10 Sudecka Dywizja Pancerna


10 Sudecka Dywizja Pancerna w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Odznaka 10 Sudeckiej Dywizji Zmechanizowanej Pamiątkowy medal awers rewers

10 Sudecka Dywizja Pancerna im. Bohaterów Armii Radzieckiej (10 DPanc) – związek taktyczny wojsk pancernych ludowego Wojska Polskiego.

Spis treści

Historia | edytuj kod

10 Sudecka Dywizja Pancerna organizowana była dwukrotnie. W 1949 r. w ramach realizacji "Planu rozwoju Wojska Polskiego w latach 1949-1955" rozkazem MON Nr 0056/0rg z 30 marca 1949 r. minister ON nakazał dowódcy OW IV (Śląsk) do 1 września 1951 przeformować 10 Sudecką Dywizję Piechoty z etatów 2/76-2/81 na etaty 5/44,5/47, 5/50-5/59 dywizji pancernej o ogólnym stanie osobowym 6196 żołnierzy oraz 114 pracowników cywilnych. Dywizja wraz z 11 Zmotoryzowaną Dywizją Piechoty weszła w skład 2 Korpusu Pancernego podporządkowanego dowódcy Okręgu Wojskowego Śląsk. Dywizja miała zakończyć reorganizację do października 1950 roku.

Formowano ją na bazie 10 Sudeckiej DP, 2 Sudeckiego Pułku Czołgów, 6 Pułku Czołgów i 24 Drezdeńskiego Pułku Artylerii Pancernej w rejonie Wrocławia, Opola, Kłodzka, Brzegu, Strzegomia i Świdnicy Śląskiej[1].

W 1950 roku, ze względu na braki sprzętowe, podjęto decyzję o przeformowaniu 10 Dywizji Pancernej w 10 Dywizję Zmechanizowaną[1].

Jesienią 1951 roku z Wrocławia do Opola dyslokowano Dowództwo 10 DZ[1], 41 bł, 7 bsap i 43 ksam.

W 1955 roku, w ramach redukcji Wojska Polskiego, na bazie 10 Dywizji Zmechanizowanej utworzono ponownie 10 Dywizję Pancerną. Zorganizowano ją według etatów nr 5/159-5/186 o stanie osobowym 5246 żołnierzy i 121 pracowników cywilnych. Dywizja weszła w skład 2 Korpusu Pancernego wraz z 19 Dywizją Pancerną. Po likwidacji dowództwa 2 Korpusu Pancernego, we wrześniu 1956 roku, 10 Dywizję Pancerną podporządkowano bezpośrednio dowódcy Śląskiego Okręgu Wojskowego.

W czerwcu 1956 roku dywizja częścią sił weszła do centrum Poznania, biorąc bezpośredni udział w demonstracji siły w czasie "Poznańskiego Czerwca 56".

W ramach współpracy z jednostkami Północnej Grupy Wojsk Armii Radzieckiej dywizja prowadziła wspólne szkolenie pododdziałów czołgów na poligonie w Żaganiu.

Na początku lat 60. przeniesiono dywizję na etaty pokojowo-wojenne[2].

15 października 1963 roku Minister Obrony Narodowej nadał dywizji imię "Bohaterów Armii Radzieckiej", co miało związek z wizytą w jej jednostkach dowódcy Układu Warszawskiego[3].

W 1968 roku 10 Dywizja Pancerna uczestniczyła w operacji "Dunaj" wkraczając wraz z innymi armiami Układu Warszawskiego na teren Czechosłowacji.

W połowie 1981 roku w skład dywizji włączono 18 Pułk Artylerii Przeciwlotniczej z Jeleniej Góry, który uzbrojony był w rakietowe zestawy przeciwlotnicze "Kub". W grudniu tego roku, w czasie stanu wojennego, oddziały 10 Dywizji Pancernej wykonywały zadania na terenie Górnego Śląska. Jej jednostki wzięły m.in. udział w stłumieniu strajku górników w Kopalni Wujek 16 grudnia 1981.

W marcu 1989 10 Dywizja Pancerna wzięła udział w ostatnich ćwiczeniach Układu Warszawskiego na terytorium Niemieckiej Republiki Demokratycznej. W tym samym roku dywizję, podobnie jak i inne dywizje Wojska Polskiego, ponownie przeformowano na 10 Dywizję Zmechanizowaną. Trzonem jej stały się trzy pułki zmechanizowane (tzw. zunifikowane)

 Osobny artykuł: 10 Sudecka Dywizja Zmechanizowana.

Dywizja w czerwcu 1956 | edytuj kod

O 11:30 28 czerwca 1956 roku cz.p.o. dowódcy 2 Korpusu Pancernego płk Lach otrzymał od szefa Sztabu Generalnego Jerzego Bordziłowskiego zarządzenie nakazujące ogłoszenie alarmu bojowego dla oddziałów korpusu i postawienie ich w stan gotowości bojowej. O 14:00 28 czerwca jednostki 10 DPanc osiągnęły gotowość bojową[4].

O 14:00 10 Sudecka Dywizja Pancerna otrzymała zadanie: wyjść w rejon Suchego Lasu, przygotować oddziały do działań, wydać dwie jednostki ognia do broni strzeleckiej z tego jedną jo utrzymywać w transporcie i jedną przekazać bezpośrednio żołnierzom. Pozostawić na miejscu sprzęt ciężki t.j. czołgi, działa pancerne i artylerię polową, wyprowadzając składy osobowe jednostek na transporcie samochodowym w gotowości do działań w szyku pieszym. O 20:00 oddziały dywizji wyszły z rejonu lotniska Łagiewniki i przystąpiły do działań[4].

Dowódca dywizji postawił dowódcom oddziałów szczegółowe zadania. Zadania te jednostki realizowały do 30 czerwca[4].

  • 7 batalion rozpoznawczy z czołgami 23 pułku czołgów - wyjść w rejon: ul. Poznańska, róg ul. Kochanowskiego i zlikwidować "grupy dywersyjne"[c] przy budynku Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego.
  • 14 dywizjon artylerii przeciwlotniczej z 1/71 pcz otrzymał zadanie: wyjść w rejon Poczty Głównej i Telegrafu i nie dopuścić do zniszczenia tych obiektów przez grupy dywersyjne. Przy przejeździe przez ulicę Dąbrowskiego przeciwlotnicy zostali ostrzelani przez prowokatorów z broni maszynowej, a czołgi obrzucono butelkami z płynem zapalającym. Po otwarciu ognia z czołgu i broni maszynowej w kierunku punktów ogniowych prowokatorów, dywizjon mógł kontynuować marsz i wyszedł w rejon poczty głównej.
  • 27 pułk zmechanizowany (bez 1 bp) nakazano wyjść w rejon Zamku[d], Wojewódzkiego Komitetu PZPR, i Wojewódzkiej Rady Narodowej. Około 21:00 "prowokatorzy"[c] znajdujący się w pomieszczeniach Zamku, auli uniwersyteckiej i Domu Akademickiego otworzyli ogień do pododdziałów znajdujących się przed Zamkiem. Żołnierze odpowiedzieli ogniem. Wymiana strzałów seryjnych i pojedynczych trwała z różną intensywnością do 3:00 29 czerwca. Około 6:15 pododdziały zostały powtórnie ostrzelane z wieży auli uniwersyteckiej i gmachu Opery Poznańskiej. Wykonując osobisty rozkaz gen. armii Popławskiego, gmachy auli uniwersyteckiej, opery Poznańskiej i Akademii Medycznej zostały otoczone i przeszukane. W ciągu nocy 28/29 i 29 czerwca, wspólnie z oddziałami MO, zatrzymano kilkadziesiąt osób bez dokumentów oraz jedną osobę z amunicją i jedną z bronią.
  • 41 batalion łączności z czołgami 23 pcz otrzymał zadanie wyjść w rejon gmachu Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa i w współdziałaniu z 7 br zlikwidować grupę prowokatorów. Po wyjściu na ul. Rossevelta, ul. Dąbrowskiego i Mickiewicza do żołnierzy batalionu prowokatorzy[c] otworzyli ogień z dachów i okien. Pododdziały batalionu otworzyły ogień do wykrytych punktów ogniowych i zmusiły je do zaprzestania ognia.
  • 2 pułk czołgów otrzymał zadanie wyjść w rejon Fortu IX i IXa i zabezpieczyć je przed ewentualnym zniszczeniem. Jednostka walk ulicznych nie prowadziła.
  • 71 pułk czołgów zabezpieczał wschodnią część miasta z kontrolował drogi w Głuszynie, Krzesinach, Krzesinkach, Spławie
  • 10 batalion czołgów i artylerii pancernej z kompanią czołgów 7 br zabezpieczał Poznań z kierunku Gniezno i Swarzędz. Ześrodkował się w rejonie Szczepankowo, Kobyle Pole, Antonin. 29 czerwca kompania czołgów 7 br i grupą piechoty udała się do Swarzędza. Wykonując osobiste polecenie prezesa rady ministrów Józefa Cyrankiewicza, udaremniła próby organizacji pochodu w kierunku Poznania.
  • 33 dywizjon artylerii haubic z 8 dywizjonem artylerii rakietowej zabezpieczały wspólnie z czołgami 2 pcz Fort IX i Fort IXa.
  • 21 batalion saperów zajął rejon Bolechowo - Chludowo, zabezpieczał Biedrusko i kontrolował drogi w kierunku Poznania
  • 1/27 pz podporządkowany był dowódcy 13 batalionu czołgów i artylerii pancernej 19 DPanc i ochraniał poznańską elektrownię.

O 18:00 30 czerwca, dowódca 10 DPanc otrzymał rozkaz wyprowadzenia swoich oddziałów z miasta (bez 27 pz). O 21:00 rozpoczęto wycofywanie jednostek na OC Biedrusko. Do 6:00 1 lipca oddziały ześrodkowały się w swoich rejonach[4]

Straty w ludziach

  • Zginął:
szer. Bronisław Falasa z 1 batalionu piechoty 27 pz[4]
  • Ranni zostali[4]:
ppor. Alojzy Brak z 41 bł plut. Władysław Staniszewski z 41 bł szer. Marian Łagwa z 1/27 pz szer. Tadeusz Staroń z 1/27 pz

Skład i dyslokacja | edytuj kod

T-34/85 czołg ciężki IS-2

1949[1]

Uzbrojenie i wyposażenie: 144 czołgi średnie, 42 działa pancerne, 5 samochodów pancernych, 53 działa polowe 76 i 122 mm, 21 armat plot 37 mm, 36 moździerzy 82 i 120 mm, 531 samochodów i ciągników i 69 motocykli.

1955[1]

  • Dowództwo 10 Sudeckiej Dywizji Pancernej – Opole
  • 27 Pułk ZmechanizowanyKłodzko
  • 2 Sudecki Pułk Czołgów – Opole
  • 71 Pułk Czołgów – Opole
  • 10 Batalion Czołgów i Artylerii Pancernej – Opole
  • 33 Dywizjon Artylerii Haubic – Strzegom
  • 7 Batalion Rozpoznawczy – Opole
  • 8 Dywizjon Artylerii Rakietowej – Strzegom
  • 14 Dywizjon Artylerii Przeciwlotniczej – Opole
  • 41 Batalion Łączności – Opole
  • 21 Batalion Saperów – Świdnica Śląska
  • 7 Szkolny Batalion Czołgów – Opole (Szczepanowice)
  • 59 Batalion Samochodowo Transportowy – Opole
  • 54 Batalion Medyczno-Sanitarny – Opole
  • 58 Kompania Obrony Przeciwchemicznej – Opole
  • 7 Ruchoma Baza Remontu Czołgów – Komprachcice
  • 8 Ruchome Warsztaty Naprawy Sprzętu Artyleryjskiego – Komprachcice
  • 9 Ruchome Warsztaty Remontu Samochodów – Komprachcice
  • Dywizyjny Punkt Zaopatrzenia – Opole

1962

Uzbrojenie | edytuj kod

W chwili sformowania dywizji w 1949 podstawowe uzbrojenie stanowiły czołgi średnie typu T-34/85 oraz ciężkie działa pancerne typu ISU-122 i ISU-152. Na uzbrojeniu kompanii rozpoznawczej znajdowały się natomiast samochody pancerne BA-64. W połowie lat pięćdziesiątych większość czołgów średnich T-34/85 będących na uzbrojeniu dywizji była już produkcji krajowej. W latach sześćdziesiątych do uzbrojenia wprowadzono produkowane w Polsce czołgi T-54A, a w latach siedemdziesiątych czołgi T-55, które znajdowały się na uzbrojeniu dywizji do chwili jej przeformowania na dywizję zmechanizowaną. Samochody pancerne zastąpiono najpierw opancerzonymi samochodami rozpoznawczymi BRDM-1 i FUG, a następnie wozami BRDM-2.

Dowódcy dywizji | edytuj kod

Oficerowie | edytuj kod

  • ppłk dypl. Marian Skorupa - zastępca dowódcy dywizji ds. liniowych (1980-1982)
  • ppłk dypl. Henryk Janusek - zastępca dowódcy dywizji ds. liniowych (1982-1984)
  • ppłk dypl. Zdzisław Łaski - zastępca dowódcy dywizji ds. liniowych (1984-1988)

Uwagi | edytuj kod

  1. Znakiem taktycznym malowanym na sprzęcie dywizji był biały żubr. Znak ten malowano na wozach bojowych (oprócz czołgów) i samochodach.
  2. Koszary ul. Obornicka 102
  3. a b c Pisownia zgodna ze "Sprawozdaniem dowódcy 2 KPanc w akcji w Poznaniu"
  4. Miejska Rada Narodowa

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d e Piotrowski 2003 ↓.
  2. Puchała 2013 ↓, s. 276.
  3. Rozkaz Nr Pf-51/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 15 października 1963 roku w sprawie nadania 10 Sudeckiej Dywizji Pancernej imienia Bohaterów Armii Radzieckiej.
  4. a b c d e f Wybór dokumentów z zasobów CAW - 2 KPanc). „Przegląd Historyczno-Wojskowy”. 5/2006. s. 120-125. 

Bibliografia | edytuj kod

  • Jerzy Kajetanowicz: Polskie wojska lądowe 1945-1960 : skład bojowy, struktury organizacyjne i uzbrojenie. Toruń; Łysomice: Europejskie Centrum Edukacyjne, 2005. ISBN 83-88089-67-6.
  • Jerzy Kajetanowicz: Wojsko Polskie w systemie bezpieczeństwa państwa 1945-2010. Częstochowa: AJD, 2013. ISBN 978-83-7455-316-2.
  • Jerzy Kajetanowicz. Wojsko polskie w wydarzeniach poznańskich 1956 roku. „Przegląd Historyczno-Wojskowy”. 5, 2006. Warszawa: Dom Wydawniczy Bellona. ISSN 1640-6281
  • Paweł Piotrowski: Śląski Okręg Wojskowy: przekształcenia organizacyjne, 1945-1956. Warszawa: Wydawnictwo TRIO: Instytut Pamięci Narodowej, 2003. ISBN 83-88542-53-2.
  • Wybór dokumentów dotyczących poznańskiego czerwca z zasobów CAW. „Przegląd Historyczno-Wojskowy”. 5, 2006. Warszawa: Dom Wydawniczy Bellona. ISSN 1640-6281
Na podstawie artykułu: "10 Sudecka Dywizja Pancerna" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy