Zdzieszowice


Na mapach: 50°25′09″N 18°07′25″E/50,419167 18,123611

Zdzieszowice w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Zdzieszowice (niem. Deschowitz) – miasto w województwie opolskim, w powiecie krapkowickim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Zdzieszowice. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do starego woj. opolskiego. Na terenie miasta znajdują się zakłady koksownicze będące największą pod względem produkcji koksownią w Polsce i Europie.

Według danych z 31 grudnia 2010 r. miasto miało 12 908 mieszkańców[2].

Spis treści

Położenie | edytuj kod

Odra w Zdzieszowicach Stacja kolejowa Zdzieszowice

Zdzieszowice to miasto położone w środkowo-wschodniej części województwa opolskiego w powiecie krapkowickim. Miasto leży w rolniczo-przemysłowej okolicy i jest ośrodkiem administracyjnym, kulturalnym i gospodarczym dla okolicznych miejscowości. Zdzieszowice leżą przy drodze wojewódzkiej nr 423: KrapkowiceKędzierzyn-Koźle. W pobliżu miasta przebiega autostrada A4 oraz droga krajowa nr 45 (OpoleRacibórz).

W Zdzieszowicach (od listopada 1845) istnieje stacja kolejowa położona w ciągu 2-torowej, zelektryfikowanej w grudniu 1961, linii kolejowej nr 136 łączącej Kędzierzyn-Koźle i Opole Groszowice.

Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 12,35 km²[3].

Prom na Odrze w Zdzieszowicach jest jedynym w województwie ręcznym promem dolnonapędowym, jednak nie jest unikatem na skalę europejską (taka opinia pojawia się w niektórych źródłach)[4]

Geologia | edytuj kod

Na terenie Zdzieszowic istnieją dwa ozy, część miasta leży w obrębie terasów Odry[5].

Nazwa miasta | edytuj kod

Pierwsza wzmianka o miejscowości w formie Zdzessowicz pochodzi z 1386 roku. Przez lata ulegała ona modyfikacjom. Nazwa została zniemczona jako Deschowitz. Pod wpływem niemieckim pojawiła się wtórna starośląska forma Dzieszowice. W 1936 roku nazwa Deschowitz zastąpiona została przez nazistowską administrację III Rzeszy nazwą Odertal (Dolina Odry).

Nazwa wywodzi się od nazwy osobowej Zdziech, która pochodzi od imion złożonych typu Zdziesław, Zdzisław.

W alfabetycznym spisie miejscowości na terenie Śląska wydanym w 1830 roku we Wrocławiu przez Johanna Knie miasto występuje pod polską nazwą Dzieszowic oraz niemiecką formą Dzieschowitz[6]. Spis wymienia również kolonię leżącą w pobliżu miejscowości o nazwie Solownia[6]. Spis geograficzno-topograficzny miejscowości leżących w Prusach z 1835 roku, którego autorem jest J.C. Müller notuje polską nazwę miejscowości Dzieszowic oraz niemiecką nazwę – Dzieschowitz[7].

Obecna nazwa została administracyjnie zatwierdzona 7 maja 1946[8]

Historia | edytuj kod

W 1910 roku w miejscowości mieszkało 1567 mieszkańców, z czego 1202 mówiło językiem polskim, 19 polskim i niemieckim, a 346 niemieckim. W wyborach komunalnych, jakie odbyły się w listopadzie 1919 roku, na ogólną liczbę 357 głosów 276 oddano na listę polską, która uzyskała w ten sposób 7 z 9 mandatów[9]. W 1919 roku w miejscowości działały polskie organizacje: Kółko Rolnicze oraz regionalne koło Związku Rolników Polskich. Podczas plebiscytu na Śląsku swoje głosy oddało 1015 osób, w tym 164 urodzonych, ale nie mieszkających w Zdzieszowicach. Za Polską głosowało 479 wotantów, a za Niemcami 533[10].

Miejscowość objęły zacięte walki w czasie III powstania śląskiego. W bitwie w okolicach miejscowości obie strony użyły pociągów pancernych. Ostatecznie powstańcy zostali wyparci z miejscowości i przenieśli się w okolice Ortowic[11].

6 kwietnia 1945 Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego utworzyło Centralne Obozy Pracy. Obóz pracy nr 281 powstał w Zdzieszowicach[12].

Burmistrzem miasta nieprzerwanie[13] od 1990 do 2014 roku był Dieter Przewdzing, który 18 lutego 2014 roku został brutalnie zamordowany[14].

Burmistrzowie | edytuj kod

Demografia | edytuj kod

  • Piramida wieku mieszkańców Zdzieszowic w 2014 roku[1].


Zabytki | edytuj kod

Kościół pw. św. Antoniego z 1937 r.

Zdzieszowice są miastem ubogim w zabytki. Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[16]:

  • mogiła zbiorowa powstańców śląskich, na cmentarzu katolickim, przy ul. Solownia
  • park pałacowy, z czwartej ćw. XIX/XX w.

Inne obiekty to:

  • kościół pw. św. Antoniego, pochodzący z 1937 r.
  • kapliczka dzwonnicza z XIX w.
  • budynek Urzędu Miasta i Gminy wraz z przylegającym dawnym kościołem parafialnym
  • kilkadziesiąt zabytkowych domów robotniczych
  • pomnik Powstańca Śląskiego, autorstwa Jana Borowczaka.

Gospodarka | edytuj kod

Zakłady Koksownicze „Zdzieszowice”, widok z Góry św. Anny

Głównym podmiotem gospodarczym na terenie miasta są Zakłady Koksownicze „Zdzieszowice” Sp. z o.o. w których pracuje znaczna część zdzieszowiczan. Ponadto w mieście istnieją firmy takie jak: ZK REM sp. z o.o., Trans-Koks sp. z o.o., P.U.H. HYDROMIL Sp.j Gminna Spółdzielnia „Samopomoc Chłopska”.

Na terenie miasta Zdzieszowice istnieje ponad 400 podmiotów gospodarczych. Istnieje poczta, komisariat policji, hurtownie, sklepy i punkty serwisowe, serwisy samochodowe, stacje benzynowe, stacje obsługi samochodów. Oprócz tego w mieście istnieje Fabryka Opakowań z tworzyw sztucznych – NORDFOLIEN, firma Wakro – specjalizująca się wykonawstwem i montażem urządzeń do transportu i magazynowania materiałów sypkich oraz firma MTB – zaprawy budowlane (grupa Kreisel) specjalizująca się w produkcji suchych zapraw i klejów budowlanych.

Prom rzeczny pływający ze Zdzieszowic do Mechnicy

Jan Styra hodowca dyń ze Zdzieszowic od 2007 do 2011, co roku bił kolejne rekordy w hodowli gigantycznych dyń[17]. Największy okaz z 2011 roku ważył 580,5 kg i zajął czwarte miejsce na Dyniowych Mistrzostwach Europy w niemieckim Ludwigsburgu[18]

Sport | edytuj kod

W Zdzieszowicach istnieje stadion miejski, pełnowymiarowa hala sportowa, basen kąpielowy, mini-skatepark, ścianka wspinaczkowa. Działalność sportową prowadzi kluby i stowarzyszenia sportowe:

  • Hutniczy Klub Sportowy „Ruch” – prowadzący sekcję piłki nożnej, piłki ręcznej kobiet, piłki siatkowej mężczyzn
  • Miejski Międzyszkolny Klub Sportowy – prowadzący sekcje pływacką i koszykówki
  • LUKS „Azymek” Zdzieszowice
  • UKS „Lotna” Zdzieszowice
  • Lekkoatletyczny Klub Sportowy „Centrum”
  • Stowarzyszenie Wychowania przez Sport i Rekreację „Koksownik”
  • Klub Turystyki Niekonwencjonalnej „Kuźnia” – prowadzący sekcję wspinaczkową.

Kultura | edytuj kod

Animatorem życia kulturalnego w Zdzieszowicach jest Miejsko-Gminny Ośrodek Kultury, Sportu i Rekreacji. Organizuje on wiele imprez kulturalno-rozrywkowych w mieście i okolicy. Na terenie Zdzieszowic działa również Miejsko-Gminna Biblioteka Publiczna, która posiada w swoich zbiorach ponad 80 tys. woluminów. Oprócz tego w mieście działają trzy kluby osiedlowe. Istniejące w mieście kino „Odrodzenie” zawiesiło swoją działalność ze względu na brak cyfrowego projektora.

Edukacja | edytuj kod

W mieście istnieją 3 szkoły podstawowe, publiczne gimnazjum, Zespół Szkół im. Jana Pawła II oraz żłobek i przedszkola samorządowe.

Wspólnoty wyznaniowe | edytuj kod

Kościół parafialny pw. św. Ojca Pio

Na terenie miasta działalność religijną prowadzą następujące związki wyznaniowe:

Współpraca międzynarodowa | edytuj kod

Miasta i gminy partnerskie:

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Zdzieszowice polskawliczbach.pl, w oparciu o dane GUS.
  2. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2010 r.). , 2011-06-10. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1734-6118
  3. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. „Powierzchnia i Ludność w Przekroju Terytorialnym”, 2013-07-26. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1505-5507
  4. Nasz prom, wczoraj i dziś (pol.). 2011-08-27. [dostęp 2011-11-01].
  5. Robert Niedźwiedzki, Joachim Szulc, Marek Zarankiewicz, 2012: Przewodnik geologiczny. Kamienne skarby Ziemi Annogórskiej. Wyd.: Stowarzyszenie Kraina św. Anny, strona 67-68. ​ISBN 978-83-63036-04-1​.
  6. a b Johann Knie 1830 ↓, s. 128.
  7. J.C. Müller 1835 ↓, s. 773.
  8. Zarządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 r. (M.P. z 1946 r. nr 44, poz. 85).
  9. „Encyklopedia powstań śląskich”, Instytut Śląski w Opolu, Opole 1982, s. 649, hasło „Zdzieszowice”.
  10. Wyniki plebiscytu w powiecie Strzelce Opolskie.
  11. „Encyklopedia powstań śląskich”, Instytut Śląski w Opolu, Opole 1982, s. 649, hasło „Zdzieszowice”.
  12. Okupacja w imię sojuszu. Armia sowiecka w Polsce 1944-1956 (fragmenty), „forumemjot”, 9 maja 2012 [dostęp 2018-10-13]  (pol.).
  13. Odszedł Burmistrz Zdzieszowic – Dieter Josef Przewdzing, www.zdzieszowice.pl [dostęp 2017-11-28]  (ang.).
  14. Są wyniki sekcji zwłok burmistrza. To brutalne zabójstwo!. INFOR BIZNES SP. Z O.O, 2014-02-19. [dostęp 2014-02-19].
  15. Róża Romaniec: Śledztwo nt. zabójstwa polityka mniejszości niemieckiej. Tło polityczne?. Deutsche Welle, 2014-03-30. [dostęp 2014-03-30].
  16. Rejestr zabytków nieruchomych woj. opolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 51. [dostęp 2012-12-13].
  17. Ale dynia! Działkowicz ze Zdzieszowic hoduje giganta. [dostęp 2011-11-01].
  18. Jastyrka, dynia ze Zdzieszowic, czwarta w Europie. [dostęp 2011-11-01].
  19. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-14] .
  20. Dane ze strony zdzieszowice.pl.

Bibliografia | edytuj kod

  • Johann Knie: Alpabetisch, Statistisch, Topographische Uebersicht aller Dorfer, Flecken, Stadt und andern Orte der Konigl. Preus. Provinz Schliesen... Breslau: Barth und Comp., 1830.
  • J.C. Müller: Vollständiges geographisch-statistisch-topographisches Wörterbuch des preußischen Staates. Erfurt: J.C. Müller’sche Buchhandlung, 1835.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Zdzieszowice" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy