Zakliczyn


Na mapach: 49°51′22″N 20°48′50″E/49,856111 20,813889

Zakliczyn w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Uliczka przy rynku Cmentarz wojenny nr 294

Zakliczynmiasto[2] i siedziba gminy Zakliczyn w powiecie tarnowskim (województwo małopolskie) na prawym brzegu Dunajca. Zakliczyn leży na Pogórzu Rożnowskim w dolinie (206–250 m n.p.m.) na płaskim, szerokim i otwartym w kierunku północnym terenie, między dolnymi biegami potoków Paleśnianka i Wolanka w otoczeniu zalesionych wzgórz o wysokości od 300 do 503 m n.p.m.[3]

Miejscowość posiada rozległy, drugi co do wielkości[potrzebny przypis] w województwie rynek (170 na 100 m) z odrestaurowanym ratuszem.

Zakliczyn jest ośrodkiem administracyjno-usługowym dla okolicznych wiosek i posiada niezbędne instytucje użyteczności publicznej.

Zabudowę niegdyś „Białego Miasteczka” dziś stanowią w zdecydowanej większości domki jednorodzinne skupione wokół 22 ulic i zamieszkane obecnie przez około 1600 mieszkańców.

Zakliczyn uzyskał lokację miejską w 1557 roku, zdegradowany w 1934 roku, ponowne nadanie praw miejskich w 2006 roku[4].

W czasie dugiej wojny światowej Niemcy założyli Getto żydowskie w mieście aby zebrać obywateli z okolicy i wysłać ich na niechybną śmierć w Obozie zagłady w Bełżcu w 1942 r.[5].

Spis treści

Historia | edytuj kod

W latach 1557–1934 był miasteczkiem; prawa miejskie, za sprawą Spytka Wawrzyńca Jordana, nadał mu król Zygmunt II August. W latach 1975–1998 Zakliczyn administracyjnie należał do woj. tarnowskiego. Pod koniec lipca 2005 Rada Ministrów podjęła decyzję o przywróceniu praw miejskich Zakliczynowi z dniem 1 stycznia 2006 roku[2].

Z Zakliczyna pochodził Mikołaj Jordan (słow. Mikuláš Jordán), od 19 lutego 1506 starosta spiski. Zygmunt Tarło, kasztelan sądecki, z grupą wybitniejszych osobistości pisał do papieża Grzegorza XV, aby pozwolił franciszkanom reformatom osiedlić się w Polsce. Gdy ci przybyli do kraju, jako pierwszy wystąpił w 1621 roku z propozycją wystawienia im klasztoru w Zakliczynie nad Dunajcem. Zakonnicy przybyli 19 czerwca 1622 roku wprowadzeni przez syna fundatora Andrzeja Tarło. Pierwsze zabudowania klasztorne były drewniane. W latach 1645–1651 drugi syn fundatora, Zygmunt Aleksander Tarło[6], kasztelan przemyski, razem z żoną Elżbietą z Kostków (krewną św. Stanisława), polecił wystawić murowany kościół i klasztor pw. Matki Boskiej Anielskiej.

Demografia | edytuj kod

  • Piramida wieku mieszkańców Zakliczyna w 2014 roku[1].


Zabytki | edytuj kod

Kościół parafialny pw. św. Idziego Opata w Zakliczynie Rynek Zespół klasztorny reformatów

Do rejestru zabytków nieruchomych wpisane są obiekty[7]:

  • układ urbanistyczny, XVI-XIX w., nr rej.: A-21 z 9.09.1976.

Cechą Zakliczyna, która przez wieki nadawała miastu oryginalny charakter, była zabudowa drewnianymi, parterowymi domami o specyficznej konstrukcji „dziewięciosłupowej”. Były to domy o ścianach konstrukcji zrębowej, stawiane szczytami do drogi, zwieńczone dachami naczółkowymi z okapami wydatnie wysuniętymi nad chodniki. W domach tych cały ciężar dachów, pierwotnie krytych gontem, wspierał się nie na zrębie ścian, lecz na systemie owych słupów stawianych na zewnątrz budynku. Dzięki temu można było co jakiś czas łatwo wymieniać poszczególne belki w ścianach lub nawet zmieniać układ ścian bez naruszania więźby dachowej. Zabudowa taka dominowała w mieście w XVIII i XIX w., a szereg drewnianych domów z tamtych czasów można jeszcze zobaczyć przy Rynku oraz ul. Mickiewicza i Malczewskiego, w tym tzw. „Dom pod Wagą”. Większość z nich ma obecnie ściany bielone, otynkowane lub szalowane deskami, a dachy kryte eternitem, dachówką lub blachą. Niektóre nowo budowane domy świadomie nawiązują bryłą i szczegółem architektonicznym do zabudowy historycznej.

  • kościół parafialny pw. św. Idziego, 1739-68, nr rej.: I-3-20 z 13.10.1947 oraz 316 z 22.11.1971,
  • cmentarz przykościelny, nr rej.: j.w.,
  • zespół klasztorny reformatów, poł. XVII-XIX, nr rej.: 11-Be-6-Kr-36 z 18.02.1936 oraz 317 z 22.11.1971; (w którym przebywał pod koniec życia i zmarł w 1881 r. werbownik ochotników do powstania 1863 r., powstaniec, więzień, ks. Euzebiusz Teofil Chojnacki – ojciec Alojzy),
  • kościół parafialny pw. MB Anielskiej, z fundacji w latach 1651–1650 Zygmunta Aleksandra Tarły; kasztelan Przemyski razem z żoną Elżbietą z Kostków (krewną św. Stanisława), polecił wystawić murowany kościół i klasztor pw. Matki Boskiej Anielskiej,
  • klasztor, XVII w., 2. poł. XIX[8],
  • Cmentarz wojenny nr 293, 1915-16, nr rej.: A-135/M z 28.03.2008,
  • Cmentarz wojenny nr 294,
  • ratusz, pocz. XIX w., nr rej.: A-270 z 25.10.1985,
  • dom, ul. Mickiewicza 23, drewn., 1763, nr rej.: A-271 z 25.10.1985,
  • dom, ul. Mickiewicza 12, drewn., 1858, nr rej.: A-235 z 28.09.1981,
  • dom, ul. Mickiewicza 35, drewn., 1 poł. XIX, nr rej.: A-361 z 6.10.1993.

Sport | edytuj kod

LKS Dunajec Zakliczyn – klub piłkarski z Zakliczyna w województwie małopolskim. Powstał w 1973 roku. Od sezonu 2008/2009 zespół seniorów klubu grał w V lidze tarnowsko-nowosądeckiej. W sezonie 2009/2010 zajął 2. miejsce w tabeli i ponownie – po 18 latach – uzyskał awans do IV ligi małopolskiej. Po rundzie jesiennej obecnego sezonu zajmuje 15. miejsce z dorobkiem 12 pkt. Klub posiada także drużyny młodzieżowe – juniorów młodszych i starszych, trampkarzy młodszych i starszych. Działa też przy nim zespół oldboyów. Trenerem seniorów Dunajca jest Wacław Maciosek. Prezesem – od lipca 2010 – Jacek Świderski. Trenerem juniorów – Mariusz Lasota. Szkoleniowcem trampkarzy – Łukasz Oświęcimski. Klub posiada własny stadion sportowy składający się z trzech boisk piłkarskich (głównego i 2 treningowych) oraz hali sportowej wraz z zapleczem. W październiku 2010 oddana do użytku została kryta trybuna na 366 miejsc.

Dwukrotnie (w czerwcu 2008 r. oraz w maju 2012 r.) w Zakliczynie odbyły się mistrzostwa Polski w podnoszeniu ciężarów mężczyzn.

Zobacz też | edytuj kod

Panorama miasta | edytuj kod

Zakliczyn – widok ze zbocza wsi Roztoka

Przypisy | edytuj kod

  1. a b http://www.polskawliczbach.pl/Zakliczyn, w oparciu o dane GUS.
  2. a b Dz.U. z 2005 r. nr 141, poz. 1185.
  3. Pogórze Rożnowskie. Mapa 1:50 000. Kraków: Compass, 2004. ISBN 83-89165-72-4.
  4. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 84–85.
  5. Historia Żydów w Wojniczu (ang.).
  6. Jerzy Antoni Kostka: Kostkowie herbu Dąbrowa. Koszalin: Z.P. POLIMER, 2010, s. 80, 252 i 253. ISBN 978-83-89976-40-6.
  7. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo małopolskie. 2018-09-30. s. 160. [dostęp 2015-10-07].
  8. Materiały do biografii genealogii i historii rodu Kostków herbu Dąbrowa, zeszyt nr 2, praca zbiorowa pod red. Barbary Fabiszewskiej. Wyd. Stowarzyszenie Rodu Kostków, Białystok-Koszalin 2012, ​ISBN 978-83-927099-0-9​, s. 36, 37, 38, 39 i 40.



Linki zewnętrzne | edytuj kod


Kontrola autorytatywna (miasto):
Na podstawie artykułu: "Zakliczyn" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy