Śluza Kamienna


Na mapach: 54°20′21″N 18°39′06″E/54,339167 18,651667

Śluza Kamienna w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Śluza Kamiennazabytkowy[2], hydrotechniczny element fortyfikacji miejskich oraz ochrony przed powodziami w Gdańsku, na Dolnym Mieście. Znajduje się pomiędzy bastionem Żubr i bastionem Wilk, w miejscu przecięcia się Motławy z dawną fosą (Opływ Motławy) umocnień miejskich.

Spis treści

Historia | edytuj kod

Śluza Kamienna na planie z 1885

Śluza powstała na początku XVII wieku jako nowy element fortyfikacji miejskich, w trakcie tworzenia nowożytnych umocnień wokół Gdańska. Śluzę Kamienną wybudowano w latach 1619-1623, według projektu Holendrów: Wilhelma Jansena Benninga i Adriana Olbrantsa, pod nadzorem Jana Strakowskiego[3].

Budowla jest osadzona na umieszczonym na palach ruszcie o bokach 43 m i 27 m, złożonym z płyt kamiennych i bali sosnowych. Ściany wzdłużne stanowią dwa mury oporowe o grubości od 2 m do 2,3 m. Pomiędzy nimi znajduje się trzeci mur, który dzieli śluzę na dwie nierówne części: wschodnią (otwartą, stanowiącą śluzę właściwą) oraz zachodnią (sklepioną, stanowiącą kanał dostarczający wodę na koła młyna). Śluza była zamykana dwiema parami wrót odległymi od siebie o 20 m, z których zachowały się wrota od strony miasta. Nad śluzą znajdował się most zwodzony, który został zastąpiony w połowie XIX wieku stałym.

Dla obrony w 1668 i 1672 śluzę wyposażono w dwie lunety (tzw. Świńskie Głowy), pomiędzy którymi ciągną się dwie kamienne grodzie o długości 100 m, naprowadzające wody Motławy na śluzę. Na końcach grodzi stoją cztery wieżyczki - Cztery Dziewice - które miały uniemożliwiać przejście wrogich żołnierzy po grodziach.

Cztery Dziewice Pozostałości młyna

Celem wzniesienia budowli była regulacja stanu wody w fosach i umożliwienie pracy młyna wybudowanego nieopodal śluzy. Młyn pełnił funkcję rezerwową na wypadek, gdyby nieprzyjaciel unieruchomił inne młyny miejskie poprzez zamknięcie kanału Raduni. Możliwe było również skierowanie wody na przedmiejską okolicę, w celu zalania jej w czasie obrony miasta i uniemożliwienia dostępu do miasta od południa. W 1656 armia szwedzka odstąpiła od oblężenia po zalaniu przedpola Gdańska. W czasie sztormów na morzu (cofka) śluza chroniła Żuławy przed powodzią (przed zalaniem wodą morską wtłaczaną na Motławę przez północne wiatry).

Renowację oraz rozbudowę przeprowadził w latach 1710-1711 Jan Charpentier[potrzebny przypis].

W 1902 roku powstało tu ujęcie wody pitnej "Grodza Kamienna", zasilające rejon Starego i Dolnego Miasta. Stojący przy śluzie XVIII-wieczny młyn uległ zniszczeniu w roku 1945, a jego mury zabezpieczono na początku XXI wieku kosztem około 168 tys. zł netto. Właściciel obiektów (Gdańska Infrastruktura Wodno-Kanalizacyjna) planuje ich rewitalizację. W przewidzianym do rozbudowy budynku stacji uzdatniania wody powstanie siedziba spółki, która zajmie też planowany w sąsiedztwie (w miejscu istniejącego baraku) nowy obiekt, mający wg wstępnych koncepcji pełnić funkcję archiwum. Czekający od 1945 na odbudowę zabytkowy młyn zyska funkcję usługową, np. konferencyjną, przy czym planowane jest odtworzenie przynajmniej jednego koła młyńskiego.

W przyszłości w rejonie od Opływu Motławy w kierunku południowo-wschodnim GIWK planuje budowę nowego ujęcia wody z nową technologią jej ujmowania[4].

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Potrzeba 5 mln zł na ratowanie śluzy Kamienna Grodza. trojmiasto.pl, 15 grudnia 2014.
  2. Rejestr zabytków nieruchomych. kobidz.pl.
  3. Dolne Miasto Zabytkowe budowle. pke.gdansk.pl.
  4. Ewa Karendys Nowe życie w starym młynie. GIWK inwestuje na Dolnym Mieście

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Śluza Kamienna" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy