4 Pułk Strzelców Podhalańskich


4 Pułk Strzelców Podhalańskich w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Sztandar pułku Polski obóz wojskowy w La Mandria di Chivasso pod Turynem - zaprzysiężenie oficerów; 1919 r. Obóz w La Mandria di Chivasso. Burmistrz Chivasso ofiarowuje sztandar dla pułku im. Zawiszy Czarnego Gen. Edward Rydz-Śmigły przyjmuje raport od oficera 4 pspodh. na peronie stacji w Zebrzydowicach po powrocie z wizyty oficjalnej we Francji. Na pierwszym planie sztandar pułku; wrzesień 1936 Uczestnicy kursu sadowniczo-pszczelarskiego dla żołnierzy 4 Pułku Strzelców Podhalańskich Tereny działań bojowych pułku w latach 1919-1920 21 DPG w 1938 Pułk walczył w składzie 21 DPGórskiej Muzeum 4 pspodh. w Cieszynie

4 Pułk Strzelców Podhalańskich (4 psp) – oddział piechoty Wojska Polskiego II RP i Armii Polskiej we Francji.

Od listopada 1920 garnizonem pułku był Cieszyn. 5 października 1924 uroczyście wręczono pułkowi sztandar ufundowany przez mieszkańców powiatu cieszyńskiego[1].

Święto pułkowe obchodzono 26 września, w rocznicę bitwy pod Obuchowem. W przeddzień tego święta miał zawsze miejsce apel poległych. W samym dniu święta odbywała się natomiast msza polowa, uroczysta defilada oraz organizowano zawody sportowe.

W 1925 ekipa strzelców podhalańskich z Cieszyna zdobyła I miejsce w zawodach strzeleckich o mistrzostwo Dowództwa Okręgu Korpusu nr V w Krakowie, a następnie mistrzostwo Wojska Polskiego na zawodach w Starym Samborze.

Obecnie przy ul. Frysztackiej 2 w Cieszynie można zwiedzać muzeum poświęcone 4 pułkowi strzelców podhalańskich.

Spis treści

Formowanie pułku | edytuj kod

W grudniu 1918 w obozie La Mandria di Chivosso we Włoszech sformowany został 6 pułk strzelców im. Zawiszy Czarnego[a]. W kwietniu 1919 przetransportowany został do rejonu Lure, we Francji, gdzie wszedł w skład Armii Polskiej dowodzonej przez gen. Józefa Hallera.

Z batalionów 6 pułku strzelców zorganizowane zostały trzy nowe oddziały: 19, 20 i 21 pułki strzelców polskich. Wymienione oddziały uzupełnione zostały kadrą oficerską i częściową podoficerską pochodzącą z demobilizowanych jednostek francuskich: 413, 414 i 416 pułków piechoty. Nowo powstałe pułki zorganizowane zostały w 7 Dywizję Strzelców Polskich, która z kolei powstała na bazie francuskiej 154 Dywizji Piechoty.

Z chwilą przyjazdu do Polski 19 pułk strzelców polskich przemianowany został na 19 pułk strzelców pieszych. 1 września 1919, w wyniku połączenia Armii Polskiej we Francji z Wojskiem Polskim w kraju, oddział po raz kolejny zmienił numer i nazwę na 143 pułk Strzelców Kresowych. 1 marca 1920 po raz ostatni dokonano zmiany nazwy na 4 pułk strzelców podhalańskich.

Działania zbrojne | edytuj kod

Brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej w 1920. Uczestniczył w bitwach m.in. pod Szelechowem (27 marca 1920), Wołkowińcem-Barem (26 kwietnia 1920), Indurą (24 września 1920) i Obuchowem (26 września 1920). Walki żołnierzy Dywizji Górskiej w operacji niemeńskiej na linii Kuźnica Grodzieńska, Odelsk, Indura, ze szczególnym uwzględnieniem bojów o Kuźnicę nad Łosośną, w dolinie Klimówki - Przerwy (Bilminy), w Zaśpiczach, w tzw. Bramie Odelskiej, umożliwiły (po zajęciu Kuźnicy, Odelska i Indury) zdobycie ufortyfikowanego Grodna.[2]

Na cmentarzu w Sokółce (województwo podlaskie, powiat sokólski, gmina Sokółka) w kwaterze wojennej zostali pochowani żołnierze pułku polegli we wrześniu 1920. Znajdują się tam groby Andrzeja Hedrzyna, ppor. Józefa Karasia, ppor. Kazimierza Lehra (odznaczony VM), kpt. Stanisława Świąteckiego (odznaczony VM)[3].

W 1939 w czasie kampanii wrześniowej walczył w składzie 21 Dywizji Piechoty Górskiej.

1 września 1939 prowadził ciężkie walki w rejonie Cieszyna i Bielska. W dniu 3 września toczy walki w rejonie Kalwarii Zebrzydowskiej. W dniu 6 września odpierał atak niemieckich czołgów pod Grodkowicami a częścią sił bronił Bochni.

Od 8 września w odwrocie na linię Sanu, gdzie w dniach 10 – 11 września bronił linii tej rzeki w rejonie Leżajska i Krzeszowa. Następnie wycofuje się w kierunku południowo-wschodnim. W dniu 15 września walczył pod Duchowem, a następnego dnia został częściowo rozbity po ciężkich walkach w rejonie Dzikowa Nowego. Część żołnierzy pułku dostało się do niewoli, pozostali pododdziałami weszli w skład innych jednostek walczących na tym terenie. Dzień 16 września 1939 był ostatnim dniem istnienia 4 pułku Strzelców Podhalańskich.

22 września 1939 r. od 73 do 100 wziętych do niewoli żołnierzy pułku zostało zamordowanych przez Niemców i ukraińskich nacjonalistów we wsi Urycz (dawne woj. lwowskie). Jeńców spalono żywcem w stodole[4].

Pułk został odznaczony za kampanię 1939 orderem Virtuti Militari[5].

Skład 15 września 1919 | edytuj kod

  • dowództwo – ppłk Mieczysław Boruta-Spiechowicz
  • I batalion – kpt. Stanisław Świątecki
  • II batalion – kpt. Jan Byłeń (zmarł 15 lutego 1920 na tyfus)
  • III batalion – kpt. Stefan Kaucki

Strzelcy podhalańscy | edytuj kod

 Z tym tematem związana jest kategoria: oficerowie 4 Pułku Strzelców Podhalańskich.
Dowódcy pułku[b][7]
Zastępcy dowódcy pułku[c]

Obsada personalna w 1939 roku | edytuj kod

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku[13][d]:

  • dowódca pułku – ppłk dypl. Władysław Warzybok
  • I zastępca dowódcy pułku – vacat
  • adiutant – kpt. Marian Podniesiński
  • starszy lekarz – mjr dr Antoni Ostaszewski
  • młodszy lekarz – vacat
  • komendant Rejonu PW Konnego – kpt. tab. Michał Ludwik Bujak (*)[e]
  • II zastępca dowódcy pułku (kwatermistrz) – mjr Adam Paweł Gruda
  • oficer mobilizacyjny – kpt. adm. (piech.) Kazimierz Ludwik Schöpp
  • zastępca oficera mobilizacyjnego – p.o. chor. Jan Komędera
  • oficer mobilizacyjno-materiałowy – kpt. Mikołaj Korwin-Kossakowski
  • oficer gospodarczy – kpt. int. Władysław Kronhold
  • oficer żywnościowy – chor. Jan Bednarski
  • dowódca kompanii gospodarczej i oficer taborowy – kpt. tab. Michał Ludwik Bujak (*)
  • kapelmistrz – kpt. adm. (kapelm.) Józef Baranowski
  • dowódca plutonu łączności – por. Lucjan Zalewski
  • dowódca plutonu pionierów – por. Antoni Bydloń
  • dowódca plutonu artylerii piechoty – por. art. Walery Zacharzewski
  • dowódca plutonu ppanc. – por. Wojciech Kania
  • dowódca oddziału zwiadu – ppor. Franciszek Szyndlar
I batalion
  • dowódca batalionu – mjr Franciszek Perl
  • dowódca 1 kompanii – kpt. Józef Otto Grcar
  • dowódca plutonu – por. Stanisław Alfons Tkacz
  • dowódca plutonu – ppor. Kazimierz Bojarski
  • dowódca 2 kompanii – kpt. Jan Zygmunt Kosiaty
  • dowódca plutonu – por. Michał Boruc
  • dowódca plutonu – ppor. Jan Milczarek
  • dowódca 3 kompanii – por. Roman Zaczyński
  • dowódca 1 kompanii km – por. Tadeusz Bortnowski
  • dowódca plutonu – por. Sergiusz Kapura
  • dowódca plutonu – ppor. Michał Zygmunt
II batalion
  • dowódca batalionu – ppłk Walerian Młyniec
  • dowódca 4 kompanii – por. Władysław Karol Smrokowski
  • dowódca plutonu – ppor. Ignacy Lichter
  • dowódca 5 kompanii – kpt. Jan Mędala
  • dowódca plutonu – ppor. Józef Hamburger
  • dowódca 6 kompanii – kpt. Adolf Antoni Juzof
  • dowódca plutonu – por. Bolesław Marian Dubicki
  • dowódca plutonu – ppor. Władysław Batko
  • dowódca 2 kompanii km – por. Aleksander Jan Burnatowicz
  • dowódca plutonu – ppor. Józef Kurzeja
III batalion
  • dowódca batalionu – mjr Antoni Karol Michalik
  • dowódca 7 kompanii – kpt. Antoni Tomaszewski
  • dowódca plutonu – por. Stanisław Franciszek Wzorek
  • dowódca plutonu – ppor. Zbigniew Apoloniusz Postula
  • dowódca 8 kompanii – por. Jerzy Wołoszyn
  • dowódca plutonu – ppor. Stefan Jan Neulinger
  • dowódca 9 kompanii – kpt. Teofil Wawrzyniak
  • dowódca plutonu – por. Tadeusz Paolone
  • dowódca plutonu – ppor. Karol Radwański
  • dowódca 3 kompanii km – kpt. Gustaw Jan Kroll
  • dowódca plutonu – ppor. Alojzy Augustyn Cebrat
  • na kursie – kpt. Szczepan Leopold Orłowski
  • na kursie – por. Mieczysław Łuczkiewicz
Dywizyjny Kurs Podchorążych Rezerwy 21 DP
  • dowódca – mjr Stefan Kazimierz Mayer
  • dowódca plutonu strzeleckiego – por. Józef Kot
  • dowódca plutonu strzeleckiego – por. Juliusz Andrzej Chrząstowski
  • dowódca plutonu strzeleckiego – ppor. Paweł Franciszek Faleński
  • dowódca plutonu km – por. Włodzimierz Marian Pochwat

Obsada personalna we wrześniu 1939 roku | edytuj kod

Obsada personalna we wrześniu 1939 roku[16]

Dowództwo
  • dowódca – ppłk dypl. Bronisław Warzybok
  • I adiutant – kpt. Marian Podniesiński
  • II adiutant – por. Józef Kot
  • oficer informacyjny – por. rez. dr Józef Malczyk
  • oficer łączności – por. Julian Zalewski
  • kwatermistrz – kpt. Szczepan Orłowski
  • oficer płatnik– kpt. Władysław Kronhold
  • oficer żywnościowy – chor. Józef Bednarski
  • naczelny lekarz – kpt. dr med. Boguchwał Panas
  • kapelan – ks. kap. Zdzisław Belon
  • dowódca kompanii gospodarczej – NN
I batalion
  • dowódca I batalionu – mjr Franciszek Perl
  • adiutant batalionu – ppor. rez. Karol Stawowy
  • dowódca 1 kompanii strzeleckiej – kpt. Józef Grcar
  • dowódca 2 kompanii strzeleckiej – por. Michał Boruc
  • dowódca 3 kompanii strzeleckiej – por. rez. Edward Stachak
  • dowódca 1 kompanii cekaemów – por. Sergiusz Kapura
II batalion
  • dowódca II batalionu – mjr Adam Paweł Gruda
  • adiutant batalionu – NN
  • dowódca 4 kompanii strzeleckiej – por. Stanisław Wzorek
  • dowódca 5 kompanii strzeleckiej – ppor. rez. Wincenty Sękiewicz
  • dowódca 6 kompanii strzeleckiej – por, Bolesław Dubicki
  • dowódca 2 kompanii cekaemów – por. Aleksander Burnatowicz († 21 VIII 1942, KL Auschwitz)[17]
III batalion
  • dowódca III batalionu – mjr piech. Stefan Kazimierz Mayer
  • adiutant batalionu – ppor. rez. Tadeusz Bartosik
  • dowódca 7 kompanii strzeleckiej – kpt. Antoni Tomaszewski
  • dowódca 8 kompanii strzeleckiej – por. Władysław Smrokowski
  • dowódca 9 kompanii strzeleckiej – por. Tadeusz Paolone
  • dowódca 3 kompanii cekaemów – por. rez. Władysław Szumikowski
Pododdziały specjalne
  • dowódca kompanii przeciwpancernej – por. Wojciech Kania
  • dowódca plutonu artylerii piechoty – por. Walery Zacharzewski
  • dowódca kompanii zwiadowców – ppor. Franciszek Szyndlar
  • dowódca kompanii technicznej – NN
  • dowódca plutonu pionierów – por. Antoni Bydłoń
  • dowódca plutonu przeciwgazowego – por. Roman Zaczyński

Kawalerowie Virtuti Militari | edytuj kod

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari za wojnę 1918-1920[18]. Gwiazdką przy nazwisku oznaczono żołnierzy odznaczonych dekretem L. 2949 Naczelnego Wodza z 17 maja 1921[19].

Uwagi | edytuj kod

  1. Od pułku tego wzięły również rodowód 71 72 Pułk Piechoty (II RP).
  2. Dowódca pułku kierował osobiście szkoleniem oficerów i był odpowiedzialny za gotowość bojową, całokształt wyszkolenia, służbę gospodarczą i wewnętrzną pułku[6].
  3. 13 czerwca 1922 roku Minister Spraw Wojskowych zniósł dotychczasowe stanowisko referenta wyszkolenia pułku piechoty i ustanowił etatowe stanowisko zastępcy dowódcy pułku zaszeregowanego do stopnia podpułkownika, wyznaczanego przez Ministra Spraw Wojskowych. Zakres działania zastępcy dowódcy określał dowódca pułku, przed którym był on całkowicie odpowiedzialny[9]. W 1938 roku zmieniona została nazwa stanowiska na „I zastępca dowódcy”. W organizacji wojennej pułku nie było stanowiska zastępcy dowódcy.
  4. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[14].
  5. Gwiazdką oznaczono oficera, który pełnił jednocześnie więcej niż jedną funkcję[15].

Przypisy | edytuj kod

  1. Jednodniówka 4 Pułku Strzelców Podhalańskich w Cieszynie w dniu święta pułkowego i poświęcenia chorągwi, 1924 (5.10). 1924, s. 1-9.
  2. Leonard Drożdżewicz, Bitwa Niemeńska na Wschodniej Sokólszczyźnie 1920, „Znad Wilii”, nr 4 (84) z 2020 r., s. 140, http://www.znadwiliiwilno.lt/wp-content/uploads/2021/01/Znad-Wilii-4-84m.pdf.
  3. Cmentarze i pomniki walk o utrwalenie granic (1918-21r.) : Sokółka, www.rowery.olsztyn.pl [dostęp 2018-04-09]  (pol.).
  4. Szymon Datner: Zbrodnie Wehrmachtu na jeńcach wojennych w II wojnie światowej. Warszawa: Wydawnictwo MON, 1961, s. 56-57.
  5. Zarządzenie gen. W Andersa z 11 listopada 1966 r. Instytut Polski i Muzeum im. gen Sikorskiego w Londynie, sygn. A XII 77.
  6. Almanach 1923 ↓, s. 49.
  7. Prugar-Ketling (red.) 1992 ↓, metryka.
  8. Jednodniówka 4 Pułku Strzelców Podhalańskich w Cieszynie w dniu święta pułkowego i poświęcenia chorągwi, 1924 (5.10). 1924, s. 8.
  9. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 24 z 13 czerwca 1922 roku, poz. 357.
  10. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 39 z 14 października 1922 roku, s. 782.
  11. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 18 lutego 1927 roku, s. 54.
  12. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 17 marca 1927 roku, s. 72.
  13. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 655-656.
  14. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  15. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VIII.
  16. Sulich 2018 ↓, s. 92.
  17. Informacje o więźniach. Aleksander Burnatowicz. auschwitz.org. [dostęp 2019-11-15].
  18. Legutko 1929 ↓, s. 51.
  19. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 21 z 28 maja 1921 roku, s. 997-998.
  20. a b c Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 43 z 27 grudnia 1921 roku, s. 1723.

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "4 Pułk Strzelców Podhalańskich" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy