Łeba


Na mapach: 54°45′40″N 17°33′26″E/54,761111 17,557222

Łeba w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Łeba (kaszub. Łeba, niem. Leba[3])[4]miasto w północnej Polsce, w województwie pomorskim, w powiecie lęborskim, położone na Wybrzeżu Słowińskim, nad rzekami Łebą i Chełstem, miejscowość wypoczynkowa z portem morskim i kąpieliskami.

Według danych z 1 stycznia 2018 Łeba liczyła 3694 mieszkańców[1].

Spis treści

Historia | edytuj kod

Port w Łebie Statek wycieczkowy "Arno I" wpływa do portu Plaża w Łebie Hotel Neptun przy plaży

Pierwsze zasiedlenia na brzegu morskim miały miejsce jeszcze w neolicie, są one lokalizowane na pagórkach, np.: koło Potęgowa, nawet na Rowokole archeolodzy znaleźli pojedyncze narzędzia.

Linię brzegu morskiego wskazują do dzisiaj znajdujące się tam grodziska, m.in. Gałęzinowo, Żoruchowo, Równo, Siodłonie, Damno. Siodłonie i Damno były prawdopodobnie oddalone od brzegu morskiego i posadowione nad brzegiem rzeki; prakoryto tej rzeki jest do dzisiaj czytelne. Grodziska te to wcześniej grody obronne epoki brązu przypisywane kulturze łużyckiej. Ludność tej kultury budowała takie grody od ok. 1000 do 400 r. p.n.e. Naukowcy dokonali rekonstrukcji grodu kultury łużyckiej w Biskupinie.

W okresie, kiedy te grody obronne prowadziły swoje normalne życie, z zatoki tworzyły się jeziora lagunowe. Przyrastało z czasem trwałego lądu, w okolicy dominowały jednak cały czas jeszcze bagna.

Przeszli tędy Goci. Niedaleko od dzisiejszej Łeby, w Dębinie znajduje się kamienny krąg ich cmentarzyska (pozostały tylko 3 głazy tego kręgu). Ponadto cmentarzyska Gotów znajdują się (w najbliższej okolicy) w Grzybnicy, inne w Węsiorach i Odrach. Pobyt Gotów w tym regionie to poł. I - pocz. III wieku n.e.

Goci odeszli, posuwając się na południowy wschód. Archeolodzy twierdzą, że pozostawili po sobie niemal wyludniony obszar - brakuje warstw kulturowych z tego okresu. Kronika Jordanesa nie przedstawia tego jako pewnik, ale tubylcza ludność prawdopodobnie odeszła z Gotami w zgodzie.

Na pewien czas miało miejsce „spotkanie” Gotów i Słowian w okolicach południowo-wschodniej Polski. W V w. zajęli już Słowianie cały nadmorski pas wybrzeża. Oto co mówi prof. Aleksander Brückner o języku kaszubskim w Dziejach języka polskiego (str. 18-19):

Język kaszubski jest gwarą staropolską, biorącą udział nawet w późnym rozwoju językowym polskim, i od polszczyzny odrywać go nie można; stanowi pomost od nadnoteckiej polszczyzny ku coraz dalszym, a wskutek tego i odrębniejszym gwarom, od których niegdyś Pomorze, Marchie, Meklemburg aż za samą Łabę do Starej Marchii i Lüneburgu rozbrzmiewały, gdy te ziemie jeszcze słowiańskimi były; wymarli tam Słowianie ostatecznie dopiero w w. XVI i XVII (...)

Łeba jako osada powstała zapewne później niż Gardna Wielka. Jeziora Sarbsko i Łebsko rozdzieliły się, toteż powstał ląd zdatny do osiedleń. Osiedle powstało na mierzei. Tę osadę zbudowali z pewnością Pomorzanie mówiący językiem kaszubskim. Mogło to nawet mieć miejsce jeszcze w VIII wieku. Zalew był bez wątpienia godny uwagi ze względu na łatwe połowy ryb.

Od wieku XIII do ziemi słupskiej napływali kolonizatorzy niemieccy, a pierwsza pisemna wzmianka o Łebie pochodzi z 1282 roku[5]. Zdarzało się bardzo często, że zabudowania niemieckie stały obok kaszubskich. Niemcy jednak nie umieli się w pełni przyzwyczaić do warunków życia w Łebie, a dopiero jej strategiczne położenie przy ujściu rzeki zainteresowało Zakon Krzyżacki.

Oto co pisze na ten temat ks. Stanisław Kujot; Kto założył... Część 2.., Toruń 1904 r.:

(...) Na jedno jeszcze zwrócić trzeba uwagę. Trzymaliśmy się dotąd zasady, że parafie założone w archidyakonacie pomorskim przez Krzyżaków bez wyjątku były bardzo szczupłe, obejmujące samą tylko miejscowość kościelną i bezpośredni jej majątek, jeżeli go z daru Krzyżaków posiadała. Na zakładanie obszerniejszych parafii nie było, jak się przekonaliśmy, za rządów krzyżackich sposobności, bo już wszystkie były urządzone. Przykłady takich parafii, które na pierwszy rzut oka za krzyżackie uznać wypadało, widzieliśmy w Swarzewie i Chyloni pod Puckiem, w Głównem i Nowem Mieście Gdańsku, w Łebie, Lęborku, Hamersztynie i innych (...)

11 stycznia 1558 Łeba (dzisiaj nazywana Starą Łebą) została zniszczona całkowicie przez szalejący na Bałtyku sztorm[5]. Zostały zniszczone port, zabudowania, w tym kościół, a cofające się morze wyżłobiło nowe koryto Łeby, którego ujście zostało przesunięte półtora kilometra na wschód[5]. Kolejny duży sztorm w 1570 roku utwierdził mieszkańców w przekonaniu o celowości przeprowadzki w nowe miejsce po drugiej stronie Łeby[5]. W połowie XVI wieku powstało nowe miasto o charakterze ulicówki. W 1657 na mocy traktatu welawsko-bydgoskiego tereny te stały się lennem brandenburskim, a następnie zajęły je Prusy. W XIX wieku rzeka została uregulowana, a także wybudowano port rybacki[6]. W grudniu 1912 r. w okolicach Łeby i Smołdzina miało miejsce trzęsienie ziemi[7]. Zniszczenia podczas II wojny światowej były niewielkie, w następnych latach powstał ośrodek zdrowia, bary, restauracje i dom kultury[6].

W latach 1974–2005 Łeba była uznana przez rząd za miejscowość posiadającą warunki do prowadzenia lecznictwa uzdrowiskowego, dzięki czemu mogły być prowadzone tu zakłady lecznictwa[8]. W oparciu o warunki naturalne ustalono dla Łeby pierwszoplanowe kierunki lecznicze: choroby układu oddechowego i choroby układu wydzielania wewnętrznego i przemiany materii (choroby tarczycy). Kierunkiem drugoplanowym były choroby narządów ruchu i reumatyczne oraz kierunek klimatyczno-usprawniający[9]. W części miejscowości działało Państwowe Gospodarstwo Rybackie Łeba[10].

Położenie | edytuj kod

Według danych z 1 stycznia 2010 r. powierzchnia miasta wynosiła 14,81 km²[11]. Miasto stanowi 2,09% powierzchni powiatu.

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa słupskiego.

Powierzchnia Gminy Miejskiej Łeba wynosi 1480,96 ha, w tym[potrzebny przypis]:

Demografia | edytuj kod

Liczba mieszkańców | edytuj kod

Według danych z 31 marca 2011 r. miasto miało 3903 mieszkańców[12].

Wiek produkcyjny | edytuj kod

Dane ilościowe na 31.12.2005:[potrzebny przypis]

  • w wieku przedprodukcyjnym (0-17 lat) - 798
  • w wieku produkcyjnym (18-64 lat) - 2473
  • w wieku poprodukcyjnym (od 65 lat) - 395

Struktura wieku i płci | edytuj kod

Piramida wieku mieszkańców Łeby w 2014 roku[13].


Warunki naturalne | edytuj kod

Wydmy ruchome w pobliżu Łeby
  • Na zachód od miasta rozciąga się Słowiński Park Narodowy z ruchomymi wydmami i jeziorami Łebsko i Gardno.
  • Na wschodzie leży jezioro Sarbsko i Rezerwat przyrody Mierzeja Sarbska, który został założony w 1976 roku i ma status rezerwatu częściowego. Rezerwat ten rozciąga się na mierzei oddzielającej Bałtyk od jeziora Sarbsko. Swoją ochroną obejmuje tereny o powierzchni 546,63 ha. Wysokości zalesionych wydm dochodzą do 24 m n.p.m.
  • Na terenie Łeby zostały ustanowione następujące obszary Natura 2000:
    • obszary specjalnej ochrony ptaków:
      • PLB990002 Przybrzeżne Wody Bałtyku,
      • PLB220003 Ostoja Słowińska,
    • specjalne obszary ochrony siedlisk:
      • PLH220018 Mierzeja Sarbska,
      • PLH220023 Ostoja Słowińska.

Atrakcje i zabytki | edytuj kod

Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny Pozostałości kościoła św. Mikołaja

Jedynym obiektem wpisanym do rejestru zabytków jest kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny - barokowy, z 1683 roku z wieżą szachulcową z XVIII w. Do budowy świątyni użyto częściowo materiałów z kościoła św. Mikołaja zniszczonego przez sztormy w 1558 r.

  • Wydmy ruchome
  • Piernikowy Dom do Góry Nogami (ul. Brzozowa 12) - atrakcja turystyczna czynna w maju, czerwcu i wrześniu od 10:00 do 18:00; w lipcu i sierpniu od 10:00 do 22:00
  • Muzeum Motyli w ŁebieMuzeum Motyli - muzeum przyrodnicze prezentujące ponad 6000 spreparowanych owadów z całego świata. Muzeum czynne cały rok.
  • Allegro Cup – cykliczne zawody w windsurfingu zaliczane do klasyfikacji Pucharu Europy w Formule Windsurfing (Euro-Cup).
  • Maaton Earth Wind Sweat & Fire - cykliczne zawody biegowe rozgrywane na trzech różnych trasach na przestrzeni trzech dni - pierwszy weekend września.
  • Pozostałości murów gotyckiego kościoła św. Mikołaja z XIV w. (w Starej Łebie) (na zachodnim brzegu rzeki Łeby).
  • Stare domki rybackie nad kanałem portowym i przy głównej ulicy miasta.
  • W Rąbce – dzielnicy Łeby – na Mierzei Łebskiej w okresie II wojny światowej działał doświadczalny poligon niemieckiej broni rakietowej Rheintochter.
  • Kanał portowy[14]
  • W lipcu i sierpniu w Łebie stacjonują dwa lunaparki: jeden czeski znajdujący się przy kanale portowym[potrzebny przypis], drugi – lunapark „Krasnal” z Bydgoszczy z niemieckimi urządzeniami działający przy stacji kolejowej[15]
  • Park dinozaurów „Łeba Park” otwarty w roku 2010
  • Labirynt Park Łeba – m.in. największy labirynt 3D w Polsce
  • Akwarium Łeba - Oceanarium (ul. Kościuszki 95A) - wystawa akwarystyczna prezentująca od 2002 m.in. rekiny, mureny, skrzydlice, piranie i płaszczki[16]
  • Narodowe Muzeum Morskie przewiduje powołanie w Łebie dziesiątego oddziału o nazwie Muzeum Archeologii Podwodnej i Rybołówstwa Bałtyckiego. W 2016 rozpisano konkurs na projekt architektoniczny[17], a jego realizacja ma się skończyć przed 2023 rokiem[18]..

Turystyka | edytuj kod

Centrum Obsługi Morskiego Ruchu Turystycznego

Letnie kąpieliska w Łebie[19]:

  • Kąpielisko centralne przy plaży „A” – 600 mb linii brzegowej od wysokości Hotelu „Neptun” w kierunku falochronu wschodniego
  • Kąpielisko przy plaży „B” – 200 mb linii brzegowej od wejścia na plażę w rejonie ul. Turystycznej w kierunku zachodnim
  • Kąpielisko przy plaży „C” – 300 mb linii brzegowej od wejścia na plażę przy Hotelu „Łeba” w kierunku wschodnim.

W sezonie letnim Łeba połączona jest z Klukami statkami żeglugi pasażerskiej.

Wspólnoty wyznaniowe | edytuj kod

Kościół parafialny św. Jakuba Apostoła

Współpraca międzynarodowa | edytuj kod

Miasta i gminy partnerskie:

Zobacz też | edytuj kod

Sąsiednie gminy | edytuj kod

Choczewo, Smołdzino, Wicko

Przypisy | edytuj kod

  1. a b http://www.polskawliczbach.pl/Leba, w oparciu o dane GUS.
  2. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2018r.
  3. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. nr 142, poz. 262)
  4. Dr F. Lorentz "Polskie i kaszubskie nazwy miejscowości na Pomorzu Kaszubskiem" (​ISBN 83-60437-22-X​) (​ISBN 978-83-60437-22-3​)
  5. a b c d Łeba - miasto skazane na zagładę, „PolskieRadio.pl” [dostęp 2018-03-14] .
  6. a b Czesław Piskorski "Pomorze Zachodnie, mały przewodnik" Wyd. Sport i Turystyka Warszawa 1980 s. 177 ​ISBN 83-217-2292-X
  7. A. Piotrowski, Po kalinigradzkim trzęsieniu ziemi [dostęp 2010-04-09] .
  8. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 12 kwietnia 1974 r. zmieniające rozporządzenie ws. rozciągnięcia niektórych przepisów o uzdrowiskach na inne miejscowości (Dz.U. z 1974 r. nr 16, poz. 89)
  9. Zarządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 27 listopada 1974 r. ws. właściwości leczniczych warunków naturalnych i wykorzystania bazy lecznicze (Dz.Urz.MZ z 1974 r. Nr 23, poz.94)
  10. Dz.U. z 1966 r. nr 66, poz. 317
  11. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2013-07-26. ISSN 1505-5507.
  12. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 31 III 2011.
  13. Łeba polskawliczbach.pl, w oparciu o dane GUS.
  14. Łeba – Kanał portowy
  15. Portal Lunapark
  16. Oceanarium Łeba
  17. Nowe muzeum nad morzem, tak będzie wyglądało
  18. W Łebie powstaje nowe muzeum. Ma być ikoną
  19. Uchwała Nr VIII/52/2011 Rady Miejskiej w Łebie z dnia 12 maja 2011 r. (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego z 2011 r. Nr 66 poz. 1455)
  20. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2013-01-28] .

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (gmina miejska):
Na podstawie artykułu: "Łeba" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy