Związek zawodowy


Związek zawodowy w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Związek zawodowy – masowa organizacja społeczna zrzeszająca ludzi pracy najemnej na zasadzie dobrowolności. Jej celem jest obrona interesów społeczno-ekonomicznych[1]. Tworzona może być według kryteriów gałęzi produkcji, zawodu lub regionu, w którym operuje. Związki ponadto mogą rozwijać działalność samopomocową, edukacyjną czy kulturalną[2].

Spis treści

Historia | edytuj kod

Pierwsze organizacje związkowe (znane jako kluby zawodowe[2]) utworzone zostały już w XVIII wieku w Wielkiej Brytanii. Początkowo miały one charakter cechów zrzeszających pracowników jednej specjalności i były rozdrobnione. W połowie wieku XIX istniało w Wielkiej Brytanii około 1600 takich związków.

Małe związki zaczęły się jednoczyć z inspiracji Roberta Owena, który w 1833 roku utworzył Krajowy Związek Zawodowy. W 1868 roku powołano ogólnokrajową centralę Krajowy Związek Zawodowy. W tym czasie w innych krajach powstawały podobne organizacje, w Stanach Zjednoczonych Ameryki była to Amerykańska Federacja Pracy, Powszechna Unia Pracujących w Hiszpanii, w Niemczech Komisja Generalna Związków Zawodowych a we Francji Powszechna Konfederacja Pracy.

Na terenie Rosji i całej Europy Wschodniej wraz z opóźnieniami związanymi ze słabym rozwojem przemysłu pierwsze związkowe organizacje powstawały dopiero na początku XX wieku. Od początku założenia związki współpracowały z partiami robotniczymi. Liczba związków ciągle wzrastała; w 1914 roku związki na całym świecie liczyły 15 milionów osób, w 1939 roku 60 milionów. Współcześnie szacuje się liczbę osób zrzeszonych w związkach pracowniczych na 300 milionów[1][2].

Represje | edytuj kod

Rządy już od XVIII wieku starały się represjonować związki, wprowadzając zakaz ich działania i traktując je jako grupy spiskowe. Zakazy zrzeszania się w związkach wprowadzono w m.in. Francji, Wielkiej Brytanii, Rosji, Niemczech i USA[2].

We Francji ustawowy zakaz obowiązywał w latach 1791-1884 (Ustawa Le Chapelier z 14 VI 1791 zabraniająca pracownikom najemnym tworzenia zrzeszeń, organizowania strajków i innych wspólnych akcji)[3], w Wielkiej Brytanii do 1824, w Stanach Zjednoczonych do 1830, w Niemczech do 1869, w Rosji do 1906.

Legalizacja związków | edytuj kod

Prawny status związków zawodowych został ujety w ramach Konwencji Międzynarodowej Organizacji Pracy, powstałej w 1919 roku i działającej do dziś[4]: uchwała nr 87 o wolności związkowej i ochronie praw związkowych (1948)[5], uchwała nr 98 - prawo organizowania się i rokowań zbiorowych (1949)[6].

Zasady działania | edytuj kod

Związki przyjęły zasadę dobrowolnego zrzeszania się. Powszechnie akceptują one prawo pracowników do strajku (postrzegając go jednak jako metodę ostateczną)[1]. Choć stopniowo zezwalano na działanie związków które wcześniej działały nielegalnie lub półlegalnie to w wielu krajach pozostały instrumenty prawne celowo ograniczające ich działalność[2].

Podział związków | edytuj kod

Związki ze względu na różnice ideologiczne można podzielić na te związane z komunizmem, reformistyczne (współpracujące z partiami socjalistycznymi czy socjaldemokratycznymi), liberalne[2], solidarystyczne (a więc powiązane z kościołami chrześcijańskimi), anarchistyczne i żółte powiązane z partiami o profilu chrześcijańsko-demokratycznym[1]. Żółtymi związkami nazywa się także fasadowe związki zawodowe stojące po stronie pracodawców, a nie pracowników[7].

Współpraca związkowa | edytuj kod

Niektóre związki współpracują ze sobą na scenie międzynarodowej. Pierwsze takie przypadki znane są jeszcze z czasów I Międzynarodówki. Do XX wieku utworzone zostały międzynarodowe sekretariaty zawodowe. Oprócz tego powstawały organizacje grupujące związki o określonej orientacji. Były to m.in. powstała w 1919 i istniejąca do 1939 socjalistyczna Międzynarodową Federację Związków Zawodowych, powołana w 1920 roku Międzynarodowa Konfederacja Chrześcijańskich Związków Zawodowych (od 1945 roku Światowa Konfederacja Pracy), utworzona w 1921 komunistyczna Czerwona Międzynarodówka Związkowa (Profintern) działający do roku 1937[1] i niewielkie Międzynarodowe Stowarzyszenie Robotników (Międzynarodówka Anarchistyczna)[2].

W 1945 roku powołano Światową Federację Związków Zawodowych do której przystąpiły niemal wszystkie ówczesne związki. W 1949 roku doszło do rozłamu w wyniku którego reformiści utworzyli odrębną Międzynarodową Konfederację Wolnych Związków Zawodowych. Integracja zaszła również w trzecim świecie, gdzie utworzono ośrodki kontynentalne lub regionalne. Jedną z takich regionalnych struktur była utworzona w 1956 roku Międzynarodowa Konfederacja Arabskich Związków Zawodowych[1].

Związki zawodowe w Polsce | edytuj kod

 Osobny artykuł: historia związków zawodowych w Polsce.

W Polsce działalność związków zawodowych reguluje ustawa z dnia 23 maja 1991. Związek zawodowy jest osobą prawną i powstaje z mocy uchwały o jego założeniu, podjętej na zgromadzeniu założycielskim przez co najmniej 10 osób. Następnie zgromadzenie uchwala statut i wybiera komitet założycielski liczący od 3 do 7 osób. Związek zawodowy podlega obowiązkowi rejestracji w Krajowym Rejestrze Sądowym. Związki zawodowe mają prawo uczestniczenia w sporach zbiorowych i zawierania układów zbiorowych pracy. Dalej idące uprawnienia posiadają związki zawodowe reprezentatywne w skali kraju (np. uczestniczenie w obradach Rady Dialogu Społecznego, opiniowanie projektów aktów prawnych). Od 1 stycznia 2019 r. członkiem związku zawodowego może być każda osoba wykonująca pracę zarobkową[8].

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d e f Związki zawodowe (pol.). W: Portal Wiedzy [on-line]. portalwiedzy.onet.pl.
  2. a b c d e f g związki zawodowe (pol.). W: Encyklopedia PWN [on-line]. encyklopedia.pwn.pl/.
  3. Le Chapelier Isaac René - Encyklopedia PWN - źródło wiarygodnej i rzetelnej wiedzy, encyklopedia.pwn.pl [dostęp 2019-05-15]  (pol.).
  4. Międzynarodowa Organizacja Pracy, www.mop.pl [dostęp 2019-05-15] .
  5. Konwencja dotycząca wolności związkowej i ochrony praw związkowych nr 87 (1948), www.mop.pl [dostęp 2019-05-15] .
  6. Konwencja dotycząca stosowania zasad prawa organizowania się i rokowań zbiorowych nr 98 (1949), www.mop.pl [dostęp 2019-05-15] .
  7. Maciej Stańczyk: Żółty odcień związków zawodowych (pol.). W: biznes.onet.pl [on-line]. biznes.onet.pl.
  8. Art. 1 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 5 lipca 2018 r. o zmianie ustawy o związkach zawodowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r. poz. 1608)

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Artykuł uwzględnia ograniczony pod względem terytorialnym stan prawny na 13 stycznia 2010. Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć prawnych w Wikipedii. Kontrola autorytatywna (organizacja):
Na podstawie artykułu: "Związek zawodowy" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy