22 Pułk Artylerii Lekkiej (II RP)


22 Pułk Artylerii Lekkiej (II RP) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania 22 DP w 1938 8 cm armata polowa wzór 1905 Armata 75 mm wz. 1897

22 Pułk Artylerii Lekkiej (22 pal) – oddział artylerii lekkiej Armii Polskiej we Francji i Wojska Polskiego II RP.

Spis treści

Powstanie pułku | edytuj kod

 Osobny artykuł: Armia Polska we Francji.

Wiosną 1919 roku w okolicach francuskiego miasta Martigny-les-Bains został sformowany 2 pułk artylerii polowej. Pułk formował się w oparciu o francuski 38 pułk artylerii polowej należący do 2 Dywizji Marokańskiej (franc. 2e division marocaine)[1]. Pułk należał organizacyjnie do 2 Dywizji Strzelców, która wchodziła w skład I Korpusu Armii Polskiej we Francji.

W maju 1919 roku pułk przybył do Polski. 1 września 1919 roku pułk został przeformowany w 11 pułk kresowy artylerii polowej, a 2 Dywizja Strzelców przemianowana na 11 Dywizję Piechoty. W skład puku został włączony I dywizjon 3 pułku artylerii polowej i przemianowany na IV dywizjon[2].

Pułk brał udział w zajmowaniu Pomorza, uczestniczył również w wojnie polsko-bolszewickiej w 1920 roku.

Pułk w okresie pokoju | edytuj kod

Zimę z 1920 na 1921 roku pułk spędził w rejonie Baranowicz. Pod koniec czerwca 11 pap przybył do Stanisławowa i tam został przemianowany na 22 pułk artylerii polowej. Następnie pułk przybył do Przemyśla. III dywizjon został przemianowany na I dywizjon 24 pułku artylerii polowej i odesłany do Jarosławia[3]. Następnie pułk został przeniesiony do Rzeszowa i Gródka Jagiellońskiego[4]. Był organiczną jednostką artylerii 2 Dywizji Górskiej, która 1 marca 1925 roku została przemianowana na 22 Dywizję Piechoty Górskiej)[4].

W latach dwudziestych III dywizjon uzbrojony był w 8 cm armaty polowe wzór 1905.

 Osobny artykuł: Święta wojskowe w Polsce.

19 maja 1927 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 5 maja, jako datę święta pułkowego[5]. Pułk obchodził swoje święto w rocznicę przybycia do Polski i wyruszenia na front przeciwukraiński[3][6].

W marcu 1929 roku 22 pap został podporządkowany, pod względem wyszkolenia, dowódcy 10 Grupy Artylerii.

W tym samym roku został opublikowany „Zarys historji wojennej ...” autorstwa kapitana Franciszka Hejnar, zamordowanego w 1940 roku w Katyniu[7].

31 grudnia 1931 roku na podstawie rozkazu B. Og. Org. 1120 – 18 Org. Ministra Spraw Wojskowych marszałka Polski Józefa Piłsudskiego 22 pap został przemianowany na 22 pułk artylerii lekkiej[8].

We wrześniu pułk powrócił do Przemyśla i zajął koszary w Bakończycach[4]. 1 października 1933 roku na Rynku w Przemyślu odbyła się uroczystość powitania pułku, w której wziął udział dowódca garnizonu gen. bryg. Stanisław Wieroński i prezydent miasta Roman Krogulecki. Uroczystość zakończyła się defiladą oddziałów garnizonu[9].

Walki w kampanii wrześniowej | edytuj kod

W kampanii wrześniowej pułk wziął udział w ramach 22 Dywizji Piechoty Górskiej, która była odwodem naczelnego wodza. Poszczególne jego dywizjony zostały przydzielone do pułków 22 Dywizji Piechoty: I – 6 pułku strzelców podhalańskich, II – 5 pułku strzelców podhalańskich, III – 2 pułku strzelców podhalańskich.

3 września 1939 roku pułk wraz z całą 22 Dywizją Piechoty Górskiej zajął pozycje obronne w rejonie Olkusza na linii Klucze – Bolesław. Następnie w nocy 4 września rozpoczął odwrót przez Wolbrom, Działoszyce, Skalbmierz nad rzekę Nidę.

6 września walczył w rejonie Racławic z niemieckimi podjazdami pancernymi, a następnego dnia powstrzymywał natarcie wojsk niemieckich na pozycjach opóźniających nad rzeką Nida. W dniach 8–10 września prowadził wspólnie z jednostkami dywizji ciężkie walki w rejonie Jurkowa, Broniny, Owczar i Rytwian. 10 września dywizja w rejonie Rytwian poniosła tak ciężkie straty, że przestała istnieć jako wielka jednostka.

Resztki oddziałów piechoty i artylerii przeprawiły się przez Wisłę i walczyły w dniu 19 września w Puszczy Sandomierskiej, a 22 września 1939 w rejonie Bojanowa nastąpiło rozwiązanie resztek pułku wraz z całą dywizją.

Jedna z baterii I dywizjonu po przekroczeniu Wisły weszła w skład 23 pułku artylerii lekkiej i 19 września 1939 roku brała udział w bitwie pod Tomaszowem Lubelskim.

Żołnierze pułku | edytuj kod

Gen. bryg. Stanisław Wieroński żegna przechodzącego w stan spoczynku d-cę 22 pal w Przemyślu płk Romana Wolla. Wieczerza wigilijna dla szeregowych z 22 pal w Przemyślu. Widoczny m.in. d-ca pułku ppłk dypl. art. Włodzimierz Ludwig.
Dowódcy pułku
  • ppłk armii franc. Kołyszko (1 IV – X 1919)
  • płk Mikołaj Teodor Majewski (X 1919 – 10 VIII 1920[10])
  • płk Jan Suzin (10 VIII 1920[10][11] – 1923)
  • ppłk / płk Antoni Klemens de Meraviglia Crivelli (1923 – 20 III 1925[12] → szef Artylerii OK X)
  • płk art. Henryk Kreiss (IV 1925[13] – 17 II 1927[14] → komendant Oficerskiej Szkoły Artylerii w Toruniu)
  • płk art. Witold Majewski (IV 1927 - I 1928 → rejonowy inspektor koni w Brześciu[15])
  • płk dr Roman Jan Woll (III 1928[16] – 31 III 1933 → stan spoczynku[17])
  • ppłk / płk dypl. art. Włodzimierz Ludwig (VI 1933 – 1937 → zastępca dowódcy Obrony Przeciwlotniczej MSWojsk.)
  • płk art. Jan Stefan Woźniakowski (12 I 1937 – 27 VIII 1939 → dowódca artylerii dywizyjnej 22 DP[18])
  • ppłk art. mgr Marian Surman (27 VIII – IX 1939[18])
Zastępcy dowódcy pułku (od 1938 roku – I zastępca dowódcy)
  • ppłk art. Henryk Kreiss (do 1 XI 1922[19] → zastępca dowódcy 2 pag)
  • ppłk art. Wincenty Edward Cybulski (od 1 XI 1922[19])
  • ppłk art. Ludwik Buczek (1928 – III 1929 → dowódca 30 pap)
  • ppłk art. Adam Faustyn Biskupski (IV 1929 – VI 1932 → dowódca 1 pac[20])
  • mjr art. dr Karol Władysław Mikołajczyk (XII 1932[21] – 15 III 1933 → Korpus Kontrolerów[22])
  • ppłk art. Władysław Piotr Wiatr (od IV 1933[23])
  • ppłk art. mgr Marian Surman (do 27 VIII 1939 → dowódca pułku[18])
Kwatermistrzowie
Oficerowie pułku

Kawalerowie Virtuti Militari | edytuj kod

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari[30]

  1. kpt. Leon Bukojemski
  2. por. Józef Górski
  3. kpt. Bohdan Stanisław Jakubowski
  4. ppor. Norbert Magzamen
  5. ogn. Józef Ocytko
  6. kpt. Michał Sikorski
  7. mjr Adam Zaręba

Obsada personalna w 1939 roku | edytuj kod

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku[31][a]:

  • dowódca pułku – płk Jan Stefan Woźniakowski
  • I zastępca dowódcy – ppłk mgr Marian Surman
  • adiutant – kpt. Grzegorz Wiśniewski
  • lekarz medycyny – por. lek. Izydor Marzymski
  • starszy lekarz weterynarii – mjr dr Adolf Gąska
  • oficer zwiadowczy – kpt. Kazimierz Jaremski
  • II zastępca dowódcy (kwatermistrz) – mjr Czesław Pieniążek-Odrowąż
  • oficer mobilizacyjny – kpt. Tadeusz Julian Szeremeta
  • zastępca oficera mobilizacyjnego – kpt. adm. (art.) Franciszek Hejnar
  • oficer administracyjno-materiałowy – kpt. Aleksander Szczęsny Czwartacki
  • oficer gospodarczy – kpt. int. Józef Syrek
  • oficer żywnościowy – por. Jan Wiktorów
  • dowódca plutonu łączności – por. Zbigniew Ludwik Kołowski
  • oficer plutonu – por. Bonifacy Adamski
  • dowódca szkoły podoficerskiej – kpt. Bronisław Olbrycht
  • dowódca I dywizjonu – mjr Jerzy II Kamiński
  • dowódca 1 baterii – kpt. Marcin Hydzik
  • dowódca plutonu – ppor. Norbert Karol Rzazonka
  • dowódca 2 baterii – kpt. Teodor Dobrowolski
  • dowódca plutonu – ppor. Jerzy Damian Braun
  • dowódca II dywizjonu – mjr Jan Michał Mareczek
  • dowódca 4 baterii – kpt. Marian Jan Słotołowicz
  • dowódca plutonu – ppor. Stefan Kazimierz Machura
  • dowódca 5 baterii – por. Stanisław Sierakowski
  • dowódca plutonu – ppor. Henryk Murawski
  • dowódca III dywizjonu – mjr Walenty Lewicki
  • dowódca 7 baterii – kpt. Mieczysław Herde
  • dowódca plutonu – por. Władysław Szubiński
  • dowódca plutonu – por. Bronisław Mizerski
  • dowódca 8 baterii – kpt. Włodzimierz Konrad Dośla
  • dowódca plutonu – ppor. Leon Mendyka
  • dowódca 9 baterii – por. Józef I Zborowski
  • dowódca plutonu – ppor. Tadeusz Michał German
Obsada personalna pułku we wrześniu 1939 roku
Dowództwo pułku
  • dowódca – ppłk mgr Marian Surman
  • adiutant – kpt. Teodor Dobrowolski
  • oficer zwiadowczy – kpt. Marian Słotołowicz
  • oficer obserwacyjny – por. Zdzisław Rybiański
  • oficer łączności – ppor. Zbigniew Kołowski
  • szef kancelarii pułku – st. ogn. Józef Kostoń
  • dowódca plutonu topograficzno-ogniowego – ppor. Tadeusz German
I dywizjon
  • dowódca dywizjonu – kpt. Grzegorz Wiśniewski
  • oficer zwiadowczy – ppor. rez. Jerzy Josse
  • oficer obserwacyjny – ppor. rez. Stefan Hoszowski
  • oficer łączności – ppor. rez. Adam Józef Studzieniecki
  • oficer płatnik – por. rez. Jan Teibels
  • lekarz – kpt. rez. lek. Stanisław Lewicki
  • lekarz weterynarii – ppor. rez. lek. wet. Sywański
  • dowódca kolumny amunicyjnej – por. rez. Jan Gaweł
  • dowódca 1 baterii – kpt. Marcin Hydzik
  • oficer ogniowy – ppor. rez. Edward Bigda
  • dowódca II plutonu – ppor. Euzebiusz Odon Stróżek
  • szef baterii – st. ogn. Piotr Urbanowicz
  • podoficer zaprzęgowy – plut. Stefan Matuszewski
  • dowódca 2 baterii – kpt. Bronisław Olbrycht
  • oficer ogniowy – ppor. rez. Stanisław Andrzej Turek
  • dowódca I plutonu – ppor. rez. Mieczysław Stanisław Chorążykiewicz
  • dowódca 3 baterii – por. Bonifacy Adamski
  • oficer zwiadowczy – ppor. rez. Adolf Bródka
  • oficer ogniowy – ppor. rez. Zbigniew Jan Haluza
II dywizjon
  • dowódca dywizjonu – mjr Jan Michał Mareczek
  • lekarz weterynarii – sierż. pchor. rez. lek. wet. Bohdan Ładyżyński
  • dowódca 4 baterii – ppor. Jerzy Damian Braun
  • oficer ogniowy – ppor. rez. Bolesław Jan Janusz
  • dowódca I plutonu – ppor. rez. Wilcz
  • dowódca II plutonu – ogn. pchor. rez. Kazimierz Czech
  • dowódca 5 baterii – por. Stanisław Sierakowski
  • oficer zwiadowczy – st. ogn. pchor. rez. Jan Krasicki
  • oficer ogniowy – ppor. rez. Skowronek
  • szef baterii – ogn. Anger
  • dowódca 6 baterii – por. rez. Stanisław Jan Wilczyński
  • oficer ogniowy – ppor. Norbert Karol Rzazonka
III dywizjon
  • dowódca dywizjonu – mjr Walenty Lewicki
  • dowódca 7 baterii – kpt. Mieczysław Herde
  • szef baterii – ogn. Walenty Gwiżdż
  • podoficer zaprzęgowy – plut. Władysław Cichy
  • dowódca 8 baterii – kpt. rez. Michał Mazurek
  • oficer zwiadowczy – ppor. rez. Stanisław Jerzy Godziński
  • oficer ogniowy – ppor. ppor. Leon Mendyka
  • dowódca I plutonu – ppor. rez. Tadeusz Stanisław Rosół
  • dowódca II plutonu – ppor. rez. Jan Słomiany
  • szef baterii – ogn. Wojciech Ryczan
  • podoficer zaprzęgowy – plut. Michał Złamonicz
  • dowódca 9 baterii – por. Władysław Szubiński
  • szef baterii – ogn. Marcin Białek
  • podoficer zaprzęgowy – plut. Józef Szczudło

Symbole pułkowe | edytuj kod

Sztandar
 Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.

Nadanie sztandaru i zatwierdzenie jego wzoru ujęte zostało w Dodatku Tajnym nr 6 do Dziennika Rozkazów MSWojsk. Nr 6 z 5 maja 1938 roku, poz. 63. 29 maja 1938 roku na Błoniach Krakowskich generał dywizji Juliusz Rómmel wręczył pułkowi sztandar ufundowany przez społeczeństwo Przemyśla. W czasie tej ceremonii sztandary otrzymały pozostałe oddziały artylerii z Okręgów Korpusów Nr V i X[33].

Odznaka pamiątkowa

20 stycznia 1930 roku Minister Spraw Wojskowych, Marszałek Polski Józef Piłsudski zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 22 pal[34]. Odznaka o wymiarach 38x38 mm ma kształt krzyża o wciętych półokrągło końcach ramion pokrytych ciemnozieloną emalią z czarną obwódką. Na ramionach krzyża wpisano numer i inicjały „22 P.A.P.” oraz datę przybycia 2 Pułku Artylerii Polowej do Polski i wyruszenia na front przeciwukraiński „5.V.1919”. Środek krzyża wypełnia okrągła tarcza ze srebrnym orłem wz. 1927 w otoku z czarnej emalii. Między ramionami krzyża dwie skrzyżowane lufy armatnie barwy złotej. Godło mocowane na dwa sztyfty. Odznaka oficerska, jednoczęściowa, wykonana w srebrze i emaliowana. Na rewersie próba srebra i imiennik grawera. Autorem projektu odznaki był porucznik Adam Bednarczyk, a wykonawcą Wiktor Gontarczyk z Warszawy[35]. W 1931 roku inicjały zmieniono na „22 PAL”[36].

Uwagi | edytuj kod

  1. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[32].

Przypisy | edytuj kod

  1. Hejnar 1929 ↓, s. 3.
  2. Hejnar 1929 ↓, s. 7.
  3. a b Hejnar 1929 ↓, s. 21.
  4. a b c Osiński 1993 ↓, s. 14.
  5. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.
  6. Galster 1975 ↓, s. 61.
  7. Księga Cmentarna Katynia 2000 ↓, s. 201.
  8. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 36 z 31 grudnia 1931 roku, poz. 473.
  9. Powitanie 1933 ↓, s. 34-35.
  10. a b Osiński 1993 ↓, s. 23.
  11. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 43 z 10 listopada 1920 roku, s. 1162.
  12. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 40 z 5 kwietnia 1925 roku, s. 191.
  13. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 46 z 24 kwietnia 1925 roku, s. 220.
  14. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 3 z 29 stycznia 1927 roku, s. 18.
  15. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 3 z 28 stycznia 1928 roku, s. 19-25.
  16. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 21 marca 1928 roku, s. 88.
  17. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 15 z 31 grudnia 1932 roku, s. 470.
  18. a b c Osiński 1993 ↓, s. 23-24.
  19. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 46 z 23 listopada 1922 roku, s. 849.
  20. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 9 grudnia 1932 roku, s. 422.
  21. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 9 grudnia 1932 roku, s. 409.
  22. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 11 kwietnia 1933 roku, s. 94.
  23. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 11 kwietnia 1933 roku, s. 83.
  24. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 73 z 30 lipca 1924 roku, s. 417.
  25. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 22 stycznia 1927 roku, s. 14.
  26. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 22 stycznia 1927 roku, s. 13.
  27. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 3 sierpnia 1931 roku, s. 244.
  28. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 150.
  29. Osiński 1993 ↓, s. 43.
  30. Hejnar 1929 ↓, s. 22.
  31. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 739–740.
  32. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  33. Satora 1990 ↓, s. 296.
  34. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 3 z 20 stycznia 1930 roku, poz. 25.
  35. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 259-261.
  36. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 261.

Bibliografia | edytuj kod

  • Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2018-03-22].
  • Karol Lucjan Galster: Księga Pamiątkowa Artylerii Polskiej 1914 - 1939. Londyn: 1975.
  • Franciszek Hejnar: Zarys historji wojennej 22-go Pułku Artylerii Polowej. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1929, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.
  • Jan Kiński, Helena Malanowska, Urszula Olech, Wacław Ryżewski, Janina Snitko-Rzeszut, Teresa Żach: Katyń. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Marek Tarczyński (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2000. ISBN 83-905590-7-2.
  • Powitanie 22. pułku artylerii lekkiej. W: Oświata – to potęga. Wydawnictwo pamiątkowe z okazji 15-lecia niepodległości Państwa Polskiego. Józef Kopeć (red.). Przemyśl: Okręgowy Zarząd Polskiego Białego Krzyża w Przemyślu, 1933.
  • Robert Osiński: 22 Pułk Artylerii Lekkiej. T. 23. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 1993, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej. ISBN 83-85621-20-2.
  • Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
  • Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siły Zbrojne Na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-204-3299-2.
  • Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6.
Na podstawie artykułu: "22 Pułk Artylerii Lekkiej (II RP)" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy