Świątniki Górne


Na mapach: 49°56′05″N 19°57′14″E/49,934722 19,953889

Świątniki Górne w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Świątniki Górnemiasto w woj. małopolskim, w powiecie krakowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Świątniki Górne. Pod względem geograficznym znajduje się na Pogórzu Wielickim[2]. Lokalny ośrodek usługowy; drobny przemysł metalowy. Znany ośrodek rzemiosła ślusarskiego (kłódki, artystyczne wyroby ślusarskie). Miasto ma 2280 mieszkańców (31 marca 2011).

Wieś kustosza kapituły katedralnej krakowskiej w powiecie szczyrzyckim województwa krakowskiego w końcu XVI wieku[3].

Spis treści

Historia | edytuj kod

Plan Świątnik Górnych Kościół parafialny św. Stanisława Remiza OSP Urząd Gminy

Miejscowość Świątniki Górne (pierwotnie Górki[potrzebny przypis]) została założona prawdopodobnie w XI wieku jako osada służebna należąca do kapituły katedry krakowskiej. Wybrani mieszkańcy mieli obowiązek służby w katedrze w Krakowie – służba kościelna, pilnowanie porządku, dzwonienie (m.in. dzwonem Zygmuntem w pewnym okresie), oprowadzanie zwiedzających po katedrze i kryptach. Pierwszy zachowany zapis dotyczący Górek znajduje się w Liber beneficiorum Jana Długosza, który wspomina m.in. o podziale wsi na 12 gospodarstw, o obowiązku służebnym dającym jednocześnie zwolnienie od pańszczyzny oraz o przebiegu granic.

W latach 1590–1600 biskup krakowski, kardynał Jerzy Radziwiłł, sprowadził włoskich rusznikarzy, żeby mieć możliwość wyposażenia chorągwi biskupich. Dało to początek działalności kowalskiej i płatnerskiej w Świątnikach. Gdy pod koniec XVIII w. nie było już zbytu na zbroje husarskie i szable, mieszkańcy wsi przenieśli swoje doświadczenia na produkcję głównie zamków i kłódek.

Od 1772 r. Świątniki znalazły się w zaborze austriackim. Władze zniosły zależności służebne wobec katedry i wieś przeszła na własność państwa. W trosce o rozwój techniczny i przemysłowy w Galicji, na wniosek sejmu we Lwowie, władze cesarskie założyły w 1888 r. c. k. Szkołę Ślusarską, aby kształcić przyszłych majstrów ślusarskich i wprowadzać nową technologię do produkcji kłódek (m.in. prasy ręczne i prasa parowa).

Świątniczanie licznie brali udział w walkach o wolność w 1846 r. (na Węgrzech) i w powstaniu styczniowym. Walczyli także w szeregach legionów polskich oraz wcieleni w austriackiej armii podczas I wojny światowej, a także później podczas wojny polsko-bolszewickiej 1920–1921. W okresie międzywojennym nastąpił szczytowy rozwój ślusarstwa w Świątnikach. Obok Spółki Ślusarskiej działającej przy Szkole Ślusarskiej, działały także małe spółki przemysłowe – M. Czerwiński i Ska zwana jako „Haszpień”, Stanisław Kwintowski i Ska zwana jako „Mazur” oraz spółka „Polonez”. Po II wojnie światowej nowe władze ludowej Polski, naliczając olbrzymie podatki na prywatne spółki, doprowadziły na zaprzestania ich działalności i powołania w ich miejsce Spółdzielni Pracy Metalowców „Przyszłość”.

W latach 1975–1998 miejscowość leżała w woj. krakowskim. Świątniki Górne uzyskały prawa miejskie w 1997 roku.

Od 2001 r. istnieje Muzeum Ślusarstwa im. Marcina Mikuły. Świątnicki kościół św. Stanisława został wpisany do wojewódzkiego rejestru zabytków[4].

Urodzeni w Świątnikach Górnych | edytuj kod

Demografia | edytuj kod

  • Piramida wieku mieszkańców Świątnik Górnych w 2014 roku[1].


 Osobny artykuł: Demografia Świątnik Górnych.

Struktury wyznaniowe | edytuj kod

Parafia św. Stanisława w Świątnikach Górnych – została utworzona w 1845 r. Kościół św. Stanisława w Świątnikach Górnych[5]

Miasta partnerskie | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b http://www.polskawliczbach.pl/Swiatniki_Gorne, w oparciu o dane GUS.
  2. Jerzy Kondracki: Geografia regionalna Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 1998. ISBN 83-01-12479-2.
  3. Województwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku ; Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 2008, s. 101.
  4. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo małopolskie. 2018-09-30. [dostęp 2016-01-26].
  5. ZABYTKI KULTURY MATERIALNEJ swiatniki-gorne.pl.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (miasto):
Na podstawie artykułu: "Świątniki Górne" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy