20 złotych 1925 Polonia


20 złotych 1925 Polonia w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

20 złotych 1925 Polonia – moneta próbna okresu złotowego II Rzeczypospolitej, wybita według projektu Antoniego Madeyskiego, który zajął drugie miejsce w konkursie przeprowadzonym w 1925 r. na projekt złotych polskich monet planowanych do wprowadzenia do obiegu jako element reformy walutowej Władysława Grabskiego[1].

Spis treści

Rys historyczny | edytuj kod

W jednym z aktów prawnych poprzedzających reformę Władysława Grabskiego, tj. w dekrecie Prezydenta RP z 20 stycznia 1924 r., przewidywano bicie 3100 złotych z jednego kilograma stopu złota próby 900 (9/31 grama czystego kruszcu na 1 złoty), w nominałach: 10, 20, 50 i 100 złotych. Dnia 26 maja 1924 r. Minister Skarbu wydał rozporządzenie ustalające wzory 13 monet o nominałach od 1 grosza do 100 złotych, w tym planowanych wówczas do wprowadzenia czterech nominałów ze złota, dla których wybrano wspólny wzór awersu autorstwa Antoniego Madeyskiego (określający również nominał) oraz wspólny rewers z klęczącym rycerzem autorstwa Tadeusza Beyera[2].

Mimo wydanego w 1924 r. rozporządzenia, w ramach kolejnego etapu przygotowań Mennicy Państwowej do realizacji postanowień dekretu, na początku 1925 r. rozpisano nowy konkurs na projekt złotych polskich monet obiegowych. Zwyciężczynią została Zofia Trzcińska-Kamińska, według projektu której bito później (od 1926 r.) złote bulionowe 20-złotówki z Bolesławem Chrobrym. Drugie – nagrodzone miejsce zajął właśnie projekt Antoniego Madeyskiego przedstawiający profil głowy kobiety w chuście i w wieńcu z koniczyny na tle kłosów pszenicy – w zamyśle artysty była to zapewne Polonia – personifikacja Polski[3][4].

Nagrodzony projekt rewersu Antoniego Madeyskiego został wybity przez Mennicę Państwową w postaci próbnej 20-złotówki z umieszczoną datą roczną „1925", bez napisu „PRÓBA” i znaku mennicy w Warszawie[1].

W latach trzydziestych XX w. z projektu rewersu Madeyskiego skorzystano dla monet obiegowych: 2, 5 oraz 10 złotych[5].

Awers | edytuj kod

Na tej stronie umieszczono godło – orła w koronie, poniżej napis „20 ZŁOTYCH 20”[6]. Rysunek awersu jest zgodny z zatwierdzonym rozporządzeniem z 1924 r. projektem Antoniego Madeyskiego[7].

Rewers | edytuj kod

Na tej stronie monety znajduje się lewy profil głowy kobiety w wianku na tle promieni słonecznych w formie zboża, powyżej w otoku napis: „RZECZPOSPOLITA POLSKA”, z lewej strony u dołu: „1925 R.”, z prawej strony u dołu małymi literami: „ANT. MADEYSKI”[6]. Rewers został wykonany według nagrodzonego w 1925 r. projektu Antoniego Madeyskiego[3].

Opis | edytuj kod

Moneta została wybita z rantem gładkim na krążku o średnicy 21 mm. W drugim dziesięcioleciu XXI w. znane są jej następujące odmiany w[6]:

  • brązie (nakład 105 sztuk, masa 4,56–5,85 grama),
  • srebrze (nakład 12 sztuk, masa 4,32 grama),
  • miedzi (nakład 10 sztuk, masa 4,44–4,57 grama),
  • złocie (nakład 5 sztuk, masa 5,93–6 gram).

W okresie międzywojennym utrwaliła się w części społeczeństwa potoczna opinia iż kobieta na rewersie to królowa Jadwiga, gdyż Madeyski wykonał również sarkofag tej królowej dla Katedry Wawelskiej. Według tradycji obowiązującej w rodzinie artysty utrwalił on w tym wizerunku idealizowany portret swej siostrzenicy – Wandy Syrokomskiej-Petraźyckiej. Według innych relacji modelką była Janina Żółtowska (która przed I wojną światową odwiedziła Madeyskiego w rzymskiej pracowni), późniejsza żona Ludwika Hieronima Morstina, w 1923 r. polskiego attaché wojskowego w Rzymie, przyjaciela Madeyskiego. Podobno rezultatem odnowionej po latach znajomości było między innymi to, że artysta w 1925 r. stanął do konkursu na projekt polskiej monety złotej, w którym utrwalił urodę modelki w profilu podobnym do profilu królowej Jadwigi z sarkofagu wawelskiego. Być może więc w potocznej opinii była i część prawdy, iż na monecie tej widniała głowa królowej Polski[4].

Pod koniec drugiego dziesięciolecia XXI w. ze znanych monet II Rzeczypospolitej dwudziestozłotówka próbna Polonia jest[8]:

Odmiany | edytuj kod

Znane są również odbitki w mosiądzu – nakład nieznany, masa 3,5 grama[6].

Ciekawostki | edytuj kod

W początku XXI w. Mennica Polska w ramach serii: „240 lat Mennicy Polskiej – Repliki monet polskich według projektów z okresu międzywojennego” wydała blister zawierający cztery pozłacane repliki/wyobrażenia złotych monet II Rzeczypospolitej z awersami zgodnymi z rozporządzeniem Ministra Skarbu z 1924 r. zatwierdzającym wzory polskich monet obiegowych oraz rewersem „Polonia” autorstwa Antoniego Madeyskiego. Numizmat 20-złotówki z tego blistra jest de facto repliką próby 20 złotych 1925 Polonia[9].

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Mennica PolskaM.P. S.A. Mennica PolskaM.P., Blister: Repliki monet polskich według projektów z okresu międzywojennego – Głowa Kobiety, „240 lat Mennicy Polskiej”, Warszawa, s. 2 .
  2. JerzyJ. Chałupski JerzyJ., Specjalizowany katalog monet polskich XX i XXI w. część druga II Rzeczpospolita Generalne Gubernatorstwo 1918-1945, wyd. pierwsze, Sosnowiec 2008, s. 230–231, ISBN 83-912223-4-9 .
  3. a b JerzyJ. Chałupski JerzyJ., Specjalizowany katalog monet polskich XX i XXI w. część druga II Rzeczpospolita Generalne Gubernatorstwo 1918-1945, wyd. pierwsze, Sosnowiec 2008, s. 231, ISBN 83-912223-4-9 .
  4. a b Mennica PolskaM.P. S.A. Mennica PolskaM.P., Blister: Złotówki okresu międzywojennego, „240 lat Mennicy Polskiej”, Warszawa, s. 6 .
  5. JerzyJ. Chałupski JerzyJ., Specjalizowany katalog monet polskich XX i XXI w. część druga II Rzeczpospolita Generalne Gubernatorstwo 1918-1945, wyd. pierwsze, Sosnowiec 2008, s. 173, ISBN 83-912223-4-9 .
  6. a b c d JanuszJ. Parchimowicz JanuszJ., Monety Rzeczypospolitej polskiej 1919 – 1939, wyd. pierwsze, Szczecin: Nefryt, 2010, s. 250–253, ISBN 978-83-87355-65-4 .
  7. JerzyJ. Chałupski JerzyJ., Specjalizowany katalog monet polskich XX i XXI w. część druga II Rzeczpospolita Generalne Gubernatorstwo 1918-1945, wyd. pierwsze, Sosnowiec 2008, s. 250, ISBN 83-912223-4-9 .
  8. JanuszJ. Parchimowicz JanuszJ., Monety Rzeczypospolitej polskiej 1919 – 1939, wyd. pierwsze, Szczecin: Nefryt, 2010, s. 16–60, 64–278, ISBN 978-83-87355-65-4 .
  9. Mennica PolskaM.P. S.A. Mennica PolskaM.P., Blister: Repliki monet polskich według projektów z okresu międzywojennego – Głowa Kobiety, „240 lat Mennicy Polskiej”, Warszawa .

Literatura | edytuj kod

  • Parchimowicz J.:Monety Rzeczypospolitej Polskiej 1919–1939, Nefryt, Szczecin, wydanie I, ​ISBN 978-83-87355-65-4
Na podstawie artykułu: "20 złotych 1925 Polonia" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy