Środa Śląska


Na mapach: 51°09′50″N 16°35′42″E/51,163889 16,595000

Środa Śląska w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Środa Śląska (niem. Neumarkt[2] in Schlesien, cz. Slezská Středa) – miasto w województwie dolnośląskim, w powiecie średzkim, którego jest siedzibą, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Środa Śląska.

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. wrocławskiego. Według danych z 30.06.12 r. miasto liczyło 9239 mieszkańców.

Spis treści

Nazwa | edytuj kod

Środa Śląska, 1819 r.

W księdze łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego), spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna w latach 1295–1305, miejscowość wymieniona jest w łacińskiej formie Novumforum. Kronika wymienia również wieś, która została wchłonięta przez miasto Bielany pod dawniejszą nazwą Slota glowa (Złota głowa)[3][4].

Niemiecka nazwa oznacza nowy targ (niem. Neumarkt), natomiast polska wskazuje na to, że targ odbywał się w środy. Niemiecki językoznawca Heinrich Adamy swoim dziele o nazwach miejscowości na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu wymienia nazwę miasta Sroda zanotowaną w dokumencie z 1208 roku, podając jej znaczenie Mittwochmarkt (im Burgflecken) oznaczającą "targi odbywające się w środy na dziedzińcu zamkowym"[5].

Polską nazwę Nowy Targ oraz niemiecką Neumarkt w książce „Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej” wydanej w Głogówku w 1847 wymienił śląski pisarz Józef Lompa[6].

Obecna nazwa została administracyjnie zatwierdzona 7 maja 1946[7].

Położenie | edytuj kod

Środa Śląska historycznie leży na Dolnym Śląsku, na Nizinie Śląskiej. Miasto znajduje się na wysokości od 103 do 144 m n.p.m.[potrzebny przypis]

Przez miasto przepływa rzeka Średzka Woda, lewy dopływ Odry.

Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 14,94 km²[8].

Historia | edytuj kod

Ze Środy pochodzi prawo średzkie.

Gospodarka | edytuj kod

W podstrefie Legnickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej znalazło swoje siedziby kilka przedsiębiorstw branży motoryzacyjnej (automotive) oraz logistycznej.

Obecnie (stan na 27.02.2017 r.) w LSSE (podstrefa Środa Śl.):

  • Rotom Polska Sp. z o.o.[9][10]
  • Voestalpine Rotec Sp. z o.o.
  • Cropu Polska Sp. z o.o.
  • HMT Heldener Metalltechnik Polska Sp. z o.o. & Co. Sp.K.
  • Schürholz Polska Sp. z o.o.
  • Fiuka Polska Sp. z o.o.
  • VIA Technika Obróbki Powierzchniowej Sp. z o.o.
  • Industrial Brush Manufacturers Sp. z o.o.
  • Vorwerk Dichtungssysteme Polska Sp. z o.o.
  • Schweiker Sp. z o.o.
  • RENTARS Sp. z o.o.
  • Vibracoustic Polska sp. z.o.o.

Zabytki | edytuj kod

Kościół pw. św. Andrzeja, (XIII w., 1388 r., 1670 r., 1830 r.) Mury miejskie i fosa, (XIII–XIV w.) Ratusz, obecnie Muzeum Regionalne w jego zbiorach Skarb średzki m.in. Korona średzka z przeł. XIII i XIV w.

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[11]:

  • ośrodek historyczny miasta. Układ centrum jest starszy niż kolonizacja na prawie niemieckim
  • kościół par. pw. św. Andrzeja, z XIII w., 1388 r., 1670 r., 1830 r.
  • cmentarz kościelny
  • dzwonnica, z pierwszej połowy XV w., przebudowana w końcu XVI w.
  • ogrodzenie murowane z bramą, z XVI w.
  • kościół szpitalny, obecnie pomocniczy pw. NMP, z 1220 r., przebudowany w XVII/XVIII w., 1871 r.
  • zespół klasztorny franciszkanów, ul. Kościuszki 60
    • kościół, obecnie par. pw. Podwyższenia Krzyża, z połowy XIV w., XIX/XX w., z lat 1933–35
    • klasztor, obecnie dominikanów, z 1726 r., XIX/XX w.
  • ruina zamku, ul. Cmentarna, z drugiej połowy XIII do XIV w.
  • mury obronne, z końca XIII–XIV w.
  • ratusz, obecnie muzeum, z drugiej połowy XIV w., XV w., XVI w., 1791 r., XIX/XX w.
  • zespół pałacowy, z lat 1860–70
  • poczta, ul. Kolejowa 25, z lat 1886–1888
  • dom, ul. Parkowa 1, z 1898 r.

Oświata | edytuj kod

  • Szkoła Podstawowa im. Władysława Broniewskiego
  • Gimnazjum w Środzie Śląskiej im. Jana Pawła II
  • Powiatowy Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 1 im. Mikołaja Kopernika
  • Powiatowy Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 2 im.Wincentego Witosa
  • Jednoroczna Policealna Szkoła Edukacji Innowacyjnej oraz LO dla Dorosłych
  • Ośrodek Szkolno-Wychowawczy

Święto Wina w Mieście Skarbów | edytuj kod

Święto Wina, 2010 r.

Od kilku lat odradzają się na nowo tradycje winiarskie w gminie. Już od czasów średniowiecza produkcja wina w Środzie Śląskiej miała istotne znaczenie dla miasta i okolic oraz okolicznych mieszkańców, co dokumentuje herb miasta, na którym widoczne są winne grona, uprawiane w okolicy.

Zapomniana przez wiele lat tradycja odżyła na nowo i od 2005 roku, w każdy drugi weekend września, organizowane jest Święto Wina w Mieście Skarbów. Święto jest imprezą dwudniową. Pierwszy dzień poświęcony jest konferencji winoroślarzy i winiarzy, mającej na celu poszerzanie wiedzy i wymianę doświadczeń w zakresie uprawy winorośli i kultury winiarskiej. Drugiego dnia organizowany jest festyn etniczno-historyczny. Istotnym punktem festynu jest jarmark o charakterze średniowiecznego targu, na którym odbywa się prezentacja win i produktów lokalnych oraz pokaz dawnej sztuki rzemieślniczej. Uroczysty charakter święta podkreślają historyczne stroje przedstawicieli władz lokalnych i uczestników festynu[12].

Transport | edytuj kod

Przystanek kolejowy Środa Śląska  Zobacz też: Linia kolejowa Środa Śląska – Środa Śląska Rynek.

Obrzeżami Środy Śląskiej, po obwodnicy przebiega droga krajowa nr 94. Swój początek w mieście bierze droga wojewódzka nr 346, która pozwala na ominięcie Wrocławia w ciągu drogi 94 między Prochowicami a Oławą. Droga ta stanowi także dojazd do autostrady A4 (zjazd w Kątach Wrocławskich).

4 km od centrum miasta znajduje się przystanek kolejowy Środa Śląska, na którym zatrzymują się pociągi osobowe Kolei Dolnośląskich w kierunku Wrocławia Głównego i Węglińca. W roku 2018 uruchomiono w mieście i okolicach Średzką Komunikację Publiczną obsługującą linie miejskie (melexami) i podmiejskie (autobusami). Połączenia z Wrocławiem umożliwiają przewoźnicy prywatni.

Klimat (1979–2013) | edytuj kod

Średnie miesięczne ciśnienie atmosferyczne waha się od 1014,5 hPa (IV) do 1018,8 hPa (I), największy zanotowany wzrost ciśnienia 24 hPa, największy spadek 29 hPa[13].

Średnia roczna prędkość wiatru wynosi 3,8 m/s. Najmniejsze średnie zachmurzenie osiąga 48% (VIII), największe 75% (XII), średnie roczne 61%[14].

Średnia roczna temperatura powietrza osiąga +8,9 °C. W przebiegu rocznym najchłodniejszy jest styczeń (–0,8 °C), najcieplejszy lipiec (+18,7 °C). Najwyższą maksymalną temperaturę zanotowano 10 sierpnia 1992 (+37,2 °C), najniższą temperaturę minimalną 12 stycznia 1987 (–28,9 °C)[13].

Absolutna amplituda temperatury powietrza osiągnęła 66,1 °C. W ciągu roku występuje 45 dni gorących, czyli takich, w których maksymalna temperatura przekracza 25 °C, z czego 8 to dni upalne z temperaturą powyżej 30 °C; czasami zdarzają się w Środzie Śląskiej dni bardzo upalne, podczas których maksymalna temperatura przekracza 35 °C. Najdłuższe fale upałów nad miastem wystąpiły:

  • 6–11 VIII 1992 r. (6 dni)
  • 22 VII – 2 VIII 1994 r. (12 dni)
  • 18–28 VII 2006 r. (11 dni)
  • 25–29 VII 2008 r. (5 dni)
  • 10–17 VII 2010 r. (8 dni)[13]

Najwięcej dni upalnych (z temperaturą maksymalną powyżej 30 °C) zanotowano w 1994 r. – aż 23 dni, z czego 14 w lipcu 1994. Tzw. tropikalne noce, kiedy temperatura minimalna nie spada poniżej 20 °C, praktycznie nie zdarzają się w Środzie Śląskiej. Najwyższą minimalną temperaturę w mieście zanotowano 29 VII 2013 r. i było to 20,3 °C[13].

Dni mroźnych, z ujemną temperaturą maksymalną (poniżej 0 °C) jest w Środzie Śląskiej tylko 25 rocznie. Średnia roczna suma opadu wynosi 511 mm[13].

Największe średnie miesięczne sumy opadu 82 mm (VII), najmniejsze 24 mm (II). Notowanych jest średnio 105 dni z opadem w roku (z maksimum w lecie)[13].

Demografia | edytuj kod

Piramida wieku mieszkańców Środy Śląskiej w 2014 roku[16].

Współpraca międzynarodowa | edytuj kod

Gminą partnerską dla Środy Śląskiej jest od 2001 roku gmina Saterland w Niemczech. Umowę partnerską zawarto na bazie zapoczątkowanych wcześniej, intensywnych kontaktów szkolnych oraz prowadzonych regularnie 2 razy w roku (październik w Polsce, maj – w Niemczech), od 1997 roku do dnia dzisiejszego wymian młodzieży z obydwu gmin. Ponadto gmina, jak też szkoły uczestniczą w wielu wspólnych projektach UE. Nawiązana została współpraca i jest ona wciąż rozwijana i poszerzana pomiędzy wieloma stowarzyszeniami w obydwu gminach. Bardzo intensywnie prowadzona jest współpraca pomiędzy strażami pożarnymi: OSP Bukówek oraz Ramsloh. Prężnie rozwijają się kontakty pomiędzy szkołami, organizacjami PCK oraz DRK. Także koła Gospodyń wiejskich od lat prowadzą ożywioną współpracę z organizacją Landfrauen Saterland. W 2007 roku gmina Środa Śląska za współpracę partnerską z Saterlandem otrzymała wyróżnienie i Nagrodę Komisji Środowiska, Rolnictwa oraz Spraw Lokalnych Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy „Dyplom Europy” za osiągnięcia na wielu płaszczyznach w dziedzinie współpracy pomiędzy gminami[17]. W 2011 przyznano Gminie Środa Śląska, a także inicjatorom: Peterowi Zieglerowi i Sławomirowi Siwerskiemu Dyplomu Uznania[18] za osiągnięcia w dziedzinie współpracy pomiędzy Gminami Saterland i Środa Śląska z okazji XX-lecia powstania Polsko-Niemieckiej Współpracy Młodzieży w Poczdamie i Warszawie[17]. W dniu 8 czerwca 2012 roku gmina podpisała kolejna Umowę Partnerską z gminą położoną w Czechach – Štěpánov. Podczas Święta Wina w dniu 7 września 2012 roku, po podpisaniu umowy do grona gmin partnerskich dołączyła jeszcze Kamionka Buska, leżąca na Ukrainie.

Wspólnoty wyznaniowe | edytuj kod

Kościół pw. św. Podwyższenia Krzyża, (XIV w., XIX/XX w., 1933–35)

Honorowi obywatele | edytuj kod

 Z tym tematem związana jest kategoria: Honorowi obywatele Środy Śląskiej.

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Środa Śląska polskawliczbach.pl, w oparciu o dane GUS.
  2. Neumarkt w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. VII: Netrebka – Perepiat. Warszawa 1886.
  3. Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis online.
  4. H. Markgraf, J. W. Schulte, „Codex Diplomaticus Silesiae T.14 Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis”, Breslau 1889.
  5. Heinrich Adamy: Die Schlesischen Ortsnamen ihre entstechung und bedeutung. Breslau: Verlag von Priebotsch`s Buchhandlung, 1888, s. 9.
  6. Józef Lompa, „Krótki rys jeografii Śląska dla nauki początkowej”, Głogówek 1847, s. 20.
  7. Zarządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 r. (M.P. z 1946 r. nr 44, poz. 85).
  8. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2013-07-26. ISSN 1505-5507.
  9. Jakie firmy działają między Wrocławiem a Środą Śląską, „Gazetawroclawska.pl” [dostęp 2017-02-27]  (pol.).
  10. Nowy inwestor w Komornikach [dostęp 2017-02-27]  (pol.).
  11. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 156. [dostęp 7.10.2012].
  12. Środa Śląska – Portal informacyjny.
  13. a b c d e f E-OBS (ang.). European Climate Assessment & Dataset.
  14. Climate Reanalyzer (ang.). Climate Change Institute & University of Main.
  15. European Climate Assessment & Dataset. [dostęp 2014-08-27].
  16. Środa Śląska polskawliczbach.pl, w oparciu o dane GUS.
  17. a b Środa Śl. – Portal informacyjny.
  18. W DZIESIĄTĄ ROCZNICĘ WSPÓŁPRACY PARTNERSKIEJ. lokalna gazeta ROLAND. [zarchiwizowane z tego adresu.
  19. Strona Kościoła Zielonoświątkowego w RP – Baza adresowa zborów
  20. Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy 15 lipca 1992 s. 26 Zbieranie „kosztowności” w Polsce (Pionierzy torują drogę).
  21. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-12] .

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (miasto):
Na podstawie artykułu: "Środa Śląska" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy