Żagiew guzowata


Żagiew guzowata w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Żagiew guzowata, żagiew Forquignona, żagiew wieńcowa[1] (Polyporus tuberaster (Pers.) Fr.) – gatunek grzybów należący do rodziny żagwiowatych (Polyporaceae)[2].

Spis treści

Systematyka i nazewnictwo | edytuj kod

Jest gatunkiem typowym rodzaju Polyporus (żagiew)[2].

O grzybie tym pisze Paolo Boccone w Museo di fisica z 1697 jako Tuberaster fungos ferens, podaje także nazwę pospolitą Pietra Fungifera, czyli „kamień grzybonośny”. Obie te nazwy odnoszą się do charakterystycznej sklerocji.

Jako pierwszą poprawną diagnozę tego gatunku (jako Boletus tuberaster) przyjmuje się opis Christiaana Persoona zawarty w drugim tomie Synopsis Methodica Fungorum z 1801:

   22.bol. tvberaster: magnus, pileo subinfundibuliformi repando flauescente, poris decurrentibus, stipite pallescente. — Jacq. Collect. austr. suppl. t. 8. et 9.

   Pietra fungaia. Mich. N. g. pl. p. 131. t. 71. f. 1.

   Tuberaster seu fungarius lapis vulgo Pietra fungifera appellatur. Bat. fung. arm. p. 59-61. t. 24. a. Bocc. mus. t. 300.

   Hab in Italia.

   Matrix celebris huius fungi a Jacquino, Filio, Viennam adlata, bis caput humanam superans, erat humus compactus et cohaerens, leuis tamen, tota quanta a materie albida fungiformi percursa, nullo lapide immixto onerata. Hyeme in tepidaria locata, aqua aliquotes irrorata, produxit pluscos fungos. Jacquin.

Kodeks Index Fungorum i inne źródła podają, że do rodzaju Polyporus został przeniesiony po raz pierwszy przez Eliasa Friesa w pierwszym tomie Observationes mycologicae z 1815, jednak w pracy tej brak diagnozy takiej kombinacji.

Powierzchnia kapelusza

Pracą zatwierdzającą nazwę tego taksonu jest pierwszy tom Systema Mycologicum Eliasa Friesa z 1821, jest to prawdopodobnie pierwsze zastosowanie kombinacji Polyporus tuberaster:

3. P. Tuberaster, pileo carnoso repando squamuloso flavescente, poris subrotundis stipiteque lento pallidis.

Fung. in lapide &c. Mathiol. – Cæsalp. p. 618. Ferr. Imper. p. 634. – J. Bauh. XL. c. 36. Bocc. Mus. t. 300. Mich. gen. p. 131.! (ubi syn.) t. 71. f. 1. Batt. Hist. p. 59-62. t. 24. A. Bol. tuberaster. Jacq. coll. Suppl. t. 8, 9. Pers. syn. p. 514. Nees Syst. f. 211.

   Stipes coriaceus, non edulis, stipitibus sterilibus cingitur. Pileus centro depressus l. infundibuliformis, subvillosus, 2-4 unc. latus. Pori flavescentes. "Matrix non lapis est, sed radix perennis, spongiosa quæ, dum succesive crescit amplectitur & tenaciter implicat glebas terræ, lapillos, carbones & quæcumque in terra sparsa reperiuntur" Mich. l. c. Hæc alibi translata & irrigata plures per annos producit fungos. In Suecia habuit Gadd, qui analysin dedit (V. A. Handl. 1797. p. 94.) Cf. l. l. c. c. & Marc. Aur. Severini epistola de lapide fungifero Patav. 1649. In cibariis laudatissimus, præcipue Neapoli in usu frequens. In montibus Italiæ variis locis per regnum Neapolitanum, Pontificatum &c. (v. ic.)


Synonimy naukowe[3]:

  • Boletus tuberaster Jacq. 1796
  • Boletus tuberaster Jacq. ex Pers. 1801
  • Cerioporus forquignonii (Quél.) Quél. 1886
  • Favolus boucheanus Klotzsch 1833
  • Leucoporus forquignonii (Quél.) Pat. 1900
  • Leucoporus lentus (Berk.) Pat. 1900
  • Melanopus coronatus (Rostk.) Bourdot & Galzin 1925
  • Melanopus forquignonii (Quél.) Bourdot & Galzin 1925
  • Melanopus lentus (Berk.) Bourdot & Galzin 1925
  • Melanopus squamosus var. coronatus (Rostk.) Bourdot & Galzin 1925
  • Melanopus squamosus var. forquignonii (Quél.) Bourdot & Galzin 1925
  • Melanopus squamosus var. lentus (Berk.) Bourdot & Galzin 1925
  • Mycelithe fungifera Gasp. 1842
  • Polyporellus squamosus f. forquignonii (Quél.) Pilát 1936
  • Polyporellus squamosus f. lentus (Berk.) Pilát 1936
  • Polyporellus tuberaster (Jacq. ex Pers.) Pilát 1936
  • Polyporus boucheanus (Klotzsch) Berk. 1874
  • Polyporus coronatus Rostk. 1848
  • Polyporus floccipes Rostk. 1848
  • Polyporus forquignonii Quél. 1884
  • Polyporus lentus Berk. 1860
  • Polyporus squamosus var. boucheanus (Klotzsch) Cleland & Cheel 1917

Nazwa łacińska pochodzi od łacińskiego słowa tuber oznaczającego bulwę, guza, także truflę i nawiązuje do charakterystycznej cechy tego gatunku – wytwarzanie zagłębionej w substracie, gąbczastej skleroty[1]. Nazwy polskie podał Stanisław Domański z współautorami w 1967 r.[1] W atlasach grzybów gatunek ten często opisywany jest natomiast pod nazwą żagiew bulwiasta[4][5]. Żadna z tych nazw nie ma jednak statusu nazwy oficjalnej.

Morfologia | edytuj kod

Kapelusz

Średnica 2-12 cm, kształt najczęściej lejkowaty, czasami rozpostarty. Skórka sucha filcowata, jasnobrązowa, pokryta ciemniejszymi (ochrowobrązowymi lub czerwonobrązowymi) łuskami[6]

Hymenofor

Rurkowy. Rurki białe i zbiegające na trzon. Pory duże (średnica 1–2 mm), kanciaste, u młodych okazów białe, u starszych żółtawe[6].

Trzon

Wysokość 3–8 cm, grubość 0,5–1,5 cm, walcowaty, prosty lub krzywy, przeważnie osadzony na środku kapelusza. Powierzchnia biaława lub bladoochrowa, nieco owłosiona[6].

Miąższ

U młodych owocników elastyczny, u starszych łykowaty, koloru białawego, bez zapachu[6].

Wysyp zarodników

Biały. Zarodniki eliptyczne, gładkie, o rozmiarach 9,5–14,5 × 3,5–5,8 μm[6].

Występowanie i siedlisko | edytuj kod

Występowanie tego gatunku potwierdzono w Europie (w Austrii, Belgii, Bułgarii, Danii, Francji, Hiszpanii, Irlandii, Liechtensteinie, Luksemburgu, Niemczech, Norwegii, Polsce, Słowacji, Słowenii, Szwecji i Wielkiej Brytanii), w północno-zachodniej Afryce (w Maroku), w Ameryce Północnej (w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie) oraz w Australii i w Japonii[7]. W Polsce gatunek rzadki. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status R – potencjalnie zagrożony z powodu ograniczonego zasięgu geograficznego i małych obszarów siedliskowych[8]. Znajduje się na czerwonych listach gatunków zagrożonych także w Austrii, Holandii, Estonii, Szwecji, Niemczech[1].

Rozwija się na drewnie drzew liściastych, głównie z rodzaju wiąz i buk. Występuje w lasach, na cmentarzach, w ogrodach i parkach. Owocniki pojawiają się od sierpnia do października[1]. Najczęściej rozwijają się w zagrzebanym lub leżącym na ziemi drewnie i wyrastają ponad ziemią, zawsze jednak sklerota znajduje się w ziemi i przerasta leżące nad ziemią drewno[4].

Znaczenie | edytuj kod

Saprotrof[1]. Owocniki żagwi guzowatej są jadalne. Dawniej były w południowej Europie uprawiane poprzez nawadnianie znalezionych sklerocji. W przeszłości przypisywano im także właściwości lecznicze, w tym przeciwgruźlicze.

Gatunki podobne | edytuj kod

Podobne owocniki wytwarza żagwiak łuskowaty (Cerioporus squamosus), nie posiada jednak skleroty. Podobny hymenofor ma znacznie bardziej pospolita żagiew zimowa (Lentinus brumalis), która także nie wytwarza skleroty[4].

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d e f Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  2. a b Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-03-05].
  3. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-04-15].
  4. a b c Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  5. Till R. Lohmeyer, Ute Kũnkele: Grzyby. Rozpoznawanie i zbieranie. Warszawa: 2006. ISBN 978-1-40547-937-0.
  6. a b c d e Grzybland. Zagiew bulwiasta. [dostęp 2013-04-23].
  7. GBIF, data.gbif.org [dostęp 2018-01-11]  (ang.).
  8. Zbigniew Mirek: Red list of plants and fungi in Poland = Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany. Polish Academy of Sciences, 2006. ISBN 83-89648-38-5.

Bibliografia | edytuj kod

  • P.S.P.S. Boccone P.S.P.S., Museo di fisica, 1674, s. 293 .
  • C.H.C.H. Persoon C.H.C.H., Synopsis Methodica Fungorum, tom II, 1804, s. 514 .
  • E.M.E.M. Fries E.M.E.M., Observationes mycologicae, tom I, 1815, s. 121 .
  • P.A.P.A. Saccardo P.A.P.A., Sylloge fungorum, tom VI, 1888, s. 56 .
  • G.A.G.A. Battarra G.A.G.A., Fungorum agri Ariminensis historia, 1755, s. 59-62 .
  • J.H.J.H. Léveillé J.H.J.H., J.J. Paulet J.J., Iconographie des champignons, 1855, s. 91 .
Identyfikatory zewnętrzne (takson):
Na podstawie artykułu: "Żagiew guzowata" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy