33 Eskadra Towarzysząca


33 Eskadra Towarzysząca w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

33 eskadra towarzyszącapododdział lotnictwa Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

W 1934 w Poznaniu-Ławicy została sformowana 33 eskadra towarzysząca. Na jej bazie w 1937 powstały dwie kolejne eskadry towarzyszące 3 pułku lotniczego. W kampanii wrześniowej jako eskadra obserwacyjna walczyła w składzie lotnictwa Armii „Poznań”.

Godło eskadry[1][2]:

  • „Ważka (pasikonik[3]) z lornetą” na tle białego rombu.

Spis treści

Formowanie i szkolenie 33 eskadry towarzyszącej | edytuj kod

33 eskadra towarzysząca została sformowana w październiku i listopadzie 1934 w składzie 3 pułku lotniczego w Poznaniu-Ławicy. Podstawę organizacji eskadry stanowił rozkaz L. 2274/Tjn. Org. I Wiceministra Spraw Wojskowych z 30 sierpnia 1934. Określony w tym rozkazie termin formowania eskadry na dzień 15 września 1934 nie został zachowany[4][d]. Z braku odpowiednich pomieszczeń na Ławicy, formowanie odbywało się w pomieszczeniach hali balonowej na Winiarach. Do eskadry kierowano obserwatorów i pilotów o dużym doświadczeniu. Początkowo eskadra dysponowała kilkoma samolotami różnych typów, które z czasem zostały wymieniono na samoloty typu Lublin R-XIIIC. Organizacyjnie weszła w skład II dywizjonu liniowego. Do wiosny 1934 kompletowano załogi, personel obsługi naziemnej, samoloty i inne wyposażenie. Zorganizowane zostały 3 plutony po 3 samoloty[2]. Podczas letnich ćwiczeń dwa plutony uzyskały zdolność ćwiczebną i odleciały na lotniska polowe celem współpracy z dywizjami piechoty. Jesienią powstały kolejne 2 plutony. Z dniem 31 grudnia rozwiązano jednak V pluton[5]. Zima 1936 personel latający szkolił się w zakresie: taktyki działań broni połączonych, nawigacji i geografii lotniczej oraz rozpoznawania i określania długości kolumn w marszu. Od maja eskadra zaczęła się przezbrajać na samoloty Lublin R-XIIID, będące ulepszoną wersją poprzedniego typu. Latem eskadra odbyła szkołę ognia na poligonie Biedrusko, W lipcu 3 jej plutony wzięły udział w koncentracji jednostek lotniczych w rejonie Gniezna. Tu dowództwo 3 Grupy Lotniczej zorganizowało dwustronne manewry lotnicze bez udziału wojsk lądowych. Ćwiczenia zakończono zlotem wszystkich jednostek na lotnisku Mokotowskim w Warszawie oraz defiladą powietrzną[5]. We wrześniu 1937 eskadra uczestniczyła w ćwiczeniach odbywających się na terenie Wielkopolski w obozach ćwiczebnych Barycz i Radusz współdziałając między innymi z 10. i 26 Dywizją Piechoty. Pod koniec września eskadra odleciała na ćwiczenia z udziałem jednostek myśliwskich i liniowych[6]. W oparciu o rozkaz Departamentu Dowodzenia Ogólnego MSWojsk. L.dz. 4359 tjn. z 19 lipca 1937, w 3 pułku lotniczym powstały jeszcze 2 eskadry towarzyszące oraz dowództwo IV dywizjonu towarzyszącego, w skład którego weszły wszystkie eskadry towarzyszące pułku. Zalążkiem dla nowo formowanych eskadr była właśnie 33 eskadra. W nowej strukturze wszystkie eskadry towarzyszące miały po 2 plutony, dysponując 3 samolotami każdy, plus samolot dowódcy eskadry. W okresie reorganizacji 33 eskadra przeniosła się do nowo wybudowanego hangaru na Ławicy[6]. Zimą 1938 załogi ćwiczyły współdziałanie z 25 Dywizją Piechoty. Latem, wspólnie z wojskami lądowymi, ćwiczono na terenie Pomorza i Wielkopolski. W grudniu trwała szkoła ognia lotniczego[7].

Działania 33 eskadry obserwacyjnej w 1939 | edytuj kod

Wzmagające się zagrożenie wybuchem wojny z III Rzeszą Niemiecką narzuciło konieczność bardziej intensywnego przygotowania się do działań bojowych. W lutym eskadra odleciała na szkołę ognia. Eskadrze wymieniono samoloty R.XIIID na znacznie nowocześniejsze RWD-14 Czapla. Z uwagi na fakt, że plutony miały działać samodzielnie, podzielono posiadany sprzęt i wyposażenie materialowo-warsztatowe na dwie części. W tym czasie do eskadry zaczęli napływać rezerwiści powoływani imiennymi kartami MOB. Od połowy sierpnia zarządzono w 3 pułku lotniczym pogotowie. Personel był skoszarowany na lotnisku, skąd oddalić się można było jedynie za specjalnymi przepustkami[8].

Mobilizacja eskadry | edytuj kod

Eskadra mobilizację sierpniową przeprowadziła na lotnisku Ławica. Po wykonaniu czynności mobilizacyjnych , w nocy z 28 na 29 sierpnia rzut kołowy odjechał na lotnisko Żydowo[3]. 31 sierpnia przyleciało za nim siedem samolotów obserwacyjnych RWD-14 Czapla i 2 samoloty szkolne RWD-8[1]. Jeszce przed odlotem dowódca eskadry przekazał do plutonu łącznikowego nr 6 dwóch obserwatorów – oficerów rezerwy, a przyjął z rozwiązanej 39 eskadry towarzyszącej trzech oficerów zawodowych[9].

Działania eskadry w kampanii wrześniowej | edytuj kod

W kampanii wrześniowej eskadra walczyła w składzie Armii „Poznań”[10][11]. Już 1 września nastąpił podział jednostki: I/33 pluton został przydzielony do dyspozycji dowódcy 26 Dywizji Piechoty[12] i przesunięty na lądowisko Sielec, a II/33 pluton wszedł w podporządkowanie 25 Dywizji Piechoty i odleciał na lądowisko Dębe[13]. Dowódca eskadry pozostał przy I plutonie. Zadań bojowych nie wykonywano[14].

2 września załogi obu plutonów wykonały po kilka lotów rozpoznawczych i łącznościowych. 3 września na rozpoznanie nieprzyjaciela w rejon CzarnkówUjścieWągrowiec wystartowała załoga: ppor. obs. Zygmunt Rattay i kpr. pil. Jan Michalak. Przy podejściu do zrzutu meldunku na płachtę dowódcy armii w Wapnie Nowym, samolot został ostrzelany przez OPL osłony sztabu Armii „Poznań”. Podczas przymusowego lądowania „Czapla” została rozbita. Załoga nie odniosła większych obrażeń. Wieczorem I/33 pluton przegrupował się na lądowisko Szczepanowo, a II/33, po wykonaniu zadań na korzyść dowódcy 25 Dywizji Piechoty, odleciał na lądowisko Turek. W nocy kpt. Stanisław Zaleski i sierż. Stefan Nowak polecieli nad terytorium wroga w rejon Piła-Krzyż szukając nieprzyjacielskich kolumn pancernych[15]. 4 września dwukrotnie na rozpoznanie w rejonie Nakła i Bydgoszczy latał dowódca eskadry z sierż. Nowakiem. W drugim locie ich „Czaplę” zaatakował niemiecki myśliwiec – bez powodzenia. Wieczorem przyszedł rozkaz natychmiastowego odejścia 1/33 plutonu w rejon Inowrocławia. Przy lądowaniu w ciemnościach samolot por. Antoniego Mikienki i plut. Mieczysława Orłowskiego wpadł na kołującą „Czaplę” ppor. Zygmunta Rattaya i kpr. Jana Michalaka. Załogi nie doznały obrażeń, ale oba samoloty zostały zniszczone. W tym czasie załogi ppor. Sawickiego, ppor. Tomaszewskiego i ppor. Wilczyńskiego z II/33 plutonu wykonały 2 loty rozpoznawcze i 1 łącznościowy na zapotrzebowanie sztabu 25 Dywizji Piechoty[16]. 5 września I/33 pluton dysponował tylko „Czaplą". Załoga wykonała 2 loty na korzyść 26 Dywizji Piechoty[17]. W tym dniu załogi II/33 plutonu startowały 3-krotnie, rozpoznając w rejonie Kalisza i Ostrowa Wielkopolskiego. Z lotu nie wróciła załoga: ppor. obs. Tadeusz Sawicki i kpr. pil. Brunon Ślebioda. Ich samolot został prawdopodobnie zestrzelony przez niemiecki 55 pułk piechoty[18]. W dniach od 6 do 8 września I/33 pluton wykonał kilka lotów na korzyść dowódcy 26 Dywizji Piechoty. 8 września kpt. Stanisław Zaleski otrzymał rozkaz przesunięcia na prawy brzeg Wisły i przekazania 1 „Czapli” do 46 eskadry obserwacyjnej, a 1 RWD-8 do eskadry łącznikowej por. obs. Eichstaedta[e]. W tym okresie załogi II/33 wykonały 4 zadania na korzyść dowódcy 25 Dywizji Piechoty[18]. 9 września rozkaz odejścia I/33 plutonu do Armii „Pomorze” został odwołany, a oba plutony połączyły na lotnisku Lubień. W tym czasie eskadra dysponowała 3 „Czaplami” i 1 RWD-8. Por. Jan Jaworski i plut. Mieczysław Orłowski polecieli w rejon Aleksandrowa Kujawskiego, por. Mikienko i ppor. Rejecki w rejon Strykowa, a rejon Głowna rozpoznawał ppor. Rattay i kpr. Marian Zajączkowski[18]. 10 września eskadra dysponowała 2 samolotami typu „Czapla”[19]. W tym dniu samoloty odleciały na lotnisko Krośniewice, a niedługo potem na lądowisko Kamienna. Startowano na rozpoznanie kierunków: Września, Gniezno i Żnin. 11 września wykonano kilka lotów dla potrzeb dowództwa armii. 12 września nastąpiło przesunięcie eskadry na lądowisko Wola Raciborska. W tym dniu załogi rozpoznawały przedpole na kierunku zachodnim. 13 września załoga: kpt. Zaleski i sierż. Nowak rozpoznawali obszar na wschód od Bzury, natomiast załoga ppor. Rattaya z ppor. Rejeckim badała sytuację w rejonie Płocka i Gąbina. 14 września por. Jaworski z kpr. Barankiewiczem polecieli rano na rozpoznanie rejonu Wisły. Na skutek intensywnego bombardowania okolic Woli Raciborskiej, nastąpiło przesunięcie eskadry na lądowisko Brzozów Stary[20]. 15 września samoloty odleciały do Luszyna. Niedługo potem, z uwagi na zmasowane naloty Luftwaffe, nastąpił powrót do Brzozowa. W tym dniu eskadra wykonała tylko 1 lot łącznościowy. 16 września ppor. Józef Tomaszewski z sierż. Nowakiem rozpoznawali odcinek Wisły WyszogródModlin. Nad Gąbinem własna OPL postrzelała „Czaplę”, a pilotowi z najwyższym trudem udało się dociągnąć w rejon lotniska, rozbijając jednak „Czaplę” przy lądowaniu[18]. 17 września z Brzozowa, na samolocie „Czapla”, w kierunku granicy polsko-rumuńskiej, odlecieli ppor. obs. Jan Tomaszewski i ppor. pil. Jan Rejecki. Z braku paliwa lądowali koło Włodawy. Dalej ku granicy maszerowali pieszo i transportem przygodnym. Do Rumunii dotarł tyko Tomaszewski, a Rejecki został internowany przez jednostki Armii Czerwonej. Pozostały personel eskadry początkowo samochodami, a następnie spieszony, przedzierał się z okrążenia nad Bzurą do Modlina i Warszawy. Część wzięła udział w obronie tych miast. Po kapitulacji Modlina i Warszawy większość oficerów eskadry dostała się do niewoli. Podczas walk i bombardowań w Kampinosie zginął ppor. obs. Aleksander Wilczyński[21].

Personel eskadry | edytuj kod

Wypadki lotnicze | edytuj kod

  • 17 lutego 1938, w czasie ćwiczeń zimowych w okolicach Starczenowa, zginęła załoga por. obs. Henryk Tomalak i kpr.pil. Kurt Lakowski[6].
  • 21 kwietnia 1939, podczas lotu w rejonie Stęszewka, wypadł z samolotu por. obs. Wincenty Iwankiewicz ponosząc śmierć na miejscu[7].

Samoloty eskadry | edytuj kod

We wrześniu 1939 na uzbrojeniu eskadry znajdowało się 7 samolotów RWD-14 Czapla[21].

Uwagi | edytuj kod

  1. a b c Miejsce stacjonowania I plutonu 33 eskadry
  2. a b Miejsce stacjonowania II plutonu 33 eskadry
  3. Ustawa z dnia 9 kwietnia 1938 roku o powszechnym obowiązku obrony (Dz.U. z 1938 r. nr 25, poz. 220). W skład Sił Zbrojnych II RP wchodziły wojska lądowe nazywane ówcześnie wojskiem i Marynarka Wojenna. Wojsko składało się z jednostek organizacyjnych wojska stałego i jednostek organizacyjnych Obrony Narodowej, a także jednostek organizacyjnych Korpusu Ochrony Pogranicza.
  4. Jerzy Pawlak, Polskie eskadry w latach 1918-1939, s. 255 podał, że organizację eskadry rozpoczęto w listopadzie 1934 roku
  5. Przesunięcia samolotów miały związek z decyzją oddania 26 Dywizji Piechoty do dyspozycji dowódcy Armii „Pomorze”[18].
  6. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[25].
  7. a b c Do sierpnia 1939 był oficerem rozwiązanej 39 eskadry towarzyszącej[9].

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c Pawlak 1991 ↓, s. 371.
  2. a b Pawlak 1989 ↓, s. 255.
  3. a b Pawlak 1982 ↓, s. 208.
  4. Białkowski 2011 ↓, s. 91–92.
  5. a b Pawlak 1989 ↓, s. 256.
  6. a b c Pawlak 1989 ↓, s. 257.
  7. a b Pawlak 1989 ↓, s. 258.
  8. Pawlak 1989 ↓, s. 259.
  9. a b Pawlak 1989 ↓, s. 260.
  10. Koliński 1978 ↓, s. 92.
  11. Bauer i Polak 1983 ↓, s. 148.
  12. Hoff 2005 ↓, s. 117.
  13. a b Pawlak 1982 ↓, s. 209.
  14. Pawlak 1991 ↓, s. 372.
  15. Pawlak 1991 ↓, s. 373.
  16. Pawlak 1991 ↓, s. 373-374.
  17. Pawlak 1982 ↓, s. 210.
  18. a b c d e Pawlak 1991 ↓, s. 374.
  19. Bauer i Polak 1983 ↓, s. 335.
  20. Pawlak 1982 ↓, s. 211.
  21. a b c Pawlak 1991 ↓, s. 375.
  22. Pawlak 1982 ↓, s. 211-212.
  23. Pawlak 1989 ↓, s. 255-260.
  24. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 780.
  25. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.

Bibliografia | edytuj kod

  • Piotr Bauer, Bogusław Polak: Armia „Poznań” w wojnie obronnej 1939. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1983. ISBN 83-210-0385-0.
  • Rafał Białkowski, Kosztowna pomyłka? Geneza lotnictwa towarzyszącego w Polsce, cz. 1, Lotnictwo Wojskowe. Magazyn Miłośników Lotnictwa Wojskowego, Cywilnego i Kosmonautyki Nr 2-3 (119-120), Magnum X Sp. z o.o., luty-marzec 2011, ISSN 1732-5323.
  • Krzysztof Hoff: Skrzydła Niepodległej. O wielkopolskim lotnictwie w okresie Drugiej Rzeczypospolitej. Poznań: Wielkopolskie Muzeum Walk Niepodległościowych, 2005. ISBN 83-921347-0-2.
  • Izydor Koliński: Regularne jednostki ludowego Wojska Polskiego (lotnictwo). Formowanie, działania bojowe, organizacja i uzbrojenie, metryki jednostek lotniczych. Krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. Cz. 9. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1978.
  • Jerzy Pawlak: Polskie eskadry w latach 1918-1939. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 1989. ISBN 83-206-0760-4.
  • Jerzy Pawlak: Polskie eskadry w wojnie obronnej 1939. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 1982. ISBN 83-206-0281-5.
  • Jerzy Pawlak: Polskie eskadry w wojnie obronnej 1939. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 1991. ISBN 83-206-0795-7.
Na podstawie artykułu: "33 Eskadra Towarzysząca" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy