Średzka Kolej Powiatowa


Średzka Kolej Powiatowa w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Stacja Środa Miasto – początkowa stacja linii ŚrodaZaniemyśl Pozostałości po normalnotorowym odcinku Średzkiej Kolei w Poznaniu przy ul. Średzkiej (Komandoria) – marzec 2010 Pławce – resztki zabudowań stacyjnych w kwietniu 2011

Średzka Kolej Powiatowa (niem. Schrodaer Kreisbahn) – wąskotorowa linia kolejowa, łącząca pierwotnie Poznań ze Środą Wielkopolską, zachowana po dziś dzień w szczątkowej postaci.

Spis treści

Historia | edytuj kod

Budowa | edytuj kod

Historia Średzkiej Kolei Powiatowej rozpoczęła się w roku 1892, gdy rząd pruski wprowadził w życie ustawę o kolejach lokalnych. W jej wyniku stworzono liczne ułatwienia dla lokalnych przedsięwzięć kolejowych, co zaowocowało szeregiem podobnych inicjatyw.

W roku 1898 z inicjatywy właścicieli majątków ziemskich na trasie z Poznania do Środy rozpoczęto budowę łączącej te majątki linii kolejowej. W pierwszym etapie zbudowano 11 kilometrowy odcinek normalnotorowy ze stacji Poznań Główna (obecnie Poznań Wschód) do wsi Kobylepole (obecnie w granicach Poznania) która należała do jednych z inicjatorów budowy, rodu Mycielskich, gdzie zbudowano dworzec przeładunkowy z toru normalnego na wąski.

W roku 1902 ukończono budowę głównej linii wąskotorowej (o rozstawie szyn 1000 mm) na trasie Kobylepole – Środa Wielkopolska MiastoZaniemyśl. Długość linii głównej wyniosła 59 km. Zgodnie z założeniami kolej służyła przede wszystkim do przewozów płodów rolnych (głównie buraków cukrowych) z licznych majątków położonych wzdłuż trasy, do których pobudowano bocznice. Od początku utrzymywano również ruch osobowy.

Po wojnie kolej znajdowała się pod zarządem przymusowym PKP, a w roku 1949 została przez PKP przejęta. Utworzono wówczas Zarząd Średzkiej Kolei Wąskotorowej, który sprawował pieczę nad jej działalnością.

Schyłek | edytuj kod

W 1952 roku, w ramach ujednolicania przejętych przez PKP kolei wąskotorowych rozpoczęto przekuwanie trasy na rozstaw szyn 750 mm, którą ukończono (bez przerw w działalności) w roku 1954. W trakcie przebudowy zlikwidowano część bocznic i bocznych tras, m.in. linię TulceSzewceKruszewnia i Szewce – Gowarzewo.

W latach 60. XX w., w związku ze spadkiem przewozów oraz negatywnym nastawieniem zarządu PKP do „przestarzałych kolejek” zaczęto się przymierzać do likwidacji kolei. W roku 1968 wstrzymano ruch osobowy na trasie Kobylepole – Środa Miasto, a od roku 1973 rozpoczęto rozbiórkę bocznic.

Przewozy pasażerskie przedstawiały się wówczas następująco:

  • 1955 – 350 000 pasażerów
  • 1971 – 324 688 pasażerów
  • 1972 – 321 048 pasażerów
  • 1973 – 309 733 pasażerów
  • 1974 – 260 873 pasażerów[1]

Los głównej części linii przypieczętował się w roku 1976, gdy rozpoczęto rozbiórkę linii na trasie Kobylepole – Środa Miasto. Od tego czasu jedynym czynnym odcinkiem była linia Środa Miasto – Zaniemyśl, na której regularny ruch prowadzono do roku 2001, gdy PKP ostatecznie wstrzymała obsługę tej linii i rozpoczęła przymiarki do jej likwidacji.

Obecnie | edytuj kod

W kolejnych latach doszło do przejęcia kolei przez powiat średzki, co uratowało tę unikalną linię przed całkowitą likwidacją. Obecnie utrzymywany jest na niej sezonowy ruch turystyczny. W 2007 roku z inicjatywy miejscowych miłośników kolei zawiązało się Towarzystwo Przyjaciół Kolejki Średzkiej „Bana”. Towarzystwo jest wpisane do Krajowego Rejestru Sądowego, w przyszłości ma podjąć zadania mające na celu rozwój kolei. 16 listopada 2010 roku w wyniku długoletnich rozmów, PKP przekazały nieruchomości kolei Starostwu Powiatowemu w Środzie Wielkopolskiej. Otworzyło to nowe możliwości promocji oraz pozyskiwania środków na renowacje infrastruktury.

5 czerwca 2012 roku burmistrz Środy Wielkopolskiej Wojciech Ziętkowski poinformował podczas Sesji Rady Miejskiej, iż będzie dążył do tego, aby nie uwzględniać bezkolizyjnego skrzyżowania z koleją w planach budowy drogi ekspresowej S11. Zaproponował skrócenie trasy kolei, do tejże drogi i zastąpienie pozostałej części ścieżką rowerową[2].

31 maja 2014 minął termin rewizji ostatniego czynnego parowozu Px48-1756. Dla zachowania ruchu z kolei gnieźnieńskiej sprowadzono Lxd2-343, którą po roku pracy odesłano na macierzystą kolej.

Od 13 października 2015 operatorem kolei jest Towarzystwo Przyjaciół Kolejki Średzkiej „Bana”, które w 2016 r. przywróciło weekendowy, sezonowy ruch pociągów (3 pary pociągów od 9 lipca do 11 września, a w okresie 25 września – 27 listopada w niedziele 2 pary). Sezon letni zamknął się liczbą 11439 przewiezionych pasażerów[3].

W sezonie 2017 kolej kursowała w soboty i niedziele od 6 maja do 24 września oraz dodatkowo 1, 2 i 3 maja, 15 i 16 czerwca oraz 14 i 15 sierpnia 2017 roku. Każdego dnia uruchamiane były 3 pary pociągów między Środą Wielkopolską i Zaniemyślem[4]. Pociągi prowadziła lokomotywa spalinowa Lyd1-210.

Dzięki staraniom Towarzystwa Przyjaciół Kolejki Średzkiej „Bana”, 9 września 2017[5] wrócił do planowego ruchu parowóz Px48-1756. W okresie od 9 września do 26 listopada 2017, wszystkie pociągi rozkładowe były prowadzone trakcją parową.

Przebieg | edytuj kod

Linia główna | edytuj kod

  • linia główna przebiegała na trasie Poznań Kobylepole Wąsk. – Środa Miasto – Zaniemyśl.

Linie boczne | edytuj kod

  • linia Tulce – Kruszewnia, linia istniała do roku 1954 – nie została przekuta na 750 mm.
  • linia Szewce – Gowarzewo, linia istniała do roku 1954 – nie została przekuta na 750 mm.
  • linia Krerowo – Klony.
  • linia Krerowo – Kleszczewo.
  • linia Połażejewo – Mystki.
  • linia Żabikowo – Jaszkowo.
  • linia Annopole Wąskotorowe – Czarnotki.
  • linia Chwałkowo Wąskotorowe – Brodowo.

Diagram tras linii | edytuj kod

Tabor | edytuj kod

Obecnie w skład taboru ŚKP wchodzą[6][7]:

  • lokomotywa spalinowa Lyd1-210 z 1967 r., po naprawie wiosną 2016,
  • lokomotywa spalinowa Lyd2-63[8] z 1981[9] r. (planowany remont[8]),
  • parowóz Px48-1756 z 1951 r. (sprawny, po naprawie zakończoną latem 2017[10]),
  • parowóz Px48-1920 z 1955 r. (odstawiony[11]),
  • 4 wagony 1Aw z lat 1954–1959 (w tym dwa czynne – nr 1653 i 1670),
  • 1 wagon 3Aw 1953 z 1960 r. (po naprawie rewizyjnej, w kremowo-niebieskich barwach fabrycznych),
  • 3 wagony turystyczne, przebudowane z wagonów towarowych w latach 90. XX wieku,
  • 2 wagony węglarki z lat 1950–1960,
  • 2 wagony platformy z 1960 r.,
  • 2 wagony bagażowe z lat 1929 i 1952 (serii Fxh i Fgxh),
  • 6 wagonów krytych z lat 1952–1960,
  • 3 wagony transportery z lat 1969–1989,
  • 1 wagon pług, z przebudowy, z 1959 r.,
  • 4 wózki kłonicowe do przewozu dłużycy z 1960 r.,
  • 1 drezyna spalinowa WMC-003 z 1982 r.,
  • 1 wagon polewaczka, z przebudowy, z 1952 r.

Przypisy | edytuj kod

  1. Stalowe Szlaki nr 4/2014.
  2. Zbigniew Król. Przyszłość wąskotorówki: TYDZIEŃ. „Gazeta Średzka”, 2012-07-13. [zarchiwizowane z adresu 2015-03-14]. 
  3. Koleje Małe i Duże nr 1-2/2017.
  4. Rozkład jazdy – Średzka Kolej Powiatowa, „Średzka Kolej Powiatowa” [dostęp 2017-07-19]  (pol.).
  5. Kilka słów o powrocie parowozu na szlak, „Średzka Kolej Powiatowa” [dostęp 2017-09-14]  (pol.).
  6. Bożenna Urbańska: Raptularz średzki. Środa Wielkopolska: Średzkie Towarzystwo Kulturalne, 2010, s. 64–65. ISBN 978-83-61607-55-7.
  7. Nasz tabor – Średzka Kolej Powiatowa, „Średzka Kolej Powiatowa” [dostęp 2017-07-19]  (pol.).
  8. a b Zbiórka na remont lokomotywy Lyd2-63, Średzka Kolej Powiatowa, 18 kwietnia 2020 [dostęp 2020-04-25]  (pol.).
  9. tabor, www.tabor.wask.pl [dostęp 2020-04-25] .
  10. Kilka słów o powrocie parowozu na szlak – Średzka Kolej Powiatowa – Strona Oficjalna, sredzkakolejpowiatowa.pl [dostęp 2017-12-03]  (pol.).
  11. Tabor trakcyjny – Średzka Kolej Powiatowa, „Średzka Kolej Powiatowa” [dostęp 2017-07-19]  (pol.).

Bibliografia | edytuj kod

  • Maciej Matuszewski: Z dziejów Średzkiej Kolei Dojazdowej 1902-1987, Poznański Klub Modelarzy Kolejowych, Poznań 1989

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Średzka Kolej Powiatowa" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy