Dz.U. z 1998 r. nr 96, poz. 603).
  9. (§ 3. Statut WMUW w Olsztynie) Załącznik do Zarządzenia Nr 111 Wojewody Warmińsko-Mazurskiego z dnia 25 maja 2009 r. (Dz. Urz. Woj. Warmińsko-Mazurskiego z 2009 r. Nr 83, poz. 1396).
  10. GUS Ochrona Środowiska 2011, kierujący zespołem Dariusz Bochenek, Warszawa s. 281, ISSN 0867-3217. [dostęp 2012-07-09].
  11. RDOŚ Olsztyn, wykaz parków krajobrazowych. [dostęp 2012-07-09].
  12. RDOŚ Olsztyn wykaz rezerwatów przyrody. [dostęp 2012-07-09].
  13. RDOŚ Olsztyn rejestr obszarów chronionego krajobrazu, stan na maj 2012. [dostęp 2012-07-09].
  14. a b GUS Ochrona Środowiska 2011, kierujący zespołem Dariusz Bochenek, Warszawa s. 309, ISSN 0867-3217. [dostęp 2012-07-09].
  15. Wyższe Seminarium Duchowne Diecezji Ełckiej.
  16. Wykaz NKA dla lokalizacji Ab. Służb Alarmowych 112 (pol.). uke.gov.pl. [dostęp 2014-12-27].
  17. Rocznik Statystyczny Województw 2014. , s. 625, 2015-01-12. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1230-5820
  18. Obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 28 listopada 2011 r. (M.P. z 2011 r. nr 108, poz. 1099).
  19. Bezrobotni oraz stopa bezrobocia według województw, podregionów i powiatów (Stan na koniec marca 2012 r.). Główny Urząd Statystyczny, 2012-04-26. [dostęp 2012-05-20].
  20. Ubóstwo w Polsce w 2011r. Główny Urząd Statystyczny, 2012-05-31. s. 15. [dostęp 2012-06-08].
  21. Rocznik Statystyczny Województw 2011 (wybrane tablice). , s. 58–59, 2012-01-24. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1230-5820
  22. Najdroższy EN57 w historii już u właściciela. 2018-10-18.
  23. a b c d D. Kalinowski. Impuls dla Warmińsko-Mazurskiego. „Świat Kolei”. 4/2015, s. 4. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (województwo):
Na podstawie artykułu: "Województwo warmińsko-mazurskie" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy