Żaba dalmatyńska


Żaba dalmatyńska w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Żaba dalmatyńska[3][4][5], żaba zwinka[3][4][5] (Rana dalmatina) – gatunek płaza z rodziny żabowatych.

Występuje w Europie, również w Polsce, gdzie przebiega północno-wschodnia granica jego zasięgu, ale tylko na kilkunastu stanowiskach w południowej jej części (głównie na południu Kotliny Sandomierskiej i na Pogórzu Karpackim[6]). Żywi się owadami. Należy do grupy żab brunatnych. W Polsce objęta jest ścisłą ochroną gatunkową[7][8].

Spis treści

Budowa | edytuj kod

Żaba dalmatyńska osiąga długość od 6[4][5] do 7[5]–8 cm[3][4], niektóre samice osiągają nawet 9 cm (występuje dymorfizm płciowy: samce nie dorównują im rozmiarami). Żaba wydaje się przez to dość duża[5].

Zwierzę przypomina wyglądem żabę trawną[3], cechującą się zazwyczaj silniejszą budową[5]. Grzbietowa strona ciała zabarwiona jest na brązowo[3][4], może być bladożółtobrązowa bądź czerwonawobrązowa, niekiedy ciemna[5], widnieje na niej plama przyjmująca kształt litery V[4]. Występują gruczołowe fałdy grzbietowe, położone w znacznej odległości od siebie[5]. Wyraźnie widać plamy skroniowe[4] barwy ciemnego brązu, klinowate w kształcie. Kończyny tylne zdobi 10 poprzecznych ciemnych pręg, wyraźnie zaznaczonych[5]. Z kolei brzuch opisuje się jako jednobarwny, jasny[4]. Podgardle jest jaśniejsze niż u żaby włoskiej, po czym można te gatunki rozróżnić[5].

Cechuje ją smukła sylwetka[5]. Pysk jest bardziej zaostrzony, niż u żaby trawnej[3]. W odległości 1 mm od oka, w obrębie plamy skroniowej, znajduje się błona bębenkowa o średnicy ustępującej oku[5]. U samca zwraca uwagę brak rezonatorów, który przekłada się na cichość wydawanych przezeń dźwięków[5]. Kończyny tylne są znacznej długości, przekraczającej długość tylnych kończyn u żaby trawnej czy moczarowej[3]. Jeśli kończyna jest wyprostowana w kierunku przednim, staw skokowy sięga znacznie za pysk[3][4]: jakieś 2–3 cm, a bywa że i więcej. W książkach popularnonaukowych znaleźć można nawet określenie uderzająco długie[5]. Kończyny takie pozwalają żabie zwince na wykonywanie skoków długości dochodzącej do 2 m[3]. Na piętach widnieją dobrze rozwinięte modzele. Palce zaopatrzone są błonami pływnymi, nie sięgającymi jednak do ich koniuszków[5].

Rozmieszczenie geograficzne | edytuj kod

Gatunek cechuje się szerokim zasięgiem występowania. Zamieszkuje większą część Europy aż do północnej Turcji[2].

Na północy żaba zwinka zamieszkuje wybrzeża szwedzkie i wyspy Danii. Stanowi w tych krajach rzadkość. Wysp Brytyjskich nie zamieszkuje, jeśli nie liczyć niewielkiej populacji na wyspie Jersey. Obserwowana jest w Belgii i Luksemburgu[2].

Na zachodzie płaz sięga Hiszpanii (Araba, Burgos i Navarra). Stanowi w tym kraju wielką rzadkość. W Portugalii się jej nie spotyka. Zamieszkuje natomiast Francję[2].

W obrębie Europy Środkowej żabę zwinkę zaobserwować można jedynie na południu. Na terenie Polski występuje wedle jednych jedynie w okolicach Wrocławia[3], wedle innych tylko w Bieszczadach[5]. Według IUCN informacje te wymagają jednak potwierdzenia. Występuje natomiast w Czechach, na Słowacji, w Niemczech[2]. W Europie Środkowej jest to zwierzę uznawane za rzadkie, występujące wyspowo[3][5], bądź za pospolite[2]. Spotyka się ją na Węgrzech, w Austrii, Szwajcarii, w Grecja, we Włoszech[2].

Zwierzę występuje w Albanii, Bułgarii, Bośni i Hercegowinie, Chorwacji, Macedonii Północnej, Serbii, Czarnogórze, Rumunii, Słowenii. Na obszarze byłego ZSRR żabę zwinkę spotyka się tylko na Ukrainie, na Nizinie Zakarpackiej i okolicznych stokach. W Turcji zasiedla wschodnią Trację i północną Anatolię, wypowiedzenie się odnośnie brzegów Morza Czarnego wymaga dalszych badań. Tureckie populacje są rozdrobnione[2]. Niektóre źródła podają też Iran[3][4] (północny zachód kraju[5]) i Kaukaz[3][4], których IUCN nie wymienia[2]. Na południowym wschodzie Europy żaba ta jest typowym mieszkańcem łęgów[5].

Ras geograficznych nie wyróżnia się[5].

Zwierzę według różnych źródeł występuje do wysokości 1000[5], 1500[4] bądź 1700 m n.p.m.[2]. Jego siedlisko stanowią wedle IUCN polany w widnych lasach liściastych, tworzonych przez dęby (w Hiszpanii dąbrowa Quercus pedunculata stanowi właściwie prócz wilgotnych łąk jedyne siedlisko tego płaza), buki i graby[2], inne źródła podają łęgi[5], dość suche lasy liściaste lub mieszane[4], jednak na pewno nie iglaste, a rzadziej od lasów łąki i zarośla. Nie zapuszcza się na pastwiska, tereny uprawne[2]. Nie musi przebywać w bezpośredniej bliskości wody, ale raczej wędruje po lądzie[5].

Rozmnażanie odbywa się w niewielkich zbiornikach wodnych położonych w lasach lub na ich obrzeżach, wymienia się stawy, mokradła, bagna, rowy[2].

Behawior | edytuj kod

Żabę dalmatyńską obserwuje się od lutego do listopada[3]. Wędrówki jej odbywają się i w dzień, i w nocy. Żeruje jednak głównie nocą, a za dnia aktywność zachowuje tylko przy pokaźnej wilgotności. Zwierzę żywi się owadami, skąposzczetami, ślimakami bez muszli. Polowania urządza na roślinach bądź też w ściółce[5].

W obliczu zagrożenia żaba dalmatyńska próbuje ucieczki swymi długimi skokami. Pojedynczym skokiem potrafi przebyć nawet 2 m[5].

Cykl życiowy | edytuj kod

Kłęby skrzeku żaby dalmatyńskiej, umieszczone w zbiorniku wodnym i przymocowane do rośliny

Pora godowa żaby dalmatyńskiej nie trwa długo: zabiera około 2 tygodni[5]. Odbywa się wiosną, w marcu i kwietniu, w niewielkich zbiornikach wodnych[4], do których migruje[2]. Samiec wydaje z siebie ciche dźwięki, nie ma bowiem rezonatorów. Odgłos godowy zapisuje się jako rro-rro-rro czy też kwo-kwo-kwo. Odbywa się kopulacja[5]. Następnie samica składa skrzek tworzący kuliste kłęby. Zawierają one według różnych źródeł od 600 do 1400 jaj[4] albo od 1000 do 2000 jaj[5]. Przeżywalność larw jest niewielka[2]. W środku lata dochodzi do przeobrażenia i z kijanek powstają małe żabki. Mijają 2–3 lata, nim osiągną one dojrzałość płciową[5].

Status | edytuj kod

Żaba dalmatyńska występuje dość obficie, jest pospolicie spotykana w dużej części Europy Środkowej i Wschodniej (IUCN wymienia tu Węgry i Rumunię), rzadka na północy czy w Hiszpanii. Całkowita liczebność gatunku ulega obniżeniu. Lokalne spadki odnotowywano w południowo-zachodniej Europie, W Hiszpanii jest to gatunek zagrożony wyginięciem[2]. Zagrożone są więc raczej poszczególne stanowiska, niż gatunek w całości[5].

Wśród zagrożeń dla gatunku IUCN wymienia[2]:

  • osuszanie i eutrofizację zbiorników, w których żaba zwinka się rozmnaża[2]
  • wyrąb lasów[2] (zwłaszcza zaś wedle innych źródeł postępująca szybko degradacja lasów łęgowych[5])
  • zastępowanie lasów liściastych iglastymi[2]
  • lokalnie wypadki drogowe[2]
  • w Szwajcarii i północnych Włoszech prawdopodobnie wirusowa infekcja skóry, mogąca wynikać z zanieczyszczenia wód[2].

IUCN określa żabę dalmatyńską jako gatunek najmniejszej troski. Gatunek ujęty jest w aneksie II konwencji berneńskiej oraz aneksie IV dyrektywy siedliskowej. Ponadto obejmują go ochroną lokalne prawodawstwa[2], np. polskie[5], wymieniają lokalne czerwone księgi. Zwierzę zamieszkuje liczne obszary chronione. Działania ochronne z pozytywnym skutkiem podejmowano w przypadku niewielkiej populacji z Jersey, w Hiszpanii monitoruje się populację i stara przywrócić siedliska życia żaby zwinki. Odtwarzania stawów, w których płaz się rozmnaża, udawało się już na obszarze jego zasięgu występowania. Starano się również zmniejszyć umieralność w wypadkach drogowych[2].

Przypisy | edytuj kod

  1. Rana dalmatina, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x Rana dalmatina. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. a b c d e f g h i j k l m n Wilfried Stichmann: Płazy. W: Wilfried Stichmann, Erich Kretzschmar: Zwierzęta. Warszawa: MULTICO Oficyna Wydawnicza, 1998, s. 192, seria: Spotkania z przyrodą. ISBN 83-7073-185-6.
  4. a b c d e f g h i j k l m n o Ulrich Gruber: Płazy i gady, gatunki środkowoeuropejskie. Warszawa: Multico, 1997, s. 34, seria: Świat przyrody. ISBN 83-7073-114-7.
  5. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af Günter Diesener, Josef Reichholf: Płazy i Gady. Warszawa: Świat Książki, 1997, s. 86-871, seria: Leksykon Przyrodniczy. ISBN 83-7129-440-9.
  6. Maciej Bonk, Stanisław Bury, Sebastian Hofman, Jacek M. Szymura, Maciej Pabijan. A reassessment of the northeastern distribution of Rana dalmatina (Bonaparte, 1840). „Herpetology Notes”. 5, s. 345–354, 2012 (ang.). 
  7. Dz.U. 2014 poz. 1348 Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 6 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt. [dostęp 2015-02-02]. Dz.U. z 2014 r. poz. 1348
  8. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz. U. z 2016 r., poz. 2183). [dostęp 2017-01-16]. Dz.U. z 2016 r. poz. 2183
Na podstawie artykułu: "Żaba dalmatyńska" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy