12 Pułk Strzelców Polskich


54 Pułk Piechoty Strzelców Kresowych w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii (Przekierowano z 12 Pułk Strzelców Polskich) Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Święto 54 pp w Tarnopolu - gen. Stanisław Dowoyno-Sołłohub wręcza dyplomy żołnierzom 12 DP w 1938 Major Antoni Kazimierz Jaworski

54 Pułk Piechoty Strzelców Kresowych (54 pp) – oddział piechoty Armii Polskiej we Francji i Wojska Polskiego.

Wchodził w skład 12 Dywizji Piechoty i w jej składzie walczył w wojnie obronnej 1939[1].

Spis treści

Formowanie i zmiany organizacyjne | edytuj kod

14 kwietnia 1919 roku w miejscowości Xertigny, w Lotaryngii, na bazie francuskiego 404 pułku piechoty oraz II batalionu 4 pułku strzelców im. Francesca Nullo sformowany został 12 pułk strzelców polskich[2]. Jednostka weszła w skład 6 Dywizji Strzelców Polskich. 15 maja 1919 roku w Girancourt oddział załadowany został na transport kolejowy i skierowany do Polski. Po czterech dniach pułk przybył do Różana, a następnie przemaszerował do Aleksandrowa Łódzkiego[2]. W nocy z 23 na 24 czerwca 1919 roku jednostka skierowana została transportem kolejowym ze Zgierza, przez Lwów do Zadwórzy, by wziąć udział w wojnie polsko-ukraińskiej[3].

Równocześnie przystąpiono do organizacji batalionu zapasowego 54 pp pod dowództwem kapitana Walczaka i Powiatowej Komendy Uzupełnień pod komendą majora Januszkiewicza. Obie instytucje miały wyznaczone stałe miejsce postoju w Tarnopolu. Z uwagi na to, że Tarnopol znajdował się w strefie walk, stacjonowały przejściowo w Drohobyczu, a następnie w Rzeszowie[3].

 Osobny artykuł: Organizacja pułku piechoty Wojska Polskiego II RP.

17 października 1920 roku pułk zajął Derażnię, a o północy następnego dnia weszło w życie zawieszenie broni. 29 października przegrupował się na północ od linii kolejowej Płoskirów–Derażnia, w rejonie KopyczyńceDawidkowce. 18 listopada wycofał się nad Zbrucz, gdzie pełnił służbę kordonową na linii demarkacyjnej[4].

 Osobne artykuły: Traktat ryski (1921)Kordon Graniczny Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego.

Pułk w okresie pokoju | edytuj kod

Na początku 1921 roku pułk przybył do Tarnopola, w którym stacjonował do 1939 roku[4]. Dowództwo pułku mieściło się przy pl. Sobieskiego. 24 lutego 1928 roku Minister Spraw Wojskowych, marszałek Polski Józef Piłsudski nadał koszarom pułku nazwę „Koszary im. Króla Jana Sobieskiego”[5].

19 maja 1927 roku Minister Spraw Wojskowych, marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 11 kwietnia, jako datę święta pułkowego[6]. Święto obchodzono w rocznicę walki stoczonej 11 kwietnia 1920 roku pod Strużką, w powiecie uszyckim.

 Osobny artykuł: Święta wojskowe w Polsce.

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 54 pułk piechoty zaliczony został do typu I pułków piechoty (tzw. „normalnych”). W każdym roku otrzymywał około 610 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 56 oficerów oraz 1500 podoficerów i szeregowców. W okresie zimowym posiadał batalion starszego rocznika, batalion szkolny i skadrowany, w okresie letnim zaś batalion starszego rocznika i dwa bataliony poborowych[7].

Na terenie koszar funkcjonowało kino wojskowe „Mars” oraz Oficerskie Kasyno Garnizonowe. W 1936 przy placu Sobieskiego otwarto świetlicę dla żołnierzy, prowadzoną przez Polski Biały Krzyż. W mieście działał Wojskowo-Cywilny Klub Sportowy „Kresy”.

Od 15 września 1932 przy pułku funkcjonowała Dywizyjna Kompania Podchorążych Rezerwy.

Strzelcy kresowi | edytuj kod

Dowódcy pułku

Dowódca pułku kierował osobiście szkoleniem oficerów i był odpowiedzialny za gotowość bojową, całokształt wyszkolenia, służbę gospodarczą i wewnętrzną pułku[8].

Zastępcy dowódcy pułku

13 czerwca 1922 roku Minister Spraw Wojskowych zniósł dotychczasowe stanowisko referenta wyszkolenia pułku piechoty i ustanowił etatowe stanowisko zastępcy dowódcy pułku zaszeregowanego do stopnia podpułkownika, wyznaczanego przez Ministra Spraw Wojskowych. Zakres działania zastępcy dowódcy określał dowódca pułku, przed którym był on całkowicie odpowiedzialny[14]. W 1938 roku zmieniona została nazwa stanowiska na „I zastępca dowódcy”. W organizacji wojennej pułku nie było stanowiska zastępcy dowódcy.

Kwatermistrzowie
  • mjr piech. Bolesław Sobolewski (10 VII 1922[20] – 1923[16])
  • mjr piech. Władysław Krzyżanowski (II 1924[21][22] – 1925 → dowódca I baonu)
  • mjr piech. Włodzimierz Hardy (do 22 V 1925 → dowódca I baonu[23])
  • mjr piech. Michał Czekanowski (22 V 1925[24] – 5 XI 1928 → dowódca baonu[25][26])
  • mjr piech. Karol Dynowski (od 5 XI 1928[26])
  • mjr piech. Walenty Ignacy Matylla (do 23 X 1931 → dowódca baonu[27][28][d])
  • mjr piech. Antoni Kazimierz Jaworski (23 X 1931[30] – 26 I 1934 → dowódca baonu 13 pp[e])
  • mjr piech. Józef I Szeląg (26 I 1934[32] – 31 VIII 1935 → dowódca baonu[33])
  • mjr piech. Antoni Władysław Mokrzycki (31 VIII 1935[33] – 1939)
Oficerowie

Obsada personalna w 1939 roku | edytuj kod

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku[34][f]:

  • dowódca pułku – ppłk dypl. Franciszek Pokorny
  • I zastępca dowódcy – ppłk Franciszek Pfeiffer
  • adiutant – kpt. Stanisław IV Tomaszewski
  • starszy lekarz – ppłk dr Jan Stefan Franciszek Baboń
  • młodszy lekarz – por. lek. Stefan Kwietniak
  • oficer placu Tarnopol – kpt. adm. (piech.) Zygmunt Aleksander Mossakowski
  • II zastępca dowódcy (kwatermistrz) – mjr Antoni Władysław Mokrzycki
  • oficer mobilizacyjny – kpt. adm. (piech.) Stanisław Kazimierz Malczyński
  • zastępca oficera mobilizacyjnego – kpt. Marian Adam Świtlak
  • oficer administracyjno-materiałowy – kpt. Jan IV Góra
  • oficer gospodarczy – por. int. Jan Karczyński
  • oficer żywnościowy – vacat
  • dowódca kompanii gospodarczej i oficer taborowy – kpt. tab. Józef Gil
  • kapelmistrz – por. adm. (piech.) Stanisław Węgrzynowski
  • dowódca plutonu łączności – kpt. Florian Franciszek Sauer
  • dowódca plutonu pionierów – por. Julian Starak
  • dowódca plutonu artylerii piechoty – por. art. Henryk Antoni Rajner
  • dowódca plutonu ppanc. – por. Kazimierz Bryk
  • dowódca oddziału zwiadu – por. Ludwik Józef Fortuna
I batalion
  • dowódca batalionu – mjr Tadeusz Feliks Teodor Żelazowski
  • dowódca 1 kompanii – mjr Karol Durko
  • dowódca plutonu – ppor. Czesław Stanisław Górak
  • dowódca plutonu – ppor. Adam Jan Wątrobski
  • dowódca 2 kompanii – kpt. Józef Władyka
  • dowódca plutonu – ppor. Alfred Ślipko
  • dowódca 3 kompanii – por. Bronisław Maksymilian Tomaszewski
  • dowódca plutonu – ppor. Józef Mieczysław Suchanek
  • dowódca 1 kompanii km – kpt. Jan Martinek
  • dowódca plutonu – por. Władysław Hojnór
  • dowódca plutonu – ppor. Jan Stanisław Mogielnicki
II batalion
  • dowódca batalionu – ppłk Józef I Szeląg
  • dowódca 4 kompanii – por Karol Wójtowicz
  • dowódca plutonu – ppor. Józef Bielecki
  • dowódca 5 kompanii – kpt. Stefan Jozef Domaradzki
  • dowódca plutonu – ppor. Zygmunt Adam Adamczak
  • dowódca 6 kompanii – kpt. Władysław Kudlicki
  • dowódca plutonu – ppor. Kazimierz Kosiński
  • dowódca plutonu – ppor. Zbigniew Marian kowacz
  • dowódca 2 kompanii km – kpt. Karol Hareńczyk
  • dowódca plutonu – por. Kazimierz Witold Pikunas
III batalion
  • dowódca batalionu – mjr Roman Gutowski
  • dowódca 7 kompanii – kpt. Michał Hiczkiewicz
  • dowódca plutonu – ppor. Franciszek Adam Fuchs
  • dowódca 8 kompanii – kpt. Kazimierz Jan Sochanik
  • dowódca plutonu – ppor. Tadeusz Józef Zubrzycki
  • dowódca 9 kompanii – por. Tadeusz Benedykt Alfred Sosiński
  • dowódca plutonu – por. Kazimierz Jan Schrott
  • dowódca 3 kompanii km – kpt. Tadeusz Mrozek
  • dowódca plutonu – ppor. Władysław Kazimierz Serwatka
  • na kursie – kpt. Józef Tadeusz Tymiński
  • na kursie – ppor. Mieczysław Stepik
  • na kursie – por. Paweł Franków
Dywizyjny Kurs Podchorążych Rezerwy 12 DP
  • dowódca – mjr Henryk Gustaw Bauer
  • dowódca plutonu – por. Marian Antoni Spryszyński
  • dowódca plutonu – por. Michał Marian Mandziara
  • dowódca plutonu – por. Zenon Duszyński
  • dowódca plutonu – por. Zbigniew Radoniewicz
54 obwód przysposobienia wojskowego „Tarnopol”
  • kmdt obwodowy PW - kpt. adm. (piech.) Władysław Kruczkowski
  • kmdt powiatowy PW Tarnopol - kpt. adm. (piech.) Feliks Wyborowski
  • kmdt powiatowy PW Trembowla - kpt. adm. (piech.) Antoni Białoskórski

Obsada personalna we wrześniu 1939 roku | edytuj kod

Obsada personalna pułku we wrześniu 1939 roku[36]

Dowództwo
  • dowódca - ppłk dypl. Franciszek Pokorny
  • I adiutant - kpt. Stanisław IV Tomaszewski
  • II adiutant - ppor. rez. mgr Marcin Sarama
  • oficer informacyjny – ppor. rez. Bronisław Karol Kowal
  • oficer łączności - kpt. Florian Franciszek Sauer
  • kwatermistrz - mjr Stanisław Czerwiński
  • oficer płatnik- por. Karczewski
  • oficer żywnościowy – N.N.
  • naczelny lekarz - ppor. lek. Stefan Kwietniak
  • kapelan - kpl. rez. ks. Jan Winnicki
  • dowódca kompanii gospodarczej - kpt. Józef Gil
I batalion
  • dowódca I batalionu - mjr Karol Durko
  • dowódca 1 kompanii strzeleckiej - por. Michał Marian Mandziara
  • dowódca 2 kompanii strzeleckiej - por. rez. Michał Wilczewski
  • dowódca 3 kompanii strzeleckiej - por. Bronisław Maksymilian Tomaszewski
  • dowódca 1 kompanii ckm - kpt. Jan Martinek
II batalion
  • dowódca II batalionu - mjr Antoni Władysław Mokrzycki
  • dowódca 4 kompanii strzeleckiej - por. Karol Wojtowicz
  • dowódca 5 kompanii strzeleckiej - kpt. Stefan Józef Domaradzki
  • dowódca 6 kompanii strzeleckiej - ppor. Kazimierz Kosiński
  • dowódca 2 kompanii ckm - kpt. Karol Hareńczyk
III batalion
  • dowódca III batalionu - mjr Roman Gutowski
  • dowódca 7 kompanii strzeleckiej – por. Tadeusz Józef Zubrzycki
  • dowódca 8 kompanii strzeleckiej – N.N.
  • dowódca 9 kompanii strzeleckiej – por. Tadeusz Benedykt Alfred Sosiński
  • dowódca 3 kompanii ckm - kpt. Tadeusz Mrozek
Pododdziały specjalne
  • dowódca kompanii przeciwpancernej - por. Kazimierz Bryk
  • dowódca plutonu artylerii piechoty - por. art. Henryk Antoni Rajner
  • dowódca kompanii zwiadowców - por. Ludwik Józef Fortuna
  • dowódca plutonu pionierów - por. Julian Starak
  • dowódca plutonu przeciwgazowego - por. Marian Antoni Spryszyński

Symbole pułkowe | edytuj kod

Sztandar

W marcu 1921 roku w Tarnopolu marszałek Polski Józef Piłsudski wręczył pułkowi chorągiew ufundowaną przez jego byłych żołnierzy[1]. Od 28 stycznia 1938 roku chorągiew pułkowa zaczęła być oficjalnie nazywana sztandarem[37]. Obecnie sztandar znajduje się w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie[38].

 Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.
Srebrna trabka

W 1928 roku pułk otrzymał srebrną trąbkę ufundowaną przez włoski 54 pułk piechoty „Umbria” (wł. 54° Reggimento fanteria „Umbria”). Na trąbce widnieje napis „wojsko włoskie 54 pułkowi piechoty polskiej” (wł. L'esercito Italiano al 54 Regimento fanteria polacco), natomiast na proporczyku przy trąbce napisano z jednej strony „54 F.R. Umbria”, zaś z drugiej – „54 p. p.”[39].

Odznaka pamiątkowa

18 maja 1929 roku Minister Spraw Wojskowych, marszałek Polski Józef Piłsudski zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 54 Pułku Piechoty[40]. Odznaka o wymiarach 39 x 39 mm ma kształt krzyża, którego ramiona pokryte są granatową emalią z obramowaniem złoconym. Na środek krzyża nałożony srebrny orzeł wz. 1927. Na ramionach krzyża herb Tarnopola oraz numery i inicjały: „54 P.P.Kr.” i uprzedni „12 P.S.P”. Ramiona krzyża złączone są oksydowanym wieńcem laurowo-dębowym. Oficerska – dwuczęściowa, wykonana w tombaku srebrzonym, emaliowana. Wykonawcą odznaki był Wiktor Gontarczyk z Warszawy[41].

Uwagi | edytuj kod

  1. Płk Julian Pieńkowski został mianowany dowódcą 8 stycznia 1920 roku[9].
  2. Zwolniony ze stanowiska 30 marca 1920 roku i przydzielony do dyspozycji Frontu Litewsko-Białoruskiego[10].
  3. Wyznaczony na stanowisko dowódcy pułku 30 marca 1920 roku[10].
  4. Major Walenty Matylla przeniesiony został do 71 pp na stanowisko dowódcy baonu[29].
  5. Sprostowano imiona z „Kazimierz Antoni” na „Antoni Kazimierz”[31].
  6. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[35].

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Satora 1990 ↓, s. 106.
  2. a b Kula 1929 ↓, s. 5.
  3. a b Kula 1929 ↓, s. 6.
  4. a b Kula 1929 ↓, s. 24.
  5. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 6 z 24 lutego 1928 roku, poz. 63.
  6. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.
  7. Jagiełło 2007 ↓, s. 63-65.
  8. Almanach 1923 ↓, s. 49.
  9. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 24 stycznia 1920 roku, s. 11.
  10. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 17 marca 1920 roku, s. 275.
  11. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 31 marca 1927 roku, s. 98.
  12. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 3 sierpnia 1931 roku, s. 245.
  13. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 3 sierpnia 1931 roku, s. 233.
  14. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 24 z 13 czerwca 1922 roku, poz. 357.
  15. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 22 z 22 lipca 1922 roku, s. 544.
  16. a b Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 278.
  17. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 5 maja 1927 roku, s. 135.
  18. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 23 października 1931 roku, s. 322.
  19. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 10 z 4 lipca 1935 roku, s. 95.
  20. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 22 z 22 lipca 1922 roku, s. 550.
  21. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 14 lutego 1924 roku, s. 66.
  22. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 254.
  23. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 55 z 22 maja 1925 roku, s. 272.
  24. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 21 z 22 maja 1926 roku, s. 169.
  25. Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 68.
  26. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 5 listopada 1928 roku, s. 373.
  27. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 23 października 1931 roku, s. 343.
  28. Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 31, 582.
  29. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 28 czerwca 1933 roku, s. 131..
  30. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 23 października 1931 roku, s. 329.
  31. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 26 stycznia 1934 roku, s. 8, 15.
  32. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 26 stycznia 1934 roku, s. 15.
  33. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 31 sierpnia 1935 roku, s. 96.
  34. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 610-611 i 677.
  35. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  36. Olczak 2017 ↓, s. 91.
  37. Dekret Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 listopada 1937 r. o znakach wojska i marynarki wojennej w: Dz.U. z 1938 r. nr 5, poz. 32.
  38. Satora 1990 ↓, s. 108.
  39. Kula 1929 ↓, s. 25.
  40. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 18 maja 1929 roku, poz. 158.
  41. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 96.

Bibliografia | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "12 Pułk Strzelców Polskich" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy